2025નું વર્ષ ટ્રેડ ડિલનું વર્ષ હતું અને ભારતે આમાં શાનદાર પ્રદર્શન કર્યું. જ્યારે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સમાન ટ્રેડ ડીલથી ઈનકાર કર્યો અને ભારત સહિત અનેક દેશો પર દબાણ લાવવા માટે ટેરિફ લાદ્યો, ત્યારે ભારતે ખુલ્લેઆમ વેપાર કરવાનું પસંદ કર્યું. ભારતે અનેક દેશો સાથે કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને ઘણા અન્ય દેશો સાથે વાટાઘાટો શરૂ કરી.
લાંબા ગાળાના રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખી નિર્ણય લીધા
વૈશ્વિક ભૂરાજકીય તણાવ, સપ્લાય ચેઈન અને ટેરિફના શસ્ત્રીકરણના સમયમાં ભારતની વેપાર નીતિ પહેલા કરતાં વધુ આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ દેખાઈ. ટ્રમ્પના નેતૃત્વ હેઠળ અમેરિકાએ ટેરિફ દબાણ લાદીને દ્વિપક્ષીય કરારોને ઝડપથી દબાણ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ભારતે ન તો ઉતાવળ બતાવી કે ન તો તેની નીતિઓ સાથે સમાધાન કર્યું. તેનાથી વિપરીત, ભારતે ન્યુઝીલેન્ડ, ઓમાન અને યુકે સાથે ઝડપથી વેપાર સોદા પૂર્ણ કર્યા, જે એવા નિર્ણયો લેવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે જે હવે પ્રતિક્રિયાશીલ નથી, પરંતુ લાંબા ગાળાના રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં લેતા હોય છે.
ભારત દબાણ સામે ઝૂક્યું નહીં
2025માં અમેરિકાએ વેપાર કરાર પૂર્ણ કરવા માટે ઉતાવળ કરી અને દબાણના સાધન તરીકે ટેરિફનો ઉપયોગ કર્યો. ભારતીય નિકાસ પર વધુ ડ્યુટી લાદવામાં આવી અને રશિયા સાથે ઊર્જા વેપાર માટે દંડની ધમકી આપવામાં આવી. સ્પષ્ટ ઉદ્દેશ્ય કૃષિ અને ડેરી જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોમાં ભારત પાસેથી ઝડપથી છૂટછાટો મેળવવાનો હતો. પરંતુ ભારત હાર માન્યું નહીં. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈપણ કરાર દેશની આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ અને ખાદ્ય સુરક્ષા પર આધારિત હશે. ભારતે ડેરી ક્ષેત્રને ખોલવાનો સ્પષ્ટ ઈનકાર કર્યો હતો, જે લાખો નાના ખેડૂતોને રોજગારી આપે છે. આ માત્ર વિલંબ નહોતો, પરંતુ એક યોગ્ય વ્યૂહાત્મક નિર્ણય હતો. તેવી જ રીતે, કૃષિ ક્ષેત્રમાં ઉતાવળ ટાળવામાં આવી હતી.
યુકે સાથેનો કરાર સંતુલિત હતો
અમેરિકાથી વિપરીત, ન્યુઝીલેન્ડ, ઓમાન અને યુકે સાથે વાટાઘાટો દબાણ વિના હાથ ધરવામાં આવી હતી. યુકે સાથેનો કરાર સંતુલિત હતો, જેમાં ભારતીય વ્યાવસાયિકો, સેવા ક્ષેત્ર અને ઉત્પાદનના હિતોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા. ન્યુઝીલેન્ડ સાથેના કરારથી ખાતરી થઈ કે ભારતના કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્ર પર પ્રતિકૂળ અસર ન પડે. ઓમાન સાથેના કરારથી ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ભારતની સપ્લાય ચેઈન અને ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત થઈ. ત્રણેય કરારોમાં વિશ્વાસ મુખ્ય લક્ષણ હતો. કોઈ બળજબરી કે કૃત્રિમ સમયમર્યાદા નહોતી.
યુએસ બજાર કોઈપણ કિંમતે આવશ્યક નથી
ભારત હવે એક જ બજાર પર નિર્ભર રહેવા માંગતું નથી. યુરોપિયન યુનિયન, પેરુ, ચિલી, GCC દેશો અને કેનેડા સાથે વાટાઘાટો આ વિચારસરણીનો એક ભાગ છે. આનાથી ભારત પર કોઈપણ એક દેશ તરફથી દબાણ ઓછું થાય છે અને વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા વધે છે. ભારત અમેરિકાથી દૂર નથી થઈ રહ્યું. વાટાઘાટો ચાલુ છે, પરંતુ સમીકરણો બદલાયા છે. અન્ય દેશો સાથેના સફળ સોદાઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે યુએસ બજાર કોઈપણ કિંમતે આવશ્યક નથી. ભારતની 2025ની વેપાર નીતિ દર્શાવે છે કે કઠોરતા અને સુગમતા સાથે રહી શકે છે. જ્યાં દબાણ હશે, ત્યાં ભારત મક્કમ રહેશે. જ્યાં આદર હશે, ત્યાં તે સમાધાન કરશે. આ ભારતની સોદા કરવાની કળા છે: વિચારપૂર્વક, યોગ્ય સમયે અને લાંબા ગાળાના ફાયદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને.
