UPI દ્વારા થતા પસંદગીના વેપારી વ્યવહારો પર ચાર્જ વસૂલવાના મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે હાલમાં તાત્કાલિક રોક લગાવવાનો ઇનકાર કર્યો છે. જોકે કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર, UPI સ્ટિયરિંગ કમિટી અને NPCI સહિત સંબંધિત પક્ષોને નોટિસ પાઠવીને 4 અઠવાડિયામાં જવાબ માંગ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે UPI દ્વારા થતા પસંદગીના વેપારી વ્યવહારો પર ચાર્જ વસૂલવાની નવી વ્યવસ્થા પર હાલમાં રોક લગાવી નથી. આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર, UPI સ્ટિયરિંગ કમિટી, NPCI સહિત સંબંધિત પક્ષોને નોટિસ આપવામાં આવી છે. તમામ પક્ષોએ 4 અઠવાડિયામાં જવાબ આપવાનો રહેશે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચ આ અરજીની સુનાવણી કરી રહી છે.
અરજીમાં ₹2,000થી વધુના પસંદગીના વેપારી UPI વ્યવહારો પર લાગુ થનારા નવા વેપારી ચાર્જની કાયદેસરતાને પડકારવામાં આવી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં સરકાર તરફથી શું કહેવામાં આવ્યું?
CJI જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જૉયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનની બેન્ચ વકીલ અંજન દત્તાની રિટ અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી. આ દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર થયેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ એન. વેંકટરમણે જણાવ્યું હતું કે નવા ચાર્જ 15 ઓક્ટોબરથી લાગુ થશે.
તેમણે કહ્યું કે 96% વ્યવહારો પર આ ચાર્જ લાગુ નહીં થાય અને જરૂરી સેવાઓ માટે ચાર્જની મહત્તમ મર્યાદા ₹5 નક્કી કરવામાં આવી છે.
ASG એન. વેંકટરમણે કહ્યું કે આ ન તો કર છે કે ન તો ફી. તેના પર CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું કે આ બાબતો એફિડેવિટ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવે. તેમણે કહ્યું કે આ મુખ્યત્વે ટેકનિકલ મામલો છે.
જસ્ટિસ બાગચીએ સવાલ કર્યો કે આ કર છે કે ફી? જો તે ફી નથી, તો આ રકમ વસૂલવાનો વહીવટી આધાર શું છે અને તેના બદલામાં કઈ સેવા આપવામાં આવી રહી છે?
ASG વેંકટરમણે સ્પષ્ટતા કરી કે આ સરકાર દ્વારા વસૂલવામાં આવતો ચાર્જ નથી. તેમણે કહ્યું કે ભારત સરકારને આ ચાર્જમાંથી એક પણ રૂપિયો મળવાનો નથી અને આ પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ તથા બેંકો વચ્ચેની સેટલમેન્ટ ફી છે.
તેમણે સમજાવ્યું કે બેંકો દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનિક વ્યવહારો કરવામાં ખર્ચ થાય છે. ક્રેડિટ અને ડેબિટ કાર્ડના વ્યવહારો પર પણ ચાર્જ લાગુ પડે છે, જ્યારે UPI વ્યવહારોને અત્યાર સુધી આ પ્રકારના ચાર્જમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યા હતા. સમગ્ર વ્યવસ્થા સરળતાથી ચાલુ રાખવા માટે આ ચાર્જ જરૂરી હોવાનું સરકાર તરફથી જણાવાયું છે.
શું છે સમગ્ર ઘટના?
NPCIએ 15 ઓક્ટોબરથી UPI દ્વારા થતા પસંદગીના વેપારી વ્યવહારો પર MDR એટલે કે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ₹2,000થી વધુના વ્યવહારો પર 0.4% ચાર્જ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
₹75,000 કે તેથી વધુના વ્યવહાર પર આ ચાર્જની મહત્તમ મર્યાદા ₹300 રાખવામાં આવી છે. જોકે, સામાન્ય લોકો વચ્ચે થતા UPI વ્યવહારો પર કોઈ ચાર્જ લાગુ નહીં થાય. સરકારનો દાવો છે કે આ ફેરફારથી લગભગ 96% વેપારી વ્યવહારોને અસર નહીં થાય.
નાના વેપારીઓને પણ રાહત
નવી વ્યવસ્થામાં નાના વેપારીઓ માટે પણ ચાર્જમાંથી મુક્તિની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. UPI QR દ્વારા દર મહિને ₹1 લાખ સુધીની રકમ મેળવતા નાના વેપારીઓને કોઈ ચાર્જ ચૂકવવો નહીં પડે.
રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા, ઇંધણ અને કૃષિ સંબંધિત સામગ્રી જેવા ક્ષેત્રોમાં ₹2,000થી વધુના વ્યવહારો માટે ₹5નો નિશ્ચિત ચાર્જ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
અરજીમાં શું પડકારવામાં આવ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી જાહેર હિતની અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ₹2,000થી વધુના UPI વેપારી વ્યવહારો પર ચાર્જ લગાવવાનો નિર્ણય પૂરતી કાયદાકીય સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને જાહેર પરામર્શ વિના લેવામાં આવ્યો છે.
અરજીમાં જાન્યુઆરી 2020થી અમલમાં રહેલી શૂન્ય-ચાર્જ વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવાના કેન્દ્રના નિર્ણયને પણ પડકારવામાં આવ્યો છે.
હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટે નવી વ્યવસ્થા પર તાત્કાલિક રોક લગાવવાનો ઇનકાર કર્યો છે અને સંબંધિત પક્ષો પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે. એટલે કે 15 ઓક્ટોબરથી લાગુ થનારી નવી વ્યવસ્થા પર અદાલતે હાલમાં કોઈ વચગાળાની રોક લગાવી નથી.
