શિયાળા પહેલા જ દિલ્હીમાં વાયુ પ્રદૂષણના સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે. રાજધાનીની હવાની ગુણવત્તા છેલ્લા પાંચ દિવસથી સંતોષકારક રહ્યા બાદ બુધવારે "મધ્યમ" શ્રેણીમાં પાછી ફરી છે. ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR-IARI) અનુસાર, બુધવારે છ રાજ્યોમાં પરાળી બાળવાના 19 બનાવો નોંધાયા હતા. જેમાં સૌથી વધુ બનાવો પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં બન્યા હતા. નિષ્ણાતો માને છે કે પવનની ઓછી ગતિ અને નબળા વેન્ટિલેશન જેવી પરિસ્થિતિઓ પ્રદૂષણને વધારી શકે છે, જે આગામી દિવસો વિશે ચિંતા ઉભી કરે છે.
છ રાજ્યોમાં પરાળી બાળવાના 19 બનાવો નોંધાયા
મળતી માહિતી અનુસાર, બુધવારે ઉપગ્રહ દ્વારા છ રાજ્યોમાં પરાળી બાળવાના કુલ 19 બનાવો નોંધાયા હતા. પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં સાત-સાત, જ્યારે મધ્ય પ્રદેશમાં ચાર અને હરિયાણામાં એક કેસ નોંધાયો હતો. 15 સપ્ટેમ્બરથી 30 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન આ છ રાજ્યોમાં પરાળી બાળવાના કુલ 114 બનાવો નોંધાયા હતા. આમાં પંજાબમાં 59, ઉત્તર પ્રદેશમાં 32, મધ્ય પ્રદેશમાં 17, હરિયાણામાં ત્રણ, રાજસ્થાનમાં બે અને દિલ્હીમાં એક કેસનો સમાવેશ થાય છે.
દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા ફરી બગડી
કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) અનુસાર, બુધવારે દિલ્હીનો સરેરાશ AQI 129 નોંધવામાં આવ્યો હતો. આ સ્તર "મધ્યમ" શ્રેણીમાં આવે છે. CPCB ધોરણો અનુસાર 0 થી 50 ની AQI ને "સારું", 51 થી 100 "સંતોષકારક", 101 થી 200 "મધ્યમ", 201 થી 300 "ખરાબ", 301 થી 400 "ખૂબ જ ખરાબ" અને 401 થી 500 "ગંભીર" ગણવામાં આવે છે. દિલ્હીના 45 હવા નિરીક્ષણ સ્ટેશનોમાંથી 42 માં "મધ્યમ" હવા ગુણવત્તા નોંધાઈ છે, જ્યારે ત્રણમાં "સંતોષકારક" હવા ગુણવત્તા નોંધાઈ છે.
IIT દિલ્હી સ્ટેશન પર 'ખરાબ' હવા ગુણવત્તા
સાંજે 6 વાગ્યે IIT દિલ્હી નિરીક્ષણ સ્ટેશને 207 નો AQI નોંધ્યો છે, જે 'ખરાબ' શ્રેણીમાં આવે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે સ્થાનિક પ્રદૂષણ, ધૂળ અને હવામાન પરિસ્થિતિઓ કેટલાક વિસ્તારોમાં પરિસ્થિતિને સરેરાશ કરતા વધુ ખરાબ બનાવી રહી છે.
હવામાનની સ્થિતિને કારણે ચિંતાનો માહોલ
એર ક્વોલિટી અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ અનુસાર, દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા 1 થી 3 ઓક્ટોબર અને આગામી છ દિવસ સુધી 'મધ્યમ' શ્રેણીમાં રહેવાની સંભાવના છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે વેન્ટિલેશન ઇન્ડેક્સ 6000 ચોરસ મીટર પ્રતિ સેકન્ડથી નીચે રહેવાની ધારણા છે, અને સરેરાશ પવનની ગતિ 10 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકથી ઓછી રહેવાની ધારણા છે. આ બંને પરિસ્થિતિઓ પ્રદૂષકોના ફેલાવા માટે અનુકૂળ માનવામાં આવતી નથી, જે વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર વધારી શકે છે.
સપ્ટેમ્બર છેલ્લા બે વર્ષ કરતાં વધુ પ્રદૂષિત હતો
ડેટા અનુસાર, સપ્ટેમ્બર 2026માં દિલ્હીનો સરેરાશ AQI 114.8 નોંધવામાં આવ્યો હતો. આ 2024માં 91.1 અને 2025માં 84.9ના સરેરાશ AQI કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. આનાથી સપ્ટેમ્બર 2026 છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં સૌથી પ્રદૂષિત સપ્ટેમ્બર બને છે. મહિનાના ઉત્તરાર્ધમાં પ્રદૂષણમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો હતો. 20 થી 24 સપ્ટેમ્બર વચ્ચે પાંચ દિવસ સુધી AQI સતત ઊંચો રહ્યો. 22 સપ્ટેમ્બરના રોજ, AQI 242 પર પહોંચ્યો, જે આખા મહિનાનો સૌથી ખરાબ સ્તર છે.
24 સપ્ટેમ્બર પછી થોડી રાહત
25 સપ્ટેમ્બરથી હવાની ગુણવત્તામાં થોડો સુધારો જોવા મળ્યો. 25 સપ્ટેમ્બરે 140, 26 સપ્ટેમ્બરે 90, 27 સપ્ટેમ્બરે 71, 28 સપ્ટેમ્બરે 98, 29 સપ્ટેમ્બરે 89 અને 30 સપ્ટેમ્બરે 114 AQI નોંધાયું હતું. જોકે, નિષ્ણાતો કહે છે કે પ્રદૂષણનું સ્તર સામાન્ય કરતાં વધુ છે.
લોકોએ ફેરફાર અનુભવ્યો
દિલ્હી-NCRના ઘણા રહેવાસીઓએ અહેવાલ આપ્યો કે સપ્ટેમ્બરના અંતમાં સવાર અને સાંજના કલાકો દરમિયાન હવામાં ધુમ્મસ અને ધૂળની અસરો સ્પષ્ટપણે અનુભવાઈ હતી. લોકો કહે છે કે ચોમાસા પછીની ઋતુ સામાન્ય રીતે રાહત આપતી હોય છે, પરંતુ આ વખતે હવાની ગુણવત્તા અપેક્ષા કરતાં વધુ ખરાબ હતી.
શિયાળા પહેલા ચિંતાઓ વધી
વાયુ ગુણવત્તા નિષ્ણાતો માને છે કે આગામી શિયાળાની ઋતુ ખૂબ પ્રદૂષિત હશે કે કેમ તે કહેવું હજુ વહેલું છે, પરંતુ સપ્ટેમ્બરના ડેટા ચોક્કસપણે ચિંતાજનક છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે હવામાનમાં ફેરફાર, સ્થાનિક પ્રદૂષણ, ધૂળ અને પ્રાદેશિક ઉત્સર્જન આ બધું હવાની ગુણવત્તામાં ફાળો આપી રહ્યું છે. તેથી દરેક વ્યક્તિ ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પગલાંની અસરકારકતા પર નજર રાખશે. જે ઓક્ટોબરમાં લાગુ કરવામાં આવશે. દિલ્હી દર શિયાળામાં ગંભીર વાયુ પ્રદૂષણના પડકારનો સામનો કરે છે. પરાળી બાળવાની વધતી ઘટનાઓ અને પ્રતિકૂળ હવામાન પરિસ્થિતિઓએ પણ આ વખતે શિયાળા પહેલા ચિંતાઓ વધારી દીધી છે.