- ચંદ્રયાન-3 દ્વારા ઈતિહાસ રચવા માટે તૈયાર
- રશિયાનું લુના મિશન: પ્રથમ રિપોર્ટેબલ મૂન મિશન
- મિશન ચંદ્રયાન-3થી અમેરિકાને ફાયદો થશે
ઈસરો તેના ચંદ્ર મિશન ચંદ્રયાન-3 દ્વારા ઈતિહાસ રચવા માટે તૈયાર છે. ચંદ્રયાન-3 શુક્રવારે બપોરે 2.35 કલાકે શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી ઉડાન ભરશે. ચંદ્રયાનના પ્રથમ અને બીજા મિશન પછી ISROનું આ ત્રીજું ચંદ્ર મિશન છે. તે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરશે. પરંતુ વિશ્વમાં ચંદ્ર સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ 60 વર્ષ પહેલા થયો હતો, જ્યારે રશિયાએ તેનું ચંદ્ર મિશન લુના-1 લોન્ચ કર્યું હતું.
અમેરિકાના નાસા, રશિયાના લુના અને ચીનના ચાંગ-ઈની સરખામણી કરીએ તો ભારત આ વખતે ઘણા નવા ઈતિહાસ રચી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, તે ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનાર ચોથો દેશ બની શકે છે. જાણો ચંદ્રયાન-3 અમેરિકા, રશિયા અને ચીનના ચંદ્ર મિશનથી કેટલું અલગ છે.
રશિયાનું લુના મિશન: પ્રથમ રિપોર્ટેબલ મૂન મિશન
રશિયાએ લુના સાથે પ્રથમ ચંદ્ર મિશન શરૂ કર્યું. 2 જાન્યુઆરી, 1959 ના રોજ, સોવિયેત સંઘ (રશિયા) એ લુના-1 અવકાશયાન સાથે તેની શરૂઆત કરી. ચંદ્ર પર પહોંચનાર તે પહેલું સ્પેસ પ્લેન હતું. પરંતુ મોટી સફળતા બીજી વખત લુના 2 મિશનમાં મળી. પ્રથમ વખત, રશિયાના પ્રથમ કૃત્રિમ ઉપગ્રહને ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં મોકલવામાં આવ્યો. તેણે ચંદ્રની સપાટી વિશે મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી અને કહ્યું કે ત્યાં કોઈ પણ પ્રકારનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર નથી. આ પછી તરત જ રશિયાએ લુના 3 લોન્ચ કર્યું, જેના દ્વારા તેને ખબર પડી કે ચંદ્ર પર મોટા ખાડાઓ છે.
રશિયાએ તેનું છેલ્લું ચંદ્ર મિશન, લુના 24, 1976 માં શરૂ કર્યું હતું. આ મિશન દ્વારા વૈજ્ઞાનિકોએ જુલાઈમાં ચંદ્ર પરથી 170 ગ્રામ માટી એકત્ર કરી હતી. હવે રશિયા તેનું આગામી ચંદ્ર મિશન લુના 25 લોન્ચ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
અમેરિકાઃ સર્વેયર પ્રોગ્રામથી શરૂઆત કરી અને માનવ ઉતરીને રેકોર્ડ બનાવ્યો
નાસાએ સર્વેયર પ્રોગ્રામ સાથે મૂન મિશનની શરૂઆત કરી હતી. આ કાર્યક્રમ 1966 થી 1968 સુધી ચાલ્યો હતો. આ પ્રોગ્રામ હેઠળ નાસાએ 7 માનવરહિત વિમાન મોકલ્યા. ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ બાદ માટીના નમૂના લેવામાં આવ્યા હતા. આ પછી અમેરિકાએ પોતાના અપોલો મિશન દ્વારા પ્રથમ વખત ચંદ્ર પર અવકાશયાત્રીઓને ઉતાર્યા.
પ્રથમ વખત, અવકાશયાત્રીઓ 1969 માં લોન્ચ કરાયેલ એપોલો 11 દ્વારા ચંદ્રની સપાટી પર ઉતર્યા. આ અવકાશયાત્રીઓ નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ અને બઝ એલ્ડ્રિન હતા.જોકે, 1970ના એપોલો 11 મિશનમાં પ્લેનની ઓક્સિજન ટાંકીમાં વિસ્ફોટ થયો અને તે કેન્સલ થઈ ગઈ.આ પછી, એપોલો 13, 14 અને 15 અને 17 લોન્ચ કરવામાં આવી. જેના દ્વારા ચંદ્રને લગતી ઘણી માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી હતી.
મિશન ચંદ્રયાન-3થી અમેરિકાને ફાયદો થશે
હવે નાસા પાસે તેનું ચંદ્ર મિશન આર્ટેમિસ મિશન 2025 માં શરૂ થવાનું છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ભારતના ચંદ્રયાન-3 મિશનથી નાસાના આર્ટેમિસ મિશનને ફાયદો થશે. વ્હાઇટ હાઉસનો દાવો છે કે ચંદ્રયાન-3નો ડેટા ભવિષ્યના આર્ટેમિસ મિશનમાં માનવ ઉતરાણ માટે ઉપયોગી સાબિત થશે. ભારતે આર્ટેમિસ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. જેના દ્વારા ભારતીય મૂન મિશન સંબંધિત માહિતી અમેરિકન મિશન માટે ઉપયોગી થશે.
ચીનઃ ચાંગઈ-5 40 વર્ષમાં પ્રથમ વખત ચંદ્ર પરથી સેમ્પલ લઈને પરત ફર્યું
ચીને 2019માં તેનું ચંદ્ર મિશન ચાંગે 4 લોન્ચ કર્યું હતું. આ મિશન સફળ રહ્યું. મિશન દ્વારા ચંદ્રની રચના વિશે ઘણી માહિતી મેળવી હતી. આ પછી, ચાંગે-5 મિશન 23 નવેમ્બર 2020 થી 16 ડિસેમ્બર 2020 સુધી ચાલ્યું. છેલ્લા 40 વર્ષમાં આવું પહેલીવાર બન્યું જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ દેશની ચંદ્રની સપાટીને ખોદીને ત્યાંથી સેમ્પલ લઈને પરત ફર્યો. આ મિશનને ખાસ કહેવામાં આવ્યું કારણ કે જે નમૂના લેવામાં આવ્યા હતા તે માત્ર ચંદ્રના અભ્યાસ માટે જ નહીં પરંતુ સૂર્યમંડળ અને ખડકો જેવા ગ્રહોના અભ્યાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ હોવાનું કહેવાય છે.
ભારતનું મિશન ચંદ્રયાન-3: અમેરિકા-રશિયા શું ન કરી શક્યા તે શોધી કાઢશે
ISRO આજે મિશન ચંદ્રયાન-3 લોન્ચ કરી રહ્યું છે. પરંતુ પહેલું મિશન 22 ઓક્ટોબર 2008ના રોજ શરૂ થયું હતું. ચંદ્રયાન-1 દરમિયાન, વિમાને ચંદ્રની આસપાસ 3400 થી વધુ પરિક્રમા કરીને આશ્ચર્યચકિત કર્યું અને ચંદ્ર પર પાણી હોવાનો સંકેત પણ આપ્યો.
ISROનું ચંદ્રયાન-2 22 જુલાઈ 2019ના રોજ ઉપડ્યું હતું. ભારત ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનાર વિશ્વનો ચોથો દેશ બનવાનો હતો, પરંતુ લેન્ડર સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો હતો અને મિશન સફળ થયું ન હતું. લેન્ડિંગ નિષ્ફળ થયું.
હવે ફરી એકવાર ISRO ચંદ્રયાન-3 સાથે ચંદ્ર પર ઈતિહાસ રચવા માટે તૈયાર છે. ચંદ્રયાનને ઉતરાણની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં 42 દિવસ લાગશે અને તે 23 ઓગસ્ટે ચંદ્રની સપાટી પર ઉતરશે.
ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ બાદ ચંદ્રયાન-3 તેની સપાટીના ખનિજો, અહીં આવતા ભૂકંપ, સપાટીની થર્મલ પ્રોપર્ટી, પ્લાઝમા તેમજ પૃથ્વીથી ચંદ્રનું ચોક્કસ અંતર વિશે માહિતી મેળવશે. એટલું જ નહીં, જમીનમાં રહેલા રસાયણો અને ખનિજોનું સ્તર જાણવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
