GST વ્યવસ્થામાં વેપારીઓ અને કંપનીઓ માટે મોટો ફેરફાર આવી શકે છે. GST કાઉન્સિલની 7 ઓક્ટોબરે યોજાનારી બેઠકમાં ટેક્સ અધિકારીઓ પાસેથી ધરપકડ કરવાની સત્તા પાછી ખેંચવાના પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા થઈ શકે છે. આ સાથે GST સંબંધિત ક્રિમિનલ કેસ શરૂ કરવાની મર્યાદા પણ વધારીને ₹5 કરોડ કરવાની દરખાસ્ત છે. હાલની વ્યવસ્થામાં કેટલાક ગંભીર GST ગુનામાં અધિકારીની મંજૂરીથી ધરપકડ થઈ શકે છે. જોકે, આ બધા ફેરફાર હાલમાં માત્ર પ્રસ્તાવના તબક્કામાં છે.
અધિકારીઓની ધરપકડની સત્તા હટાવવાની તૈયારી
હાલમાં CGST કાયદાની કલમ 69 હેઠળ નિર્ધારિત પરિસ્થિતિમાં કમિશનર કોઈ વ્યક્તિની ધરપકડ માટે અધિકૃત કરી શકે છે. આ જોગવાઈ કેટલાક ગંભીર ગુનાઓમાં લાગુ પડે છે, જેમ કે ટેક્સ ચોરીના ઇરાદાથી બિલ વગર માલ કે સેવા આપવી, વાસ્તવિક સપ્લાય વગર ઇનવોઇસ બનાવવું, ખોટી રીતે ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ લેવી અથવા ગ્રાહક પાસેથી વસૂલેલો GST સરકારને જમા ન કરવો. હવે પ્રસ્તાવિત ફેરફાર મુજબ આ સત્તા ટેક્સ અધિકારીઓ પાસેથી પાછી ખેંચી શકાય છે. એટલે ભવિષ્યમાં GSTના કેસમાં ધરપકડ કરવા માટે કોર્ટની મંજૂરી જરૂરી બની શકે છે. સરકારનું માનવું છે કે આનાથી સામાન્ય ટેક્સ વિવાદ અને ગંભીર છેતરપિંડી વચ્ચે વધુ સ્પષ્ટ તફાવત કરી શકાશે.
₹1 કરોડથી વધારી ₹5 કરોડ થઈ શકે મર્યાદા
GSTમાં ક્રિમિનલ કાર્યવાહી શરૂ કરવાની મર્યાદા વધારવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે. હાલ કેટલાક ગુનામાં ₹1 કરોડથી વધુની ટેક્સ ચોરી, ખોટી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ અથવા ખોટા રિફંડ જેવા મામલામાં ક્રિમિનલ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. હવે આ મર્યાદા વધારીને ₹5 કરોડ કરવાની દરખાસ્ત છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે ₹5 કરોડ સુધીની ટેક્સ ચોરી માફ થઈ જશે. આવા કેસમાં સરકાર બાકી ટેક્સની વસૂલાત કરી શકશે અને તેના પર વ્યાજ તથા દંડ પણ લાગી શકે છે. ગંભીર અને જાણીજોઈને કરવામાં આવેલી છેતરપિંડીના કેસમાં કોર્ટ મારફતે ક્રિમિનલ કાર્યવાહીનો રસ્તો પણ ખુલ્લો રહેશે.
સામાન્ય ટેક્સ વિવાદમાં વેપારીઓને રાહત મળી શકે
આ ફેરફારનો સૌથી મોટો ફાયદો એવા વેપારીઓને થઈ શકે છે જેમના કેસમાં ટેક્સની ગણતરી, માલનું વર્ગીકરણ, કિંમત અથવા ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ અંગે અધિકારીઓ અને વેપારીઓ વચ્ચે મતભેદ હોય છે. આવા મામલાને સીધા ક્રિમિનલ કેસમાં લઈ જવાને બદલે ટેક્સ, વ્યાજ અને યોગ્ય દંડ દ્વારા ઉકેલવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. મોડી GST રિટર્ન ભરવા, ટેક્સ ચૂકવવામાં વિલંબ અથવા બિઝનેસની રોકડની સમસ્યાના કારણે ચુકવણી અટકવા જેવા મામલામાં પણ વધુ રાહત મળે તેવી શક્યતા છે. જોકે, આ ફેરફારો મંજૂર થયા બાદ જ તેનો અંતિમ લાભ સ્પષ્ટ થશે.
24 ગુનાના નિયમોમાં પણ ફેરફારની દરખાસ્ત
GST કાયદામાં ક્રિમિનલ કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલા 24 ગુનાઓના નિયમોમાં નરમાઈ લાવવાની દરખાસ્ત પર પણ ચર્ચા થઈ શકે છે. તેમાં 9 ગુનાઓને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવા અને 11 ગુનાઓને હાલની જ સ્થિતિમાં રાખવાની વાત છે. સાથે જ ફરજિયાત લઘુતમ સજાની જોગવાઈ દૂર કરવાની દરખાસ્ત છે. એક કેટેગરીના ગુનામાં મહત્તમ જેલની સજા 3 વર્ષથી ઘટાડીને 2 વર્ષ કરવાની પણ દરખાસ્ત છે. નાના કરદાતાઓ માટે લેટ ફી અને દંડને વધુ તર્કસંગત બનાવવાની વાત પણ પ્રસ્તાવિત સુધારામાં સામેલ છે.
ટેક્સ વસૂલાત ચાલુ રહેશે, માત્ર કાર્યવાહીનો રસ્તો બદલાશે
સરકારનો ફોકસ ધરપકડ કરતાં ટેક્નોલોજીના આધારે ટેક્સ ચોરી પકડવા તરફ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. GST સિસ્ટમમાં હવે વેચનાર દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અને ખરીદદાર દ્વારા લેવામાં આવેલા ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટનું ડિજિટલ રીતે મિલન થઈ શકે છે. આથી ફેક બિલ અને ખોટી ITC ઝડપથી પકડવાની ક્ષમતા વધી છે. 2021-22થી 2024-25 દરમિયાન કેન્દ્રીય GST અધિકારીઓએ 72,393 GST ગુનાના કેસમાં 887 ધરપકડ કરી હતી. હવે સરકાર આ સમગ્ર વ્યવસ્થામાં ધરપકડ આધારિત કાર્યવાહી કરતાં ટેક્નોલોજી, ટેક્સ વસૂલાત અને આર્થિક દંડ પર વધુ ભાર મૂકવા માગે છે.
આ તમામ પ્રસ્તાવો પર હવે 7 ઓક્ટોબરની GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં ચર્ચા થશે. જો મંજૂરી મળે તો કાયદામાં જરૂરી સુધારા માટે આગળની પ્રક્રિયા શરૂ થશે. એટલે હાલમાં વેપારીઓ માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ₹5 કરોડની મર્યાદા અને ધરપકડની સત્તા હટાવવાનો નિર્ણય હજુ અંતિમ થયો નથી.
આ પણ વાંચો: India's First Bank: ભારતની કઇ હતી સૌથી પહેલી બેંક?, જાણો દેશના બેન્કિંગ ઇતિહાસનું આશ્ચર્યજનક સત્ય!
