- છેલ્લા ચાર કલાકથી દર દસ મિનિટે મળે છે ટ્વિટ
- ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડરમાંથી હજુ સુધી કોઈ મજબૂત સંકેત મળ્યા નથી
- ચંદ્રયાન-3નું વિક્રમ લેન્ડર ઓફ ફ્રીક્વન્સી હોવાની શંકા
યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA)ના કૌરો સ્પેસ સ્ટેશનથી ચંદ્રયાન-3 લેન્ડર વિક્રમને સતત સંદેશા મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. પરંતુ લેન્ડર તરફથી મળતો રિસ્પોન્સ ઘણો નબળો છે. તેનો અર્થ એ છે કે જે પ્રકારની શક્તિશાળી રેડિયો ફ્રીક્વન્સી બહાર આવવી જોઈએ તે તેમાંથી બહાર આવી રહી નથી. આ દાવોખગોળશાસ્ત્રી સ્કોટ ટિલીએ કર્યો છે. સ્કોટે પોતાના એક ટ્વીટમાં લખ્યું કે ચંદ્રયાન-3ની ચેનલ પર 2268 મેગાહર્ટ્ઝનું ઉત્સર્જન થઈ રહ્યું છે. આ એક નબળું બેન્ડ છે. તેનો અર્થ એ છે કે ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડરમાંથી હજુ સુધી કોઈ મજબૂત સંકેત મળ્યા નથી. સ્કોટે અનેક ટ્વીટ કર્યા છે જે છેલ્લા ચાર કલાકથી દર દસ મિનિટે આવી રહી છે.
અગાઉ, સ્કોટે ટ્વીટ કર્યું હતું કે કોરોઉ સંપર્કમાં આવ્યો હતો. તેની સાચી ફ્રિકવન્સી પર મેસેજ મોકલી રહ્યું છે. 40 મિનિટ પહેલા લખવામાં આવ્યું હતું કે ESA ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન દ્વારા મોકલવામાં આવેલા મેસેજના બદલામાં તેઓએ ચંદ્રના પ્રતિબિંબને કારણે કેટલાક મેસેજ આવતા જોયા હતા. સ્કોટને શંકા છે કે ચંદ્રયાન-3નું વિક્રમ લેન્ડર ઓફ ફ્રીક્વન્સી છે.
સિગ્નલમાં વધઘટ છે, હજુ પુષ્ટિ કરવાની બાકી છે
તે સતત ઓન-ઓફ સિગ્નલ મોકલી રહ્યો છે. ચંદ્રમાંથી આવતા સંકેતો ક્યારેક સ્થિર હોય છે. ક્યારેક જમ્પિંગ, ક્યારેક સાવ નીચે પડી જવું. જ્યારે કોરાઉથી મોકલવામાં આવેલ સિગ્નલ સ્થિર છે. વિક્રમ લેન્ડરનું ટ્રાન્સપોન્ડર RX ફ્રીક્વન્સીનું છે. તે 240/221 ની આવર્તન પર કાર્ય કરવું જોઈએ. પરંતુ તે 2268 MHz નો સિગ્નલ આપી રહ્યું છે. જે સ્થિર નથી. હાલમાં, યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી અને ઈસરો બંનેએ પુષ્ટિ કરી નથી કે ચંદ્રયાન-3નું વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવર જાગી ગયા છે કે નહીં. એવું માનવામાં આવે છે કે બપોર સુધીમાં ISRO આની પુષ્ટિ કરશે. શિવ શક્તિ પોઈન્ટ પર જ્યાં વિક્રમ લેન્ડર છે ત્યાં સૂર્યપ્રકાશ પહોંચી ગયો છે.
શિવ શક્તિ પોઈન્ટ પર પડતો સૂર્યપ્રકાશ
ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર જ્યાં વિક્રમ લેન્ડર છે ત્યાં સૂર્યપ્રકાશ 13 ડિગ્રી પર પડી રહ્યો છે. આ ખૂણાની શરૂઆત 0 ડિગ્રીથી શરૂ થઈ અને 13 પર સમાપ્ત થઈ. એટલે કે વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવર પર સૂર્યપ્રકાશ વાંકાચૂકા પડી રહ્યો છે. 6 થી 9 ડિગ્રીના ખૂણા પરનો સૂર્યપ્રકાશ વિક્રમને ઊંઘમાંથી જગાડવા માટે પૂરતી ઉર્જા પ્રદાન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ઈસરોના યુઆર રાવ સેટેલાઇટ સેન્ટરના ડાયરેક્ટર એમ શંકરને એક અંગ્રેજી અખબારને આ વાત કહી હતી. તેમણે કહ્યું કે વિક્રમ અને પ્રજ્ઞાનના સ્વાસ્થ્ય વિશે 22 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં વાસ્તવિક ખ્યાલ આવશે. તે નિશ્ચિત છે કે અત્યાર સુધી મોકલવામાં આવેલા ડેટા અનુસાર, વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવરનું મિશન પૂર્ણ થઈ ગયું છે. જો લેન્ડર લિફ્ટ થઈ જશે તો પણ અમને ઘણો ડેટા પાછો મળશે. ઘણા ઇન-સીટુ પ્રયોગો ફરીથી કરી શકાય છે. જાગ્યા પછી ઘણા વધુ ડેટા ઉપલબ્ધ થશે, જેનું વિશ્લેષણ કરવામાં અને પરિણામો મેળવવામાં ઘણા મહિનાઓ લાગશે. કેટલીક નવી માહિતી મળી શકે છે.
વિક્રમ અને પ્રજ્ઞાન જાગશે તો નવી માહિતી મળશે
ચંદ્રની સપાટી, ધરતીકંપની ગતિવિધિઓ, તાપમાન, તત્વો, ખનિજો, પ્લાઝ્મા વગેરેની તપાસ કરતા વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવર પર સ્થાપિત ઉપકરણો ફરી કામ કરવાનું શરૂ કરે તો નવાઈ નહીં. જો કે, એવું જરૂરી નથી કે આવું થાય, કારણ કે આ તમામ સાધનો માઈનસ 250 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધીના તાપમાનને સહન કરી શકે છે. ખબર નથી કે કયું ઉપકરણ સાચું છે અને કયું નથી.
શિવ શક્તિ પોઈન્ટ પર 20મી સપ્ટેમ્બરની સવાર હતી
ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવથી 600 કિમી દૂર સ્થિત શિવ શક્તિ પોઈન્ટ પર 20મી સપ્ટેમ્બરની સવાર હતી. ત્યારથી ત્યાં પ્રકાશ છે. સૂર્યપ્રકાશ જે આગામી 14-15 દિવસ સુધી રહેશે. હાલમાં વિક્રમ લેન્ડરનું રીસીવર ચાલુ છે. અન્ય તમામ ઉપકરણો બંધ છે. 22 સપ્ટેમ્બરે ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકો ફરી વિક્રમ લેન્ડરનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરશે. અત્યાર સુધી મોકલવામાં આવેલા ડેટા અનુસાર, વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવરનું મિશન પૂર્ણ થઈ ગયું છે. જો લેન્ડર લિફ્ટ થઈ જશે તો પણ અમને ઘણો ડેટા પાછો મળશે. ઘણા ઇન-સીટુ પ્રયોગો ફરીથી કરી શકાય છે. જાગ્યા પછી, ઘણા વધુ ડેટા ઉપલબ્ધ થશે, જેનું વિશ્લેષણ કરવામાં અને પરિણામો મેળવવામાં ઘણા મહિનાઓ લાગશે. કેટલીક નવી માહિતી મળી શકે છે. ત્યાં સુધીમાં લેન્ડરની અંદરની બેટરી ચાર્જ થઈ જશે. ઠંડીમાંથી બહાર આવ્યા પછી બધાં સાધનો ગરમ થઈ ગયાં હશે. સક્રિય બની ગયા હશે. વિક્રમ લેન્ડરને 4 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ સૂઈ ગયું હતું. તેના તમામ પેલોડ્સ બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. સુતા પહેલા વિક્રમ ફરી એકવાર ચંદ્ર પર કૂદી ગયો હતો. ઈસરોએ કૂદકા પહેલા અને પછીના ફોટા પણ જાહેર કર્યા હતા. જેમાં સ્થળ બદલાયું હોવાનું જણાય છે. વિક્રમે 3 સપ્ટેમ્બરે આ જમ્પ લીધો હતો. તે પોતાની જગ્યાએથી કૂદી ગયો અને 30-40 સેન્ટિમીટર દૂર ગયો. હવામાં 40 સેન્ટિમીટર સુધી કૂદકો માર્યો. વિક્રમનો આ કૂદકો ભવિષ્યમાં સેમ્પલ રીટર્ન અને માનવ મિશનમાં ઈસરોને મદદ કરશે.
વિક્રમ લેન્ડર પર ચાર પેલોડ શું કરશે?
1. રંભા- તે ચંદ્રની સપાટી પર સૂર્યમાંથી આવતા પ્લાઝ્મા કણોની ઘનતા, જથ્થા અને ફેરફારોની તપાસ કરશે.
2. ChaSTE-તે ગરમી એટલે કે ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન તપાસશે.
3. ILSA- તે લેન્ડિંગ સાઇટની આસપાસ સિસ્મિક ગતિવિધિઓની તપાસ કરશે.
4. લેસર રેટ્રોરેફ્લેક્ટર એરે (LRA)-તે ચંદ્રની ગતિશીલતાને સમજવાનો પ્રયત્ન કરશે.
પ્રજ્ઞાનના પેલોડ્સ શું કરશે?
1. લેસર પ્રેરિત બ્રેકડાઉન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપ (LIBS)- તે તત્વ રચનાનો અભ્યાસ કરશે. જેમ કે મેગ્નેશિયમ, એલ્યુમિનિયમ, સિલિકોન, પોટેશિયમ, કેલ્શિયમ, ટીન અને આયર્ન. આ લેન્ડિંગ સાઇટની આસપાસ ચંદ્રની સપાટી પર શોધવામાં આવશે.
2. આલ્ફા પાર્ટિકલ એક્સ-રે સ્પેક્ટ્રોમીટર (APXS)-તે ચંદ્રની સપાટી પર હાજર રસાયણોની માત્રા અને ગુણવત્તાનો અભ્યાસ કરશે. ખનીજની પણ શોધ કરશે.
