9 મે 2025ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે ભારતીય સેના પ્રમુખ જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદીને પ્રાદેશિક સેનાના દરેક અધિકારી અને દરેક નોંધાયેલા વ્યક્તિને જરૂરી સુરક્ષા પૂરી પાડવા અથવા નિયમિત સેનાને ટેકો અને પૂરક બનાવવા માટે સત્તા આપી હતી.
ઓપરેશન સિંદૂર વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ પગલું
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વધતા તણાવ અને ઓપરેશન સિંદૂરના સંદર્ભમાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો જેના હેઠળ ભારતે આતંકવાદ સામે ચોક્કસ લશ્કરી કાર્યવાહી કરી હતી. આ પગલું રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા અને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં સેનાની તૈયારી સુનિશ્ચિત કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
કેન્દ્ર સરકારે 9 મે 2025ના રોજ એક જાહેરનામું બહાર પાડ્યું હતું જેમાં પ્રાદેશિક સેના નિયમો હેઠળ ભારતીય સેના પ્રમુખને વિશેષ સત્તાઓ આપવામાં આવી હતી. આ સૂચના અનુસાર, આર્મી ચીફ હવે નીચેના હેતુઓ માટે પ્રાદેશિક સેનાના તમામ અધિકારીઓ અને સૈનિકોને બોલાવી શકે છે.
ભારત-પાકિસ્તાન તણાવના સંદર્ભમાં આ નિર્ણય ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે. 22 એપ્રિલ 2025 ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ જેમાં 26 લોકો માર્યા ગયા હતા. ભારતે 7 મેના રોજ ઓપરેશન સિંદૂર-1 હેઠળ પાકિસ્તાન અને Pokમાં 9 આતંકવાદી ઠેકાણાઓનો નાશ કર્યો હતા.
જવાબમાંપાકિસ્તાને 7-8 મેની રાત્રે ભારતના 15 શહેરોમાં લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો જેને ભારતીય હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ દ્વારા નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં પ્રાદેશિક સેનાને સક્રિય કરવાનો નિર્ણય ભારતની લશ્કરી તૈયારી દર્શાવે છે.
પ્રાદેશિક સેનાનો પરિચય
પ્રાદેશિક સેના એ ભારતના સશસ્ત્ર દળોનું સ્વૈચ્છિક, અંશકાલિક નાગરિક દળ છે જેની સ્થાપના 1949માં પ્રાદેશિક સેના અધિનિયમ હેઠળ કરવામાં આવી હતી. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુદ્ધ, આપત્તિ અથવા અન્ય કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં નિયમિત સેનાને સહાય પૂરી પાડવાનો છે. ટેરિટોરિયલ આર્મીના સૈનિકો અને અધિકારીઓ સામાન્ય નાગરિક જીવન જીવે છે પરંતુ સમયાંતરે તેમને લશ્કરી તાલીમ અને ફરજ માટે બોલાવવામાં આવે છે.
ટેરિટોરિયલ આર્મીની ભૂમિકા
ઓપરેશન સિંદૂર: ટેરિટોરિયલ આર્મીને ઓપરેશન સિંદૂર હેઠળ તૈનાતી માટે તૈયાર રહેવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો. હાલના વર્ષોમાં ટેરિટોરિયલ આર્મીએ પૂર, ભૂકંપ અને અન્ય કુદરતી આફતોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.
કેન્દ્રના નિર્ણયનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
લશ્કરી તૈયારીમાં વધારો: ભારત-પાકિસ્તાન તણાવ વચ્ચે ટેરિટોરિયલ આર્મીની તૈનાતી નિયમિત સેનાની ક્ષમતામાં વધારો કરશે. આ ખાસ કરીને નિયંત્રણ રેખા (LoC), સિયાચીન અને અન્ય સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ઉપયોગી થશે. ટેરિટોરિયલ આર્મીના કર્મચારીઓ નિયમિત સેનાની સાથે વ્યૂહાત્મક સ્થળોની સુરક્ષા, પેટ્રોલિંગ અને આતંકવાદ વિરોધી કામગીરીમાં યોગદાન આપી શકે છે.
કટોકટીમાં સુગમતા
પ્રાદેશિક સેના યુદ્ધ આતંકવાદી હુમલો અથવા કુદરતી આફત જેવી કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં વધારાના દળ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે. આનાથી નિયમિત સેના મુખ્ય લડાઇ કામગીરી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે. પ્રાદેશિક સેનાની તૈનાતીથી ભારતની સંરક્ષણ પ્રણાલીની સુગમતા વધશે.
આર્થિક અને સામાજિક લાભો
પ્રાદેશિક સેનાના કર્મચારીઓને નિયમિત પગાર અને લાભો મળે છે જે તેમની આર્થિક સ્થિતિને મજબૂત બનાવે છે. તે યુવાનોને રોજગાર અને તાલીમની તકો પૂરી પાડે છે જેનાથી સામાજિક વિકાસને પ્રોત્સાહન મળે છે.
ઓપરેશન સિંદૂર અને પ્રાદેશિક સેનાની સંભવિત ભૂમિકા
ઓપરેશન સિંદૂર એ ભારતની આતંકવાદ વિરોધી વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે, જે હેઠળ 7 મે 2025 ના રોજ નવ આતંકવાદી ઠેકાણાઓનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પછી 8 મેના રોજ ભારતીય નૌકાદળે કરાચી બંદર પર હુમલો કર્યો જે ઓપરેશન સિંદૂર-2 નો એક ભાગ માનવામાં આવે છે.
