ફ્લાયદુબઈ ફ્લાઇટ FZ1073 ના કોકપીટમાં થયેલી હિંસક ઘટના બાદ ભારતમાં એવિએશન સિક્યુરીટિ સિસ્ટમની સમીક્ષા થઈ શકે છે. આ સમીક્ષામાં હાલના હવાઈ સલામતી SOP, પાઇલટની મનોવૈજ્ઞાનિક તપાસ અને સંવેદનશીલ રૂટ પર સ્કાય માર્શલ્સની તૈનાતી જેવા પાસાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જ્યારે BCAS, DGCA, અથવા નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય દ્વારા ભારતમાં આવી સમીક્ષા અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી, તે ચર્ચાનો વિષય છે.
30 સપ્ટેમ્બરના રોજ, ફ્લાયદુબઈ ફ્લાઇટ FZ1073 દુબઈથી તેલ અવીવ જઈ રહી હતી. ફ્લાઇટ દરમિયાન કોકપીટમાં બે પાઇલટ્સ વચ્ચે હિંસક ઘટના બની હતી. અહેવાલો સૂચવે છે કે કો-પાયલોટે ભારતીય કેપ્ટન સ્મિત મચ્છર પર છરી વડે હુમલો કર્યો. વિમાન ઝડપથી ઊંચાઈ ગુમાવી દીધું અને ઇમરજન્સી સિગ્નલ પણ શેર કર્યા. ફ્લાઇટે પહેલા 7700 કોડ મોકલ્યો, જે એક સામાન્ય કટોકટી સંકેત છે. આ પછી, 7500 કોડ પ્રસારિત કરવામાં આવ્યો, જેનો ઉપયોગ વિમાનમાં ગેરકાયદેસર દખલગીરી અથવા સંભવિત હાઇજેકિંગના કિસ્સામાં થાય છે.
ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ જણાવ્યું હતું કે હુમલા પછી, કો-પાયલટે કથિત રીતે વિમાનને ક્રેશ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ઘાયલ થયા છતાં, કેપ્ટન સ્મિત મચ્છર કોકપીટનો દરવાજો ખોલવામાં સફળ રહ્યા. મુસાફરો અને ક્રૂ કોકપીટમાં પ્રવેશ્યા અને હુમલાખોર પર કાબુ મેળવ્યો. બાદમાં વિમાન સાઉદી અરેબિયાના તાબુક એરપોર્ટ પર સુરક્ષિત રીતે ઉતર્યું. તેમાં 174 મુસાફરો હતા.
ભારતમાં શું સમીક્ષા કરી શકાય છે?
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં ઉડ્ડયન સુરક્ષા પ્રણાલીની સમીક્ષામાં અનેક સ્તરે સુરક્ષાની તપાસ થઈ શકે છે. આમાં એરલાઇન્સની પોતાની સુરક્ષા પ્રક્રિયાઓ, પાઇલટ્સની મનોવૈજ્ઞાનિક તપાસ, કોકપીટ સુરક્ષા અને સંવેદનશીલ આંતરરાષ્ટ્રીય રૂટ પર વધારાની સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ શામેલ હોઈ શકે છે. એરલાઇન્સની સાથે, BCAS, DGCA અને સુરક્ષા એજન્સીઓ સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં પોતપોતાની ભૂમિકા ભજવે છે. આવી સમીક્ષાનો હેતુ એ મૂલ્યાંકન કરવાનો છે કે વિવિધ એજન્સીઓ અસામાન્ય અથવા હિંસક પરિસ્થિતિમાં કેટલી ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે.
પાઇલટ્સ માટે સાયકોમેટ્રિક પરીક્ષણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો
ફ્લાયદુબઈ ઘટના પછી પાઇલટ્સ માટે મનોવૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણનો મુદ્દો પણ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે. ભારતમાં, DGCA ની માનસિક સ્વાસ્થ્ય ગાઇડલાઈન ફ્લાઇટ ક્રૂ અને એર ટ્રાફિક નિયંત્રકોના માનસિક સ્વાસ્થ્યને સંબોધિત કરે છે. DGCA ના 2023 ના તબીબી પરિપત્રમાં રોજગાર પહેલાના મનોવૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકનની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આમાં જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતાઓ, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા અને વ્યક્તિત્વના લક્ષણોનું મૂલ્યાંકન શામેલ હોઈ શકે છે.
જોકે, એવું કહેવું ખોટું હશે કે નિયમિત સાયકોમેટ્રિક પરીક્ષણ દરેક પાઇલટ માટે એકસરખી રીતે ફરજિયાત છે. 2015 માં, સરકારે એમ પણ કહ્યું હતું કે ઘણી એરલાઇન્સ પાઇલટ ભરતી સમયે સાયકોમેટ્રિક પરીક્ષણો કરે છે. તેથી નવી સમીક્ષા માટે એક પ્રશ્ન એ હોઈ શકે છે કે શું હાલની સિસ્ટમને મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.
શું સંવેદનશીલ રૂટ પર સ્કાય માર્શલ્સ વધારવામાં આવશે?
બીજો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો સ્કાય માર્શલ્સની તૈનાતી છે. ભારતમાં, હાઇજેકિંગ અથવા વિમાન માટેના ગંભીર સુરક્ષા જોખમોને પહોંચી વળવા માટે સંવેદનશીલ ફ્લાઇટ્સ પર સ્કાય માર્શલ્સ હાજર છે. BCAS દસ્તાવેજો સ્કાય માર્શલ્સ અને NSG ની તૈનાતી માટે સમયપત્રક અને કાર્યકારી પ્રક્રિયાઓની રૂપરેખા આપે છે. ફ્લાયદુબઈ ઘટના જેવી ઘટના પછી, તે મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે કે કયા રૂટ અને પરિસ્થિતિઓને વધારાની સુરક્ષાની જરૂર છે. જો કે, સ્કાય માર્શલ તૈનાતીની સંપૂર્ણ કામગીરીની વિગતો જાહેર કરવામાં આવતી નથી.
કોકપીટ જ નહીં, સમગ્ર સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સમીક્ષા
આ ઘટનાએ ચોક્કસપણે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે કે જ્યારે કોકપીટમાંથી જ વિમાનમાં ખતરો ઉભો થાય છે ત્યારે હાલની સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે. ભારતમાં ઉડ્ડયન સુરક્ષા અનેક સ્તરે કાર્ય કરે છે, એરલાઇનની આંતરિક પ્રક્રિયાઓથી લઈને એરપોર્ટ સુરક્ષા, સુરક્ષા એજન્સીઓ અને નિયમનકારો સુધી. ફ્લાયદુબઈ ઘટનાની તપાસ હજુ પણ ચાલુ છે. તેથી, ભારતમાં કોઈપણ સંભવિત ફેરફારો અંગે અંતિમ નિર્ણય તપાસ અને સુરક્ષા સમીક્ષાના તારણો પર આધારિત હશે. હાલમાં પ્રાથમિક ધ્યાન એ છે કે ફરીથી આવી જ પરિસ્થિતિ ઊભી થાય તો કોકપીટ, ક્રૂ, મુસાફરો અને ગ્રાઉન્ડ સુરક્ષા એજન્સીઓ વચ્ચે પ્રતિભાવ કેવી રીતે મજબૂત બનાવવો.
આ પણ વાંચો: Smit Machchhar પર હુમલો કરનારા પાઇલટ પર એક્શનની તૈયારી, સાઉદીએ UAEને સોંપ્યો