વીજળી વગર ચાલતુ હતુ પહેલું ફ્રીજ! જાણો કોણે અને કેવી રીતે બનાવ્યું હતુ?
પ્રાચીન સમયમાં માનવી પાસે ખોરાક ઠંડુ રાખવા માટે કોઈ આધુનિક સાધન ઉપલબ્ધ નહોતું. ભારતમાં સિંધુ ખીણની સભ્યતાના લોકો પાણી અને અનાજ સાચવવા માટે માટીના ખાસ વાસણોનો ઉપયોગ કરતા. આ પરંપરા સદીઓ સુધી ચાલી, જે આજના રેફ્રિજરેટરનું સૌથી પ્રાથમિક સ્વરૂપ કહી શકાય.
યાંત્રિક રીતે ઠંડક ઉત્પન્ન કરવાનો પ્રથમ વિચાર 18મી સદીમાં સ્કોટિશ પ્રોફેસર વિલિયમ કુલેન દ્વારા રજૂ થયો હતો. ત્યારબાદ 1834માં અમેરિકન એન્જિનિયર જેકબ પર્કિન્સે પ્રથમ રેફ્રિજરેશન મશીનની પેટન્ટ મેળવીને ઇતિહાસ રચ્યો. તેમની આ શોધ આજે પણ આધુનિક રેફ્રિજરેટર્સનો મુખ્ય આધારસ્તંભ માનવામાં આવે છે.
તે સમયે આ મશીનો વીજળીથી નહીં, પરંતુ શક્તિશાળી સ્ટીમ એન્જિન (વરાળ) દ્વારા સંચાલિત થતા હતા. આ મશીનો ખૂબ જ મોટા કદના હતા અને તેમાં વપરાતા ઝેરી વાયુઓને લીધે તે ઘરોમાં વાપરવા અસુરક્ષિત હતા. તેથી, તેનો ઉપયોગ માત્ર મોટા ઉદ્યોગો અને કારખાનાઓ સુધી જ મર્યાદિત રહ્યો હતો.
1870 ના દાયકામાં જર્મન એન્જિનિયર કાર્લ વોન લિન્ડેની શોધે રેફ્રિજરેશન ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવી દીધી હતી. તેમણે મશીનમાંથી ઓક્સિજન દૂર કરીને પ્રક્રિયાને વધુ સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ બનાવી દીધી. આ નવી ટેકનોલોજીને કારણે માંસ અને ડેરી ઉદ્યોગોમાં ઠંડક જાળવવાનું કામ ખૂબ સરળ બની ગયું.
1913 માં વિશ્વના બજારમાં પ્રથમ વખત ઘરેલુ ઇલેક્ટ્રિક રેફ્રિજરેટરનું આગમન થયું, જેણે સુરક્ષા અને કદની સમસ્યાઓ દૂર કરી. વીજળીના ઉપયોગને લીધે આ મશીનો કોમ્પેક્ટ અને સામાન્ય લોકો માટે વાપરવા યોગ્ય બન્યા. આ શોધ બાદ આગામી બે દાયકામાં અમેરિકા અને યુરોપમાં રેફ્રિજરેટરની માંગમાં તોતિંગ વધારો થયો.
ભારતમાં 1928 માં પ્રથમવાર આયાતી રેફ્રિજરેટર્સનો પ્રવેશ થયો હતો, જે તે સમયે ફક્ત શ્રીમંત પરિવારો અને રાજવીઓ સુધી મર્યાદિત હતા. સમય જતાં આ લક્ઝરી ગણાતી વસ્તુ આજે દરેક રસોડાની એક અનિવાર્ય જરૂરિયાત બની ગઈ છે. આ રીતે રેફ્રિજરેટરની સફર માટીના વાસણથી શરૂ થઈને આધુનિક ટેકનોલોજી સુધી પહોંચી છે.