કંપનીને જૂન 2025માં તેનું પ્રાથમિક લાઇસન્સ મળ્યું હતું પરંતુ 15 મહિના વીત્યા છે. આ મુદ્દા પરની ચર્ચાએ રાજકીય વળાંક લીધો છે.
કયા મુદ્દાઓ ઉકેલાયા ?
1. લાઇસન્સ અને પ્રારંભિક મંજૂરીઓટ
ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગે જૂન 2025માં સ્ટારલિંકને ગ્લોબલ મોબાઇલ પર્સનલ કોમ્યુનિકેશન બાય સેટેલાઇટ લાઇસન્સ આપ્યું હતુ. ત્યારબાદ, IN-SPACEએ જુલાઈ 2025માં કંપનીના Gen-1 સેટેલાઇટ નક્ષત્રને મંજૂરી આપી હતી. સપ્ટેમ્બર 2025માં ટ્રાયલ માટે કામચલાઉ સ્પેક્ટ્રમ પણ આપવામાં આવ્યું હતુ. આનો અર્થ એ છે કે, કંપનીને ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ શરૂ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી મંજૂરીઓ મળી છે. પરંતુ બધી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થઈ નથી.
2. સુરક્ષા શરતો પર કરાર
કેન્દ્રીય મંત્રી પેમ્માસની ચંદ્રશેખરના જણાવ્યા અનુસાર, સ્ટારલિંક સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓ પર લાગુ સુરક્ષા શરતો માટે સંમત છે. આમાં ભારતમાં અર્થ સ્ટેશન ગેટવે સ્થાપિત કરવો, વિદેશમાં ભારતીય વપરાશકર્તા ડેટાની નકલો સંગ્રહિત ન કરવી અથવા ડિક્રિપ્શન ન કરવું અને વિદેશી સર્વર્સ પર વપરાશકર્તા ટ્રાફિકની નકલ ન કરવી શામેલ છે.
3. ગેટવે અને ડેટા મેનેજમેન્ટ
કંપની જણાવે છે કે તેણે ભારતમાં 20 ગેટવે સાઇટ્સ સ્થાપિત કરી છે. વધુમાં, દેશની અંદર ભારતીય વપરાશકર્તા ડેટા રાખવા માટે એક અલગ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. જો કે, ફક્ત ગેટવે તૈયાર રાખવાથી સુરક્ષા મંજૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થતી નથી. સરકારે એ પણ સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂર છે કે નેટવર્કનો ઉપયોગ કરતી વખતે ભારતીય નિયમો અને સુરક્ષા આવશ્યકતાઓનું પાલન કરવામાં આવે.
4. સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણીનો માર્ગ
સરકારે સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ કંપનીઓને સ્પેક્ટ્રમ ફાળવવા માટે હરાજીને બદલે વહીવટી ફાળવણી પસંદ કરી છે. આ અભિગમ સ્ટારલિંકની માંગણીઓ સાથે સુસંગત છે. જોકે, ટેલિકોમ કંપનીઓ દ્વારા આ વ્યવસ્થા પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. રિલાયન્સ જિયોએ દલીલ કરી છે કે સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ કંપનીઓએ એવી શરતો પર સ્પેક્ટ્રમ પ્રાપ્ત ન કરવો જોઈએ જે તેમને પરંપરાગત ટેલિકોમ કંપનીઓ કરતાં અન્યાયી ફાયદો આપે.
5. આધાર કેવાયસી અને ભારતીય કંપનીઓ સાથે કરાર
ઓગસ્ટ 2025 માં, યુઆઈડીએઆઈએ સ્ટારલિંકને આધાર પ્રમાણીકરણને સરળ બનાવવા માટે તેની સિસ્ટમ સાથે સંકલન કરવાની મંજૂરી આપી. માર્ચ 2025 માં, સ્ટારલિંકે રિલાયન્સ જિયો અને ભારતી એરટેલ સાથે વિતરણ કરાર કર્યા. આ કરારોએ ભારતમાં કંપનીની સેવાઓનું માર્કેટિંગ કરવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો, પરંતુ તેઓ સેવા લોન્ચ માટે આપમેળે અન્ય મંજૂરીઓ આપતા નથી.
કયા મુદ્દાઓ હજુ બાકી ?
1. સુરક્ષા મંજૂરી:
સૌથી મોટો પડકાર: સ્ટારલિંકની સેવા શરૂ કરવામાં સુરક્ષા સંબંધિત ચકાસણી એક મુખ્ય મુદ્દો છે. અધિકારીઓ ચિંતિત છે કે કંપનીનું સેટેલાઇટ નેટવર્ક રાષ્ટ્રીય સરહદો પાર કામ કરતું નથી. તેના ઉપગ્રહો લેસર લિંક્સ દ્વારા એકબીજાને ડેટા ટ્રાન્સમિટ કરી શકે છે. પરિણામે, સરકાર તપાસ કરી રહી છે કે શું ભારતીય વપરાશકર્તા ડેટા ભારતીય ગેટવેમાંથી પસાર થયા વિના અન્ય દેશોના નેટવર્ક સુધી પહોંચી શકે છે. સરકાર એ પણ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે સુરક્ષા એજન્સીઓ જો જરૂરી હોય તો નેટવર્કનું નિરીક્ષણ કરી શકે અને કટોકટી અથવા સંઘર્ષ દરમિયાન સેવા પર જરૂરી નિયંત્રણ જાળવી શકે. જ્યાં સુધી આ પાસાઓ પર સંતોષકારક વ્યવસ્થા ન થાય ત્યાં સુધી, સુરક્ષા મંજૂરીનો મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
2. સ્પેક્ટ્રમ કિંમત નિર્ધારણ પર અંતિમ નિર્ણય:
સ્ટારલિંકને તેની સેવા શરૂ કરવા માટે સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી પણ જરૂરી છે. સપ્ટેમ્બરમાં આવેલા અહેવાલો અનુસાર, ડિજિટલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન (DCC) એ TRAI ની મોટાભાગની ભલામણોને મંજૂરી આપી દીધી હતી. જો કે, એડજસ્ટેડ ગ્રોસ રેવન્યુ (AGR) ના 5% જેટલી ફીનો પ્રસ્તાવ કેન્દ્રીય કેબિનેટની મંજૂરીની રાહ જોઈ રહ્યો હતો. સંદેશાવ્યવહાર મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ 9 ઓક્ટોબરે જણાવ્યું હતું કે કિંમત નિર્ધારણ પર નિર્ણય નજીક છે. સ્પેક્ટ્રમની કિંમત અને સંબંધિત શરતો નક્કી થયા પછી જ ફાળવણી પ્રક્રિયા આગળ વધી શકે છે. તેથી, આ મુદ્દો સેવા લોન્ચ સમયરેખાને પણ અસર કરી રહ્યો છે.
3. FDI મંજૂરીની રાહઃ
સ્ટારલિંકનું ભારતીય એકમ સ્પેસએક્સની સંપૂર્ણ માલિકીની પેટાકંપની છે. અધિકારીઓએ કંપનીના રોકાણ અને માલિકીના માળખા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. વિદેશી સીધા રોકાણ (FDI) મંજૂરી પણ બાકી છે. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ કંપની ભારતમાં તેના વ્યવસાય સંબંધિત બાકીની ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરી શકશે.
સ્ટારલિંક વિશે સુરક્ષા ચિંતાઓ અન્ય દેશોમાં પણ
યુક્રેનની લશ્કરી ગુપ્તચર એજન્સીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે રશિયન સૈન્ય કબજા હેઠળના પ્રદેશોમાં સ્ટારલિંક ટર્મિનલનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. એલોન મસ્કે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા. યુએસ એજન્સી USAID ના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલના અહેવાલ મુજબ, USAID દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા સક્રિય ટર્મિનલમાંથી લગભગ અડધા રશિયાના સંપૂર્ણ અથવા આંશિક કબજા હેઠળના વિસ્તારોમાં હતા.
જો મંજૂરી અપાય તો કયા સુરક્ષા પડકારો ઉભા થશે ?
1. ટ્રાફિક રૂટ
સ્ટારલિંકના ઉપગ્રહો લેસર લિંક્સ દ્વારા ડેટા ટ્રાન્સમિટ કરી શકે છે. તેથી, સરકાર માટે જરૂરી છે કે ભારતીય વપરાશકર્તા ટ્રાફિક સ્થાપિત સુરક્ષા નિયમો અનુસાર સ્થાનિક ગેટવેમાંથી પસાર થાય. DoTના મે 2025ના નિર્દેશમાં સ્થાનિક ગેટવે, કાનૂની દેખરેખ, ટર્મિનલ ઓળખ, સ્થાન ટ્રેકિંગ અને જીઓફેન્સિંગ જેવી આવશ્યકતાઓ શામેલ હતી.
2. અન્ય દેશોમાંથી આયાત કરાયેલા ટર્મિનલ્સ
મ્યાનમાર જેવા પડોશી દેશોમાંથી ટર્મિનલ્સ આયાત કરવામાં આવે અને ભારતીય સરહદી વિસ્તારોમાં ઉપયોગમાં લેવાય તેવી શક્યતા પણ સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે ચિંતાનો વિષય છે. મણિપુરના કિસ્સામાં પણ આવા ઉપયોગની શંકા હતી. તેથી, ટર્મિનલ્સ ઓળખવા અને તેમના ઉપયોગ પર દેખરેખ રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે.
3. નેટવર્ક બંધ કરવાની સત્તા
કોંગ્રેસે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે કે જો જરૂરી હોય તો સ્ટારલિંકની સેવાઓ ચાલુ અથવા બંધ કરવાનો અધિકાર કોની પાસે છે. સુરક્ષાના કારણોસર, સરકાર તેની સૂચનાઓ અનુસાર, કટોકટીની સ્થિતિમાં નેટવર્ક બંધ કરી શકાય તેની ખાતરી કરવા માંગે છે.
આ પણ વાંચોઃ ગૃહ મંત્રાલયની સમિતિની ભલામણ, જંતર-મંતર સિવાય આ 3 સ્થળે થઈ શકશે પ્રદર્શન