કેન્દ્ર સરકારની મહત્વાકાંક્ષી "ઉડે દેશ કા આમ નાગરિક" (UDAN) યોજના એક મોટા પરિવર્તન માટે તૈયાર છે. આ એ જ યોજના છે જેણે નાના અને દૂરના શહેરોને હવાઈ નકશા પર મૂક્યા છે. સરકાર હવે આ પહેલને વધુ આક્રમક રીતે વિસ્તૃત કરવા માગે છે, પરંતુ વર્તમાન ભંડોળ પદ્ધતિઓ અપૂરતી સાબિત થઈ રહી છે. તેથી, સરકાર હવાઈ મુસાફરી સામાન્ય માણસ માટે સસ્તી અને સુલભ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેના બજેટમાંથી સીધા ભંડોળ સહિત અનેક નવા વિકલ્પો પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહી છે.

સરકારની મોટી યોજના શું છે?

સરકાર આગામી 10 વર્ષમાં 120 નવા સ્થળોને હવાઈ માર્ગે જોડવાની યોજના ધરાવે છે. વધુમાં, આ વિસ્તરણમાં હેલિકોપ્ટર અને સીપ્લેન સેવાઓનો પણ સમાવેશ કરવાની યોજના છે. સ્પષ્ટપણે આ ઉચ્ચ ધ્યેય માટે નોંધપાત્ર ભંડોળની જરૂર પડશે. એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ "આ યોજનાનો આક્રમક રીતે વિસ્તાર કરવામાં આવશે. અમારી ગણતરી મુજબ વર્તમાન ભંડોળ પદ્ધતિ તેને વ્યવહારુ બનાવવા માટે પૂરતી રહેશે નહીં. તેથી, અમે વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓની તપાસ કરી રહ્યા છીએ."

હકીકતમાં ઉડાન યોજના હેઠળ નાના શહેરોને સેવા આપતા રૂટ પર અડધી સીટો માટે ભાડા સામાન્ય જનતા દ્વારા મુસાફરી કરવાની મંજૂરી આપવા માટે મર્યાદિત કરવામાં આવ્યા છે. ઓછા ભાડા અને શરૂઆતમાં ઓછી મુસાફરોની સંખ્યાને કારણે આ રૂટ એરલાઈન્સ માટે વ્યાપારી રીતે યોગ્ય નથી. આ નુકસાનને સરભર કરવા માટે સરકાર એરલાઈન્સને સબસિડી અને લેન્ડિંગ અને નેવિગેશન ફી પર માફી સહિત પ્રોત્સાહનો પ્રદાન કરે છે. હવે જ્યારે યોજનાનો વ્યાપ ખૂબ જ વિસ્તૃત થઈ રહ્યો છે, ત્યારે સબસિડીનો બોજ વધવાનો છે અને હાલના ભંડોળ પૂરતા રહેશે નહીં.

મોટી એરલાઈન્સ શા માટે ખચકાટ અનુભવી રહી છે?

હાલમાં, આ યોજના માટે 80% ભંડોળ દેશની અંદર સંચાલિત અન્ય વાણિજ્યિક ફ્લાઈટ્સ પર લાદવામાં આવતી ₹6,500ની વસૂલાતમાંથી આવે છે. બાકીના 20% સંબંધિત રાજ્ય સરકારો દ્વારા વહન કરવામાં આવે છે. જો કે, સરકાર આ વસૂલાતમાં વધુ વધારો કરીને મુસાફરો પર બોજ નાખવા માગતી નથી. આ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે 2022માં સરકારે આ વસૂલાત પ્રતિ ફ્લાઈટ ₹15,000 સુધી વધારવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ એરલાઈન્સના ભારે વિરોધ બાદ તેને પાછી ખેંચી લેવી પડી હતી. ઈન્ડિગો અને એર ઈન્ડિયા જેવી મોટી એરલાઈન્સે દલીલ કરી હતી કે આનાથી તેમના મુખ્ય રૂટ પર ટિકિટના ભાવમાં વધારો થશે, જેની સીધી અસર તેમના મુસાફરો પર પડશે. તેઓ આ યોજનાને ક્રોસ-સબસિડી આપવામાં અનિચ્છા ધરાવે છે.

શું સબસિડીનો સમયગાળો પણ વધશે?

ભંડોળ પદ્ધતિ ઉપરાંત સરકાર યોજનાના બીજા મુખ્ય પાસા પર વિચાર કરી રહી છે: સબસિડીનો સમયગાળો. હાલમાં નિયમો હેઠળ, જે એરલાઈન UDAN પર રૂટ જીતે છે તેને ત્રણ વર્ષનો એક્સક્લુઝિવિટી (એટલે ​​કે અન્ય કોઈ એરલાઇન ત્યાં કામ કરશે નહીં) અને સબસિડી મળે છે. એરલાઈનને રૂટ જીત્યાના 4 મહિનાની અંદર ફ્લાઇટ્સ શરૂ કરવી આવશ્યક છે. પરંતુ યોજનાની સમીક્ષાએ એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર ઉજાગર કર્યો છે. નાની એરલાઈન્સ, જે રિમોટ કનેક્ટિવિટીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, તેઓ ઘણીવાર પરવાનગી મેળવવા છતાં સમયસર ફ્લાઇટ્સ શરૂ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે.