ઉત્તર-પૂર્વ પેરિસમાં 17 વર્ષીય સોફિયા જેવી વિદ્યાર્થીનીઓ સ્પેનિશ ભાષાના વર્ગો છોડીને કચરાના મોટા ડબ્બાઓ અને બેરિકેડ્સ (અવરોધો) પર ચઢીને મક્કમતાથી વિરોધ કરી રહી છે. બાંગ્લાદેશ અને નેપાળની જેમ જ, ફ્રાન્સની Gen Z માં જોવા મળતો આ રોષ માત્ર શિક્ષણ પ્રણાલી પૂરતો સીમિત નથી. તે ઈમેન્યુઅલ મેક્રોનની સરકારની આર્થિક નીતિઓ, શૈક્ષણિક સુધારાઓ અને યુવાનોના ભવિષ્ય માટે ઘટતી જતી તકો અંગેની હતાશાનું પરિણામ છે.
ફ્રાન્સમાં અચાનક મોટી સંખ્યામાં સ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓ રસ્તા પર કેમ ઉતરી આવ્યા છે? શું આ માત્ર શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને વિરોધ છે કે પછી તેની પાછળ સરકારની આર્થિક નીતિઓ સામેનો ગુસ્સો પણ છે? અને શું આ આંદોલન બાંગ્લાદેશ અને નેપાળમાં જોવા મળેલા યુવા આંદોલનો જેવું બની શકે? આ સવાલોના જવાબ સમજવા માટે પહેલાં જાણીએ કે ફ્રાન્સમાં હાલમાં શું થઈ રહ્યું છે.
ફ્રાન્સમાં કેમ વિદ્યાર્થીઓ આવ્યા રસ્તા પર ?
ફ્રાન્સના પેરિસ સહિતના અનેક શહેરોમાં મોટી સંખ્યામાં હાઈસ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓ સ્કૂલના ગેટ પર બેરિકેડ લગાવીને વિરોધ કરી રહ્યા છે. કેટલાક સ્થળોએ સ્કૂલો બંધ કરવાની ફરજ પડી છે, જ્યારે કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ ક્લાસમાં જવાને બદલે રસ્તા પર વિરોધ કરી રહ્યા છે.
વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે તેમની સ્કૂલોને પૂરતું સરકારી ફંડ મળતું નથી. ઘણી જગ્યાએ જર્જરિત બિલ્ડિંગ, શિક્ષકો અને અન્ય સ્ટાફની અછત, મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ ધરાવતા વર્ગખંડો અને ખરાબ માળખાકીય સુવિધાઓ જેવી સમસ્યાઓ છે.એક વિદ્યાર્થીએ વિરોધ દરમિયાન કહ્યું હતું કે, “સ્કૂલ અધિકાર છે, વિશેષાધિકાર નહીં. એટલે કે વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે સારું શિક્ષણ માત્ર પૈસાદાર પરિવારોના બાળકો માટે નહીં, પરંતુ દરેક વિદ્યાર્થીનો અધિકાર હોવો જોઈએ.
વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય ફરિયાદો શું છે?
- શિક્ષણમાં સરકારી રોકાણનો અભાવ
- જર્જરિત ઈમારતોમાં ચાલતા વર્ગખંડો જ્યાં 40 જેટલા વિદ્યાર્થીઓ ભીડ
- શિક્ષકોના ઓછા પગાર,
- સ્ટાફની અછત
- અસમાન પ્રણાલી જ્યાં સફળતાનો આધાર વ્યક્તિની સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિ જોઇને નક્કી થાય છે
- યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ માટેની જટિલ અને અપારદર્શક ઓનલાઇન પ્રક્રિયા
- મે અને જૂન મહિનાની ગરમી દરમિયાન વર્ગખંડોમાં અસહ્ય તાપમાન
- શિક્ષણ બજેટમાં મોટા પાયે કાપ
વિદ્યાર્થી સંગઠનોનો દાવો છે કે શિક્ષણ પ્રણાલીની અવગણના કરવામાં આવી રહી છે અને ભંડોળ ઓછું આપવામાં આવી રહ્યું છે. શુક્રવારે, સેંકડો હાઇ સ્કૂલો બંધ કરવામાં આવી હતી અથવા બેરિકેડ કરવામાં આવી હતી, અને સેંકડો યુવાનોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી કારણ કે આંદોલન આગામી અઠવાડિયા સુધી ચાલુ રહેવાનું લાગે છે.
ઘણા વિરોધ કરતા વિદ્યાર્થીઓએ સરકાર પર માધ્યમિક શિક્ષણ છોડી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેઓએ મુશ્કેલ વર્ગખંડની પરિસ્થિતિઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, જેમ કે પાઠ દરમિયાન છતના ભાગો તૂટી પડવા, પાણી લીક થવું, કોકરોચ અને જર્જરિત ઇમારતો. કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ શાળાના વધુ પડતા લાંબા સમય અને શિક્ષણ કર્મચારીઓની અછત વિશે પણ ફરિયાદ કરી હતી.
શું કહે છે વિદ્યાર્થીઓ ?
શાળાની એક વિદ્યાર્થીનીએ મીડિયાને જણાવ્યુ હતું કે અમને આશા છે કે આ એક વિશાળ યુવા વિરોધ આંદોલનમાં ફેરવાઈ જશે. તો અન્યએ કહ્યું હતું કે અમે ફક્ત એટલું જ ઈચ્છીએ છીએ કે સરકાર અમારી વાત સાંભળે. અમને લાગે છે કે ખરાબ પરિસ્થિતિઓમાં અભ્યાસ કરવા કરતાં અહીં ઊભા રહીને વિરોધ કરવો વધુ સારું છે. સરકારને અમારી વાત સંભળાવવાનો આ એકમાત્ર રસ્તો છે.
શિક્ષણ બજેટ અંગે શા માટે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે?
વર્ષ 2027 માટેના બજેટના મુસદ્દામાં શિક્ષણ માટે 65.53 અબજ યુરોની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જે 1.7 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. જોકે, આ વધારો ફુગાવાના દરની સરખામણીએ ઓછો છે અને તેમાં શિક્ષકોની પેન્શનની રકમનો સમાવેશ થતો નથી. બીજી તરફ, આગામી વર્ષ માટે સરકારના દેવાની ચુકવણીનો ખર્ચ અંદાજે 74.5 અબજ યુરો રહેવાની ધારણા છે.
કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ સરકારની પ્રાથમિકતાઓ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે અને સરકારી શાળાઓમાં 'અબાયા' (abaya) પહેરવા પરના પ્રતિબંધનો મુદ્દો પણ રજૂ કર્યો છે. સેન્ટ-ડેનિસના મેયર બેલી બાગાયોકોએ પણ નોંધ્યું હતું કે સમૃદ્ધ વિસ્તારોની તુલનામાં ઓછી આવક ધરાવતા વિસ્તારોને ઓછા સંસાધનો મળે છે.
પોલીસની કાર્યવાહી સામે રોષ
વિદ્યાર્થીઓ અને અધિકારો માટે કામ કરતી સંસ્થાઓએ પોલીસ પર અતિશય બળપ્રયોગ કરવાનો આરોપ મૂક્યો છે. ફરિયાદોમાં લાઠી, ટીયર ગેસ અને જીવલેણ ન હોય તેવી 'ફ્લેશ-બોલ ગન'ના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે. ગૃહ મંત્રાલયે વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ સામે પોલીસ હિંસાની ત્રણ ઘટનાઓની તપાસ શરૂ કરી છે.
Gen Zનો ગુસ્સો કેમ મહત્વનો છે?
આ વિરોધમાં મોટી સંખ્યામાં Gen Z એટલે કે નવી યુવા પેઢીના વિદ્યાર્થીઓ જોવા મળી રહ્યા છે. આ પેઢી સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના યુગમાં મોટી થઈ છે. તેઓ પોતાના મુદ્દાઓને ઝડપથી એકબીજા સુધી પહોંચાડી શકે છે અને મોટા પાયે સંગઠિત થઈ શકે છે. એટલે જ વિશ્વના અનેક દેશોમાં યુવાનોના આંદોલનોએ સરકારો માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી છે. ફ્રાન્સમાં પણ વિદ્યાર્થીઓનો ગુસ્સો હવે માત્ર એક-બે સ્કૂલ સુધી મર્યાદિત ન રહેતા અનેક શહેરો સુધી પહોંચ્યો છે. આ બાબત સરકાર માટે ચિંતાજનક છે.
શું આ બાંગ્લાદેશ અને નેપાળ જેવું આંદોલન બની શકે?
બાંગ્લાદેશ અને નેપાળમાં યુવાનોની મોટી સંખ્યામાં ભાગીદારી ધરાવતા આંદોલનોએ રાજકીય વ્યવસ્થા પર ભારે અસર કરી હતી. પરંતુ દરેક દેશની રાજકીય અને સામાજિક સ્થિતિ અલગ હોય છે.
ફ્રાન્સમાં વિદ્યાર્થીઓનો વિરોધ હાલમાં મુખ્યત્વે શિક્ષણ, સરકારી ખર્ચ, યુવાનોના ભવિષ્ય અને રોજગાર જેવા મુદ્દાઓની આસપાસ કેન્દ્રિત છે.જો આ વિરોધમાં વિદ્યાર્થીઓ ઉપરાંત શિક્ષકો, વાલીઓ, ટ્રેડ યુનિયનો અને અન્ય વર્ગો પણ મોટા પ્રમાણમાં જોડાય, તો તેની રાજકીય અસર વધી શકે છે.
સરકારે વિરોધ પ્રદર્શનો વિશે શું કહ્યું?
શિક્ષણ મંત્રીએ વાલીઓને અપીલ કરી હતી કે તેઓ તેમના બાળકોને વિરોધ પ્રદર્શનોમાં જતા અટકાવે, કારણ કે રસ્તાઓ પર બાળકો જોખમમાં હોઈ શકે છે. જો વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ શાળાઓ બંધ રાખે તો ઓનલાઈન વર્ગો ચલાવવાની યોજનાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
સરકારનું માનવું છે કે શાળા-સંબંધિત મુદ્દાઓને સ્વીકારવા અને ઉકેલવા જોઈએ, પરંતુ હિંસા દ્વારા વિદ્યાર્થીઓના શિક્ષણના અધિકારમાં અવરોધ ઊભો કરી શકાય નહીં. ગૃહ મંત્રી લોરેન્ટ નુનેઝે આરોપ મૂક્યો હતો કે કેટલાક વિસ્તારોમાં આંદોલનકારીઓ હિંસા ભડકાવવા માટે એક શાળાથી બીજી શાળામાં ફરી રહ્યા હતા.
તણાવ ઓછો કરવાના પ્રયાસરૂપે, શિક્ષણ મંત્રી જ્યોફ્રોયે શુક્રવારે સ્ટાફ યુનિયનો, વાલી સંગઠનો અને હાઈસ્કૂલના વિદ્યાર્થી જૂથોના પ્રતિનિધિઓ સાથે બેઠક કરવાની યોજના જાહેર કરી હતી.