વક્ફ સુધારા કાયદાના વિવાદ વચ્ચે, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાઉદી અરેબિયાની મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે. તેમને સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાનના ખાસ આમંત્રણ પર આ પ્રવાસ ગોઠવવામાં આવ્યો છે. વર્ષ 2014માં પીએમ બન્યા પછી નરેન્દ્ર મોદી ત્રીજી વખત સાઉદી અરેબિયાની મુલાકાત લઈ રહ્યા છે. ક્રાઉન પ્રિન્સ અને પીએમ મોદી વચ્ચે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધ છે. પરંતુ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા થઈ રહી છે કે જ્યારે ભારતમાં કેટલાક મુસ્લિમો વક્ફ કાયદાને કારણે સરકારથી નારાજ છે, ત્યારે એક મુસ્લિમ દેશ ખુલ્લા હાથે પીએમ મોદીનું સ્વાગત કરી રહ્યો છે.
ભારતના નવા કાયદાથી કેટલું અલગ?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, સાઉદીમાં વકફ મેનેજમેન્ટ સંપૂર્ણપણે સરકારી નિયંત્રણ હેઠળ છે. જ્યારે ભારતમાં વકફ બોર્ડ એક મુક્ત સંસ્થા છે. જેના પર સરકારનું કોઈ સીધો નિયંત્રણ નથી. સાઉદી અરેબિયાએ પહેલાથી જ તેની વક્ફ મિલકત દેશના વિકાસમાં ખર્ચવાની જાહેરાત કરી છે. પરંતુ ભારતમાં આમાં નાનો સુધારો પણ સ્વીકાર્ય નથી. કેટલાક તો એવું પણ કહી રહ્યા છે કે સાઉદીએ આ બાબતે પીએમ મોદી સાથે વાત કરવી જોઈએ. છેવટે, સાઉદી અરેબિયાનો વક્ફ કાયદો શું કહે છે? ત્યાંનો વકફ કાયદો ભારતના નવા કાયદાથી કેટલો અલગ છે?
ભારત અને સાઉદી અરેબિયાના કાયદાઓમાં શું સમાનતા અને તફાવત છે?
સૌ પ્રથમ, એ જાણી લો કે વકફ કાયદાનો હેતુ બંને દેશોમાં સમાન છે. વકફ મિલકતોનો મુખ્ય હેતુ મસ્જિદ, કબ્રસ્તાન, મદરેસા વગેરેનો ઉપયોગ ધાર્મિક અથવા સામાજિક સેવાના કાર્યો માટે કરવાનો છે. બંને દેશોના કાયદા વકફ મિલકતોની ખરીદી, વેચાણ અથવા બિન-ધાર્મિક ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. બંને દેશોમાં, વકફ મિલકતોનું સંચાલન સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલી સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવે છે. પરંતુ સાઉદી અરેબિયાનો વક્ફ કાયદો શરિયા દ્વારા નિયંત્રિત છે. સાઉદી અરેબિયામાં, ઇસ્લામિક બાબતોનું મંત્રાલય અને સ્થાનિક વક્ફ એજન્સીઓ તેનું સંચાલન કરે છે. ભારતમાં વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ અને સિવિલ કોર્ટ છે. જ્યારે સાઉદી અરેબિયામાં શરિયા કોર્ટ છે જે તેનાથી સંબંધિત કેસોની સુનાવણી કરે છે. ભારતમાં બિનસાંપ્રદાયિકતાને કારણે, અદાલતો ધાર્મિક બાબતોમાં પણ દખલ કરી શકે છે. સાઉદી અરેબિયામાં, ધર્મ અને શાસન અલગ નથી; ત્યાંની સરકાર સીધી રીતે ધાર્મિક કાયદાઓ લાગુ કરે છે. ભારતના વકફ કાયદા હેઠળ, વકફ મિલકતો વકફ બોર્ડમાં નોંધાયેલી હોય છે. પરંતુ સાઉદી અરેબિયામાં, વકફ મિલકતો મંત્રાલયમાં નોંધાયેલી હોય છે. તેનો સંપૂર્ણ ડેટા ત્યાં છે. દરેક જમીનના કાગળો ભારતમાં અન્ય કોઈપણ જમીનના નોંધણી જેવા જ હોય છે.
સાઉદી અરેબિયાનું વક્ફ બોર્ડ કોણ ચલાવે છે?
સાઉદી અરેબિયામાં વકફ વ્યવસ્થાપન ઇસ્લામિક શરિયાના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. તેનું સંચાલન સાઉદી વક્ફ, ચેરિટેબલ વર્ક્સ અને ધાર્મિક બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા કરવામાં આવે છે. વકફ પછી મિલકતનું શું થશે, તેનું રક્ષણ કોણ કરશે અને તેનો ઉપયોગ ક્યાં થશે, આ બધું મંત્રાલય દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. મંત્રાલયમાં ઉલેમાઓની એક સમિતિ છે, જે તેનું નિરીક્ષણ કરે છે. આ સમિતિ શરિયત મુજબ નિર્ણયો લે છે. કેટલાક નાના વકફ સ્થાનિક ટ્રસ્ટીઓ અથવા મુતવલ્લીઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. પરંતુ તેમણે સરકારની માર્ગદર્શિકાનું પણ પાલન કરવું પડશે.
સરકારનું કેટલું નિયંત્રણ છે?
સાઉદી સરકારના વક્ફ મંત્રાલયનું આ સમિતિ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. મંત્રાલય પાસે બધી વકફ મિલકતોનો રેકોર્ડ અને તેનો ઉપયોગ ક્યાં થઈ રહ્યો છે તેની માહિતી છે. વકફ ફંડ ક્યાં ખર્ચવામાં આવી રહ્યું છે, મસ્જિદો, શાળાઓ અને ચેરિટીમાં ક્યાં રોકાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે; ત્યાંની સરકાર એક-એક પૈસાનો હિસાબ રાખે છે. સાઉદી વિઝન 2030 હેઠળ, સરકાર વકફ મિલકતમાંથી 350 અબજ રિયાલ દેશના વિકાસ પર ખર્ચ કરવા જઈ રહી છે.
