દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં યમુના નદીમાં પ્રદૂષણ માત્ર ગટર અને ઔદ્યોગિક કચરાથી જ નહીં, પરંતુ ફાર્માસ્યુટિકલ અવશેષો, જંતુનાશકો અને ઔદ્યોગિક રસાયણોથી પણ થાય છે. યમુનાના પાણીમાં આ વસ્તુઓનું મિશ્રણ છે, જે માનવ સ્વાસ્થ્ય અને જળચર ઇકોલોજી માટે ચિંતા ઉભી કરે છે. દિલ્હી યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ એક નવો અભ્યાસ હાથ ધર્યો છે. આ અભ્યાસમાં નદીના પાણીમાં 321 રાસાયણિક સંયોજનોની ઓળખ કરવામાં આવી છે.
આમાંથી 36 ગ્લોબલ હાર્મોનાઇઝ્ડ સિસ્ટમના આરોગ્ય અથવા પર્યાવરણ માટે જોખમી શ્રેણીઓમાં આવે છે. આમાં કેન્સર, પ્રજનન અસરો, તીવ્ર ઝેરીતા અને જળચર જીવન માટે જોખમ જેવી શ્રેણીઓ સામેલ છે. આ અભ્યાસ જર્નલ ઓફ હેઝાર્ડસ મટિરિયલ્સ એડવાન્સિસમાં પ્રકાશિત થયો હતો. આ અભ્યાસ માટે નમૂનાઓ પલ્લાથી અસગરપુર સુધી યમુનાના 48.8 કિલોમીટરના પટ પર આઠ સ્થળોએથી એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા.
રસાયણો પ્રજનનને પહોંચાડી શકે છે નુકસાન
માઇક્રોપ્લાસ્ટિકના 2,289 કણો મળી આવ્યા હતા, જેની સરેરાશ સાંદ્રતા પ્રતિ લિટર 3.18 કણો હતી. ઓછામાં ઓછા ચાર સ્થળોએ માઇક્રોપ્લાસ્ટિક સિવાયના અપૂર્ણાંકમાં હાજર પચાસ રાસાયણિક સંયોજનો મળી આવ્યા હતા. આમાંથી સાત રસાયણો આઠેય સ્થળોએ મળી આવ્યા હતા. તેમાં 2-ઇથિલામાઇન, લિડોકેઇન અને મોનોબ્યુટીલ ફેથલેટનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, એટોમોક્સેટિન, ડોમ્પેરીડોન અને ટેલ્મિસારટન જેવી દવાઓ અને ડાયુરોન અને થિયામેથોક્સમ જેવા કૃષિ રસાયણો સાથે સંકળાયેલા રસાયણો પણ મળી આવ્યા હતા.
અભ્યાસના સહ-લેખક અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીના પર્યાવરણીય અભ્યાસ વિભાગના વડા રાધેશ્યામ શર્માએ જણાવ્યું હતું કે યમુના પ્રદૂષણને ફક્ત માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સના આધારે સમજી શકાતું નથી. ત્યાં હાજર વિવિધ રસાયણોના જટિલ મિશ્રણની તપાસ કરવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ગટર, કૃષિ વહેણ અને ઔદ્યોગિક કચરો 22 ઉપનદી નાળાઓ દ્વારા યમુનામાં પ્રવેશ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે નદી કિનારા પર હરિયાળી અને કુદરતી ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવી જોઈએ.
બેરેજ નજીક માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સનું સૌથી વધુ સાંદ્રતા
બેરેજ નજીક માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સનું સૌથી વધુ સાંદ્રતા જોવા મળી હતી, ત્યારબાદ પૂરનું મેદાન જ્યાં અનેક નાળા મળે છે. પલ્લાના કૃષિ અને વન વિસ્તારોમાં માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સનું સૌથી ઓછું સાંદ્રતા હતું. માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સમાં 44.1% પોલિઇથિલિન અને 27.3% પોલિપ્રોપીલિનનો સમાવેશ થાય છે. સંશોધકોએ સ્પષ્ટ કર્યું કે જોખમી રસાયણોની માત્ર હાજરી સંભવિત સ્વાસ્થ્ય જોખમ સાબિત કરતી નથી. વિગતવાર પરીક્ષણ જરૂરી છે.
દિલ્હી સરકાર છઠ પૂજા દરમિયાન યમુના નદીના ફીણ અંગે રૂરકીમાં સિંચાઈ સંશોધન સંસ્થા (IRI) દ્વારા એક અભ્યાસ શરૂ કરી રહી છે. આને ઘટાડવાના પગલાંનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો: Narmada News : નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીનો નર્મદા પ્રવાસ અચાનક સ્થગિત, 18 થી 20 નવેમ્બરનો ત્રણ દિવસનો કાર્યક્રમ મોકૂફ