તહેવારોની સિઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ લોકોની મુશ્કેલી વધતી જોવા મળી રહી છે. ફરી એકવાર ATFના ભાવમાં 13.22 ટકાનો વધારો થયો છે. નોંધનીય છે કે આ પહેલી વખત નથી, ATF સતત ત્રીજા મહિને મોંઘું થયું છે.
અગાઉ ATFનો ભાવ 121.28 રૂપિયા પ્રતિ લિટર હતો, જે હવે વધીને લગભગ 137 રૂપિયા પ્રતિ લિટર થયો છે. સવાલ એ છે કે તેની અસર સામાન્ય મુસાફરોની ટિકિટ પર કેટલી અને કેવી રીતે પડશે.
3 મહિનામાં 27 રૂપિયા મોંઘું થયું
છેલ્લા 3 મહિનામાં ATFના ભાવમાં ઝડપથી વધારો થયો છે. જુલાઈમાં સ્થાનિક એરલાઇન્સ માટે ATFનો ભાવ 5 રૂપિયા ઘટાડીને 110 રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ઓગસ્ટમાં તેમાં 5 રૂપિયાનો વધારો થયો અને ભાવ 115 રૂપિયા થયો. સપ્ટેમ્બરમાં 6.28 રૂપિયાના વધારા સાથે ભાવ 121.28 રૂપિયા થયો.
હવે ઓક્ટોબરમાં લગભગ 16 રૂપિયાના વધારા બાદ ATFનો ભાવ લગભગ 137 રૂપિયા પ્રતિ લિટર થઈ ગયો છે. એટલે કે માત્ર 3 મહિનામાં ATF લગભગ 27 રૂપિયા પ્રતિ લિટર મોંઘું થઈ ગયું છે.
ATF શું છે અને શા માટે જરૂરી છે?
ATF એટલે કે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ. આ એ ઈંધણ છે જેના દ્વારા વિમાનો ઉડે છે. જેમ વાહનો માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલ જરૂરી છે, તેમ વિમાન માટે ATF જરૂરી છે. તેના વિના કોઈ પણ ઉડાન શક્ય નથી. તેથી જ્યારે પણ ATFના ભાવમાં ફેરફાર થાય છે, ત્યારે તેની સીધી અસર એરલાઇન્સના ખર્ચ પર પડે છે.
એરલાઇન્સનો સૌથી મોટો ખર્ચ શું છે?
કોઈ પણ એરલાઇનને વિમાન ચલાવવા માટે અનેક પ્રકારના ખર્ચ કરવા પડે છે. તેમાં પાયલટ અને ક્રૂનો પગાર, વિમાનનું ભાડું, જાળવણી, એરપોર્ટ ચાર્જ અને ઈંધણનો સમાવેશ થાય છે. આ બધામાં સૌથી મોટો હિસ્સો ઈંધણનો હોય છે.
ભારતમાં એરલાઇનના કુલ સંચાલન ખર્ચમાં લગભગ 35થી 40 ટકા હિસ્સો માત્ર ATFનો હોય છે. એટલે કે જો ઈંધણ મોંઘું થાય તો એરલાઇનના સમગ્ર ખર્ચના ગણિત પર તેની અસર પડે છે.
1 ઉડાન પર કેટલો વધ્યો ખર્ચ?
તેને એક અંદાજથી સમજીએ. દિલ્હીથી મુંબઈ જેવી લગભગ 2 કલાકની ઉડાનમાં સામાન્ય વિમાન, જેમ કે Airbus A320, લગભગ 5,000થી 6,000 લિટર ઈંધણ વાપરે છે.
જો 1 લિટર માટે 16 રૂપિયા વધુ ચૂકવવા પડે તો માત્ર 1 ઉડાનનો ખર્ચ લગભગ 80,000થી 96,000 રૂપિયા સુધી વધી શકે છે.
આવા વિમાનમાં લગભગ 180 બેઠકો હોય છે. જો તેમાં લગભગ 150 મુસાફરો મુસાફરી કરી રહ્યા હોય તો દરેક મુસાફરના હિસ્સામાં લગભગ 500થી 650 રૂપિયાનો વધારાનો ઈંધણ ખર્ચ આવી શકે છે.
આ માત્ર એક અંદાજ છે. વાસ્તવિક આંકડો વિમાનના મોડલ, રૂટ, હવામાન અને મુસાફરોની સંખ્યા પર આધારિત હોય છે. લાંબા અંતરની ઉડાનોમાં આ બોજ વધુ હોઈ શકે છે.
ટિકિટ પર વધેલા ખર્ચની અસર કેવી રીતે પડે?
એરલાઇન્સ વધેલા ખર્ચનો બોજ મુસાફરો સુધી અલગ-અલગ રીતે પહોંચાડી શકે છે. પ્રથમ રીત છે સીધું બેઝ ફેર એટલે કે મૂળ ભાડું વધારવું. બીજી રીત છે ટિકિટ પર અલગથી ફ્યુઅલ ચાર્જ ઉમેરવો. ત્રીજી રીત છે ઓછા ભાડાવાળી બેઠકોની સંખ્યા ઘટાડવી, જેથી મુસાફરોને વધુ કિંમતવાળી ટિકિટ જ મળે.
આવું અગાઉ પણ થઈ ચૂક્યું છે. વર્ષ 2023માં જ્યારે ATFના ભાવ સતત ઘણા મહિના સુધી વધ્યા હતા, ત્યારે IndiGoએ 6 ઓક્ટોબર 2023થી ટિકિટ પર અંતરના આધારે 300 રૂપિયાથી 1,000 રૂપિયા સુધીનો ફ્યુઅલ ચાર્જ લગાવ્યો હતો.
આ વખતે પણ એરલાઇન્સ આવું પગલું લઈ શકે છે. જોકે, હાલમાં કોઈ પણ એરલાઇને ભાડું વધારવા અથવા ફ્યુઅલ ચાર્જ લગાવવાની જાહેરાત કરી નથી.
નિષ્ણાતોનું એમ પણ કહેવું છે કે ATF જેટલા ટકા મોંઘું થયું છે, તેટલા જ ટકા હવાઈ ભાડું વધશે તે જરૂરી નથી. એરલાઇન્સ બજારમાં સ્પર્ધા અને મુસાફરોની માંગને ધ્યાનમાં રાખીને ભાડું નક્કી કરે છે.
તહેવારોમાં બેવડો બોજ
ઓક્ટોબર અને નવેમ્બરમાં દશેરા, દુર્ગા પૂજા, દિવાળી અને છઠ જેવા મોટા તહેવારો આવે છે. આ સમય દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં લોકો ઘરે જવા માટે હવાઈ મુસાફરી કરે છે.
માંગ વધારે હોવાને કારણે આ દિવસોમાં હવાઈ ભાડું સામાન્ય રીતે વધારે હોય છે. હવે ઈંધણ મોંઘું થવાથી આ બોજ વધુ વધી શકે છે. ખાસ કરીને પટણા, લખનઉ, કોલકાતા અને ગુવાહાટી જેવા રૂટ પર, જ્યાં તહેવારો દરમિયાન મુસાફરોની સંખ્યા વધારે હોય છે, ત્યાં ભાડામાં ઝડપી વધારો જોવા મળી શકે છે.
ATFના ભાવ કેમ વધી રહ્યા છે?
આ વર્ષની શરૂઆતમાં પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધ્યા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ અને જેટ ફ્યુઅલના ભાવમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે.
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું કાચું તેલ વિદેશથી ખરીદે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં થતા ફેરફારની સીધી અસર અહીંના ઈંધણના ભાવ પર પડે છે. ડોલરની સરખામણીએ રૂપિયાના મૂલ્યની પણ તેમાં મહત્વની ભૂમિકા હોય છે.
આ ઉતાર-ચઢાવને ધ્યાનમાં રાખીને આ વર્ષે સ્થાનિક એરલાઇન્સ માટે ATFનો ભાવ એક નિર્ધારિત રાષ્ટ્રીય દર પર જાહેર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
એપ્રિલમાં સરકારે સ્થાનિક ઉડાનો માટે ATFના ભાવમાં વધારાને મર્યાદિત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. Air India, IndiGo અને Akasa જેવી એરલાઇન્સે આ નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું હતું. જોકે, છેલ્લા 3 મહિનામાં સતત થયેલા વધારાને કારણે એરલાઇન્સની ચિંતા ફરી વધી છે.
ટેક્સનો પણ બોજ
ATF પર કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલે છે, જે ઈંધણના ભાવ પ્રમાણે નક્કી થાય છે. એટલે કે ઈંધણ જેટલું મોંઘું થશે, તેટલો ટેક્સ પણ વધારે થશે.
એરલાઇન્સ લાંબા સમયથી માંગ કરી રહી છે કે ATFને GSTના દાયરામાં લાવવામાં આવે, જેથી ટેક્સનો બોજ ઘટાડી શકાય.
મુસાફરોએ શું કરવું?
જે લોકો તહેવારો દરમિયાન મુસાફરી કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે તેમના માટે ટિકિટ વહેલી બુક કરવી વધુ યોગ્ય રહેશે. છેલ્લી ઘડીએ ટિકિટ બુક કરવાથી ભાડું ઘણું વધારે હોઈ શકે છે.
અલગ-અલગ એરલાઇન્સ અને તારીખોના ભાડાની સરખામણી કરવી પણ ફાયદાકારક રહે છે. જો મુસાફરીની તારીખમાં થોડી છૂટ હોય તો અઠવાડિયાના મધ્યના દિવસોમાં ટિકિટ ઘણી વખત સસ્તી મળી શકે છે.