બિહારના મોકામાના ધારાસભ્ય અનંત સિંહની દીકરી શિવાંગી સિંહનાં લગ્ન હાલ ચર્ચામાં છે. 25 નવેમ્બરે યોજાનારા આ લગ્નમાં અંદાજે 4 લાખ મહેમાનો આવે તેવી શક્યતા છે. તેમના સ્વાગત માટે 10 વીઘા જમીનમાં ભવ્ય પંડાલ તૈયાર થઈ રહ્યો છે.
મહેમાનો માટે 150થી વધુ પ્રકારની વાનગીઓ, VIP મહેમાનો માટે હેલિપેડ અને મનોરંજન માટે ઘોડાદોડનું આયોજન પણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આટલા મોટા લગ્ન સમારોહને જોતાં સવાલ થાય છે કે ભારતમાં લગ્ન માટે કયા કાયદા લાગુ પડે છે? શું લાખો મહેમાનોને બોલાવવા મંજૂરી લેવી પડે? પંડાલ, ભોજન, DJ, ફટાકડા અને ભેટસોગાદો માટે શું નિયમો છે? જાણો 7 મહત્ત્વની બાબતો.
1. લગ્નમાં 4 લાખ મહેમાનો બોલાવવા મંજૂરી જરૂરી છે?
ભારતમાં ખાનગી લગ્નમાં મહેમાનોની સંખ્યા માટે કોઈ એક રાષ્ટ્રીય મહત્તમ મર્યાદા નક્કી નથી. જોકે, લાખો લોકો એકત્રિત થવાના હોય તો સ્થાનિક પોલીસ, જિલ્લા વહીવટી તંત્ર અને સંબંધિત વિભાગો સાથે મંજૂરી તથા વ્યવસ્થાપન માટે સંકલન કરવું પડી શકે છે.
આવા મોટા કાર્યક્રમોમાં પાર્કિંગ, ટ્રાફિક, પ્રવેશ-નિકાસના રસ્તા, બેરિકેડિંગ, સુરક્ષા અને મેડિકલ સુવિધાઓનું આયોજન જરૂરી છે. BPR&D અને NDMAની માર્ગદર્શિકામાં પણ મોટા મેળાવડાઓ દરમિયાન ભીડ નિયંત્રણ અને ઇમરજન્સી વ્યવસ્થા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
2. 10 વીઘામાં પંડાલ બનાવવા માટેના નિયમો
બિહારમાં Bihar Fire Service Rules, 2021 હેઠળ પંડાલની અગ્નિસુરક્ષા માટે નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. 5,001 ચોરસ ફૂટથી મોટા પંડાલ માટે ફાયર વિભાગ દ્વારા સુરક્ષાની ચકાસણી કરાવવી જરૂરી છે.
પંડાલમાં ઓછામાં ઓછા બે બહાર નીકળવાના દરવાજા, ઇમરજન્સી રસ્તા, અગ્નિશામક સાધનો અને પાણીની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ. હાઈટેન્શન વીજળીની લાઇન નીચે પંડાલ બનાવી શકાતો નથી. પંડાલના કાપડને આગથી સુરક્ષિત રાખવા ફાયર રિટાર્ડન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પણ જરૂરી છે.
3. લગ્નમાં ભોજન બનાવવા માટે FSSAI લાઇસન્સ
લગ્નમાં ભોજન બનાવતા કેટરર અને હલવાઈ પાસે વ્યવસાયના પ્રકાર પ્રમાણે માન્ય FSSAI રજિસ્ટ્રેશન અથવા લાઇસન્સ હોવું જરૂરી છે. લાઇસન્સ વિના ખાદ્ય વ્યવસાય ચલાવવા બદલ કાયદા હેઠળ રૂ. 5 લાખ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
ભોજન બનાવતી વખતે સ્વચ્છતા, સુરક્ષિત પાણી અને ખાદ્ય સામગ્રીનો યોગ્ય સંગ્રહ કરવો જરૂરી છે. કેટરિંગના ટર્નઓવર અને વ્યવસાયની શ્રેણી પ્રમાણે સ્ટેટ અથવા સેન્ટ્રલ લાઇસન્સ લાગુ પડે છે.
4. DJ અને લાઉડસ્પીકર વગાડવાના નિયમો
લગ્નમાં DJ અને લાઉડસ્પીકર વગાડવા માટે Noise Pollution Rules, 2000 લાગુ પડે છે.
- લાઉડસ્પીકર માટે સંબંધિત સત્તાધિકારીની લેખિત મંજૂરી જરૂરી છે.
- રાત્રે 10થી સવારે 6 વાગ્યા સુધી ખુલ્લી જગ્યામાં લાઉડસ્પીકર વગાડી શકાતા નથી.
- બંધ પરિસરમાં અંદરના સંચાર માટે નિયમો મુજબ છૂટ છે.
- રાજ્ય સરકાર ખાસ પ્રસંગોએ વર્ષમાં વધુમાં વધુ 15 દિવસ રાત્રે 10થી 12 વાગ્યા સુધી છૂટ આપી શકે છે.
- લગ્ન હોવાથી અવાજના નિયમોમાં આપમેળે છૂટ મળતી નથી.
5. લાખોની ભીડ માટે સુરક્ષાની વ્યવસ્થા
મોટા લગ્ન સમારોહમાં મહેમાનોની સંખ્યાને અનુરૂપ સુરક્ષાકર્મીઓ, અલગ પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના રસ્તા, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ, એમ્બ્યુલન્સ અને તબીબી સહાયની વ્યવસ્થા જરૂરી બની શકે છે.
આ ઉપરાંત આગ સામે રક્ષણ માટે જરૂરી સાધનો, પાર્કિંગ અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપન પણ મહત્ત્વનું છે. NDMAની માર્ગદર્શિકા મુજબ ભીડની અવરજવર અને કટોકટીમાં લોકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા માટે અગાઉથી આયોજન કરવું જોઈએ.
6. લગ્નમાં ફટાકડા ફોડવા માટેના નિયમો
લગ્નમાં જાહેર આતશબાજીનું આયોજન કરવા માટે Explosives Rules, 2008 હેઠળ નિયમો લાગુ પડે છે. જાહેર પ્રદર્શન માટે પરિસ્થિતિ પ્રમાણે LE-6 લાઇસન્સ અને સંબંધિત સત્તાધિકારીની મંજૂરી જરૂરી થઈ શકે છે.
માત્ર અધિકૃત ફટાકડાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. પંડાલ, ટેન્ટ અથવા કેનવાસના આશ્રયસ્થાનથી 15 મીટરની અંદર આતશબાજી કરી શકાતી નથી. દર્શકોની સુરક્ષા માટે બેરિકેડિંગ અને યોગ્ય અંતર જાળવવું પડે છે. ફટાકડા ફોડવાના સમય અંગે સુપ્રીમ કોર્ટ અને રાજ્યના નિયમોનું પણ પાલન કરવું જરૂરી છે.
7. લગ્નમાં મળતી ભેટ પર કેટલો ટેક્સ લાગે?
આવકવેરા અધિનિયમની કલમ 56(2)(x) હેઠળ દુલ્હા અને દુલ્હનને તેમના લગ્ન પ્રસંગે મળતી ભેટો કરમુક્ત છે. તેમાં રોકડ, સોનું, ચાંદી, ઘરેણાં અને મિલકતનો સમાવેશ થઈ શકે છે. આ છૂટ માટે ભેટની કોઈ નિશ્ચિત મહત્તમ મર્યાદા નથી અને તે મિત્રો તથા સગાં-સંબંધીઓ પાસેથી મળેલી ભેટો પર પણ લાગુ પડે છે.
જોકે, આ છૂટ દુલ્હા-દુલ્હનને મળેલી ભેટો માટે છે. માતા-પિતા અથવા અન્ય વ્યક્તિઓને મળતી ભેટો માટે અલગ નિયમો લાગુ થઈ શકે છે.
રોકડ વ્યવહારના નિયમો: આવકવેરા અધિનિયમની કલમ 269ST મુજબ એક વ્યક્તિ પાસેથી એક દિવસમાં, એક જ વ્યવહારમાં અથવા એક પ્રસંગ સંબંધિત વ્યવહારોમાં રૂ. 2 લાખ કે તેથી વધુ રોકડ સ્વીકારવા પર પ્રતિબંધ છે.
મોટી રકમ માટે બેંક ટ્રાન્સફર અથવા ચેકનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. લગ્નમાં મળેલી ભેટ કરમુક્ત હોવા છતાં તેમાંથી ભવિષ્યમાં થતી આવક, જેમ કે મિલકતનું ભાડું કે FDનું વ્યાજ, સામાન્ય કરનિયમો મુજબ કરપાત્ર બની શકે છે.
