Underground River: આજે પણ ભૂગર્ભમાં વહી રહી છે પૌરાણિક નદીઓ
પ્રાચીન વૈદિક ગ્રંથોમાં વર્ણિત સરસ્વતી નદીને ભારતની સૌથી રહસ્યમય અને ખોવાયેલી નદી માનવામાં આવે છે, જે એક સમયે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં વહેતી હતી. આધુનિક સંશોધકો માને છે કે પૃથ્વીની સપાટી પરથી અદ્રશ્ય થયા બાદ પણ તે આજે એક ભૂગર્ભ નદી પ્રણાલી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ફેરફારો, આબોહવામાં બદલાવ અને નદીઓના કુદરતી પ્રવાહમાં આવેલા પલટાઓને કારણે હજારો વર્ષો પહેલાં આ નદી પૃથ્વીના પેટાળમાં દટાઈ ગઈ હતી. વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોએ ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતના વિશાળ વિસ્તારો નીચે પ્રાચીન નદીના માર્ગો હોવાની પુષ્ટિ કરી છે.
પ્રયાગરાજમાં સ્થિત પ્રસિદ્ધ ત્રિવેણી સંગમ ખાતે ગંગા અને યમુનાની સાથે સરસ્વતીનું ભૂગર્ભમાં મિલન થાય છે તેમ માનવામાં આવે છે. આધુનિક ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) મેપિંગ દ્વારા આ પવિત્ર સંગમની નીચે એક પ્રાચીન અને દટાયેલા નદીના માર્ગના સ્પષ્ટ પુરાવા પણ મળ્યા છે.
ઉત્તરાખંડમાં બદ્રીનાથ નજીક માના ગામ પાસે સરસ્વતી નદીનું એક દૃશ્યમાન સ્વરૂપ જોવા મળે છે, જે હિમાલયમાંથી નીકળીને ભીમ પુલ પાસે અચાનક ભૂગર્ભમાં ગાયબ થઈ જાય છે. આ કુદરતી દ્રશ્ય સ્થાનિક લોકો અને પ્રવાસીઓ માટે ખૂબ જ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહે છે.
હરિયાણા અને પંજાબના મેદાનોમાં ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓએ પ્રાચીન નદીના પટ શોધી કાઢ્યા છે, જેમાં 'ઘગ્ગર' નદીને પ્રાચીન સરસ્વતીનું સૌથી નજીકનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. કુરુક્ષેત્રની આસપાસ થયેલા સંશોધનોમાં પણ જમીનની નીચે દટાયેલા આ નદીના પ્રાચીન અવશેષો મળી આવ્યા છે.
રાજસ્થાનના જેસલમેર અને થારના રણ પ્રદેશમાં વૈજ્ઞાનિકોને રેતીના નીચે મીઠા પાણીના વિશાળ ભૂગર્ભ જળાશયો મળી આવ્યા છે. સેટેલાઇટ છબીઓ દ્વારા રણની રેતી નીચે સુકાઈ ગયેલી એક વિશાળ નદીના માર્ગને ઓળખી કાઢવામાં આવ્યો છે, જેને નિષ્ણાતો પ્રાચીન સરસ્વતી સાથે જોડીને જોઈ રહ્યા છે.