CAG Report: દેશભરમાં લાખો મુસાફરો દરરોજ ટ્રેનો દ્વારા તેમના ગંતવ્ય સ્થાનો પર મુસાફરી કરે છે, છતાં રેલ્વે સ્ટેશનો પર પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા સુવિધાઓ તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમો ઉભા કરી રહી છે. કમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ (CAG) દ્વારા સંસદમાં રજૂ કરાયેલા અહેવાલમાં મુસાફરોની સુવિધાઓ અંગે ભારતીય રેલ્વેના દાવાઓ પાછળની વાસ્તવિકતા છતી કરવામાં આવી છે.
'ભારતીય રેલ્વેમાં બિન-ઉપનગરીય રેલ્વે સ્ટેશનો પર મુસાફરોની સુવિધાઓ અને સ્વચ્છતા' ('Passenger Amenities and Sanitation at Non-Suburban Railway Stations in Indian Railways) શીર્ષકવાળા અહેવાલ અનુસાર, ઘણા મુખ્ય રેલ્વે સ્ટેશનો પર કુલર અને નળના પાણીમાં E.coli બેક્ટેરિયા અને ફુલ કોલિફોર્મ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે જે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી છે -
રેલ્વે બોર્ડના ધોરણો પ્રત્યે સ્પષ્ટ અવગણના
CAG રિપોર્ટ 2019-20 થી 2023-24 ના સમયગાળાને આવરી લેતા દેશભરના 512 બિન-ઉપનગરીય સ્ટેશનોના સઘન ઓડિટ પર આધારિત છે. અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે રેલ્વે બોર્ડે મૂળભૂત મુસાફરોની સુવિધાઓ માટે કડક નિયમો અને માર્ગદર્શિકા સ્થાપિત કરી હતી, ત્યારે પ્રાદેશિક રેલ્વે ઝોન તેનું પાલન કરવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગયા. પરિસ્થિતિ એવી હતી કે છ અલગ-અલગ ઝોનના 59 સ્ટેશનો પર પીવાના પાણીનું બેક્ટેરિયોલોજિકલ પરીક્ષણ પણ કરવામાં આવ્યું ન હતું.
CAG ઓડિટ દરમિયાન પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવેલા પાણીના નમૂનાઓના પરિણામો ચિંતાજનક હતા. રિપોર્ટ અનુસાર, મુંબઈના ઐતિહાસિક છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ટર્મિનસ (CSMT), કલ્યાણ, લોનાવાલા અને ભિવંડી રોડ જેવા વ્યસ્ત સ્ટેશનો પરના વોટર કુલરમાં E.coli બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા હતા. તેવી જ રીતે, દક્ષિણ રેલ્વે હેઠળના કોઈમ્બતુર (તામિલનાડુ) અને પલક્કડ જંક્શન (કેરળ) ખાતેના કુલરમાંથી પાણી દૂષિત હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. દક્ષિણ મધ્ય રેલ્વે ઝોનમાં, હૈદરાબાદ સ્ટેશન પર પીવાના પાણીમાં E.coliની હાજરી મળી આવી હતી.
પૂર્વ રેલ્વેની વાત કરીએ તો, માધુપુર સ્ટેશન પરનું પાણી પણ ગુણવત્તા પરીક્ષણમાં નિષ્ફળ ગયું હતું. વધુમાં, 2022-23માં 8 ઝોનના 49 સ્ટેશનો પર અને 2023-24માં 9 ઝોનના 56 સ્ટેશનો પર પ્લેટફોર્મ નળમાંથી પાણીમાં 'ટોટલ કોલિફોર્મ' બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા હતા. આ બેક્ટેરિયા પાચનતંત્ર અને પેટને અસર કરતા ગંભીર ચેપી રોગોના સીધા કારણો છે.
જર્જરિત શૌચાલયો અને મૂળભૂત સુવિધાઓનો અભાવ
આ અહેવાલમાં માત્ર પાણીની ગુણવત્તાના મુદ્દાઓ જ નહીં પરંતુ સ્ટેશનના શૌચાલય અને શૌચાલયોની દયનીય સ્થિતિ પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે. ગંદકી અને નબળી જાળવણીને કારણે મુસાફરો આ સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળે છે. CAG ની પેસેન્જર એમેનિટીઝ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (PAMS) ના ડેટા અનુસાર, 2035 સ્ટેશનો પર પાણીના નળની તીવ્ર અછત છે.
- 403 સ્ટેશનો પર પૂરતી પેશાબઘરની સુવિધાઓનો અભાવ છે.
- 201 સ્ટેશનો પર, શૌચાલયોની સંખ્યા નિર્ધારિત ધોરણો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછા છે.
89% સ્ટેશનો પર સુવિધાઓનો અભાવ
એપ્રિલ 2018 માં રેલ્વે બોર્ડે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ઓગસ્ટ ૨૦૧૮ સુધીમાં દેશભરના તમામ સ્ટેશનો પર પીવાનું પાણી, બેઠક વ્યવસ્થા, આશ્રયસ્થાનો, શૌચાલય, પંખા, ફૂટ-ઓવર-બ્રિજ અને માહિતી બોર્ડ જેવી આવશ્યક સુવિધાઓ ફરજિયાત રીતે પૂરી પાડવામાં આવે. જોકે, CAG ઓડિટમાં જાણવા મળ્યું હતું કે સર્વે કરાયેલા 512 સ્ટેશનોમાંથી 458 સ્ટેશનોમાં આ મૂળભૂત સુવિધાઓનો સંપૂર્ણ અભાવ હતો અથવા જરૂરી ધોરણોથી ઘણા નીચે હતા.
નવી દિલ્હી, હાવડા, સિયાલદાહ, મુંબઈ સેન્ટ્રલ અને CSMT જેવા મુખ્ય 'NSG-1' શ્રેણીના સ્ટેશનો પર પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને ચિંતાજનક હતી - જ્યાં મુસાફરો માટેની સુવિધાઓ (બેઠક, પંખા, વોટર કૂલર, ડસ્ટબિન અને ટ્રેન માહિતી પ્રદર્શન બોર્ડ સહિત) કાં તો ગુમ હતી અથવા જર્જરિત સ્થિતિમાં હતી.
રેલ્વે વહીવટને CAGનો કડક નિર્દેશ
લાખો મુસાફરોના સ્વાસ્થ્ય અને સલામતી માટેના જોખમો અંગે ચિંતિત, CAG એ ભલામણ કરી છે કે રેલ્વે મંત્રાલય અને રેલ્વે વહીવટીતંત્ર પરિસ્થિતિને સુધારવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લે. CAG એ જણાવ્યું છે કે રેલ્વે સ્ટેશનો પર પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓ અને પાણીની ગુણવત્તાનું એક સમાન પીવાના પાણીની ગુણવત્તા પ્રોટોકોલ હેઠળ નિયમિત અને કડક નિરીક્ષણ થવું જોઈએ, જેથી સામાન્ય લોકો શુદ્ધ પીવાનું પાણી અને સ્વચ્છ વાતાવરણ મેળવી શકે.
આ પણ વાંચો: Bangladesh: જ્યા સુધી ભારત... તારિક રહેમાનની ભારત મુલાકાત પર બાંગ્લાદેશે રાખી મોટી શરત