ભારતમાં આ વર્ષે ચોમાસા પર અલ-નીનોનું સંકટ ઘેરાઈ રહ્યું છે. યુરોપિયન સેન્ટર ફોર મીડિયમ રેન્જ વેધર ફોરકાસ્ટ્સ (ECMWF) ના તાજેતરના અહેવાલે ચિંતામાં મોટો વધારો કર્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આગામી ત્રણ મહિના (ઓગસ્ટ, સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર) દરમિયાન દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં ઘણો ઓછો વરસાદ નોંધાઈ શકે છે. જૂન મહિનાના અંદાજની સરખામણીએ જુલાઈના મોડલ રનમાં વરસાદની સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક દર્શાવવામાં આવી છે.
ગુજરાત સહિત આ રાજ્યો સૌથી વધુ જોખમમાં
યુરોપિયન એજન્સીના 'C3S મલ્ટી-સિસ્ટમ ફોરકાસ્ટ' રિપોર્ટ મુજબ, મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતમાં વરસાદ સામાન્યથી ઘણો ઓછો રહેવાની સંભાવના 40 થી 60 ટકા જેટલી છે. આ સંકટની સૌથી સીધી અસર ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગાણા અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યો પર જોવા મળશે. આ વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રમાણ સૌથી નીચલા સ્તરે (Lowest Tercile) રહેવાની આશંકા છે.
નબળો IOD સ્થિતિ વધુ બગાડશે
સામાન્ય રીતે હિંદ મહાસાગરમાં સક્રિય થતો 'ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ' (IOD) અલ-નીનોની નકારાત્મક અસરોને કાબૂમાં રાખે છે. પરંતુ આ વખતે IOD અત્યંત નબળો છે અને તે મોડો સક્રિય થઈ રહ્યો છે. આ ગેરહાજરીના કારણે અલ-નીનો વધુ શક્તિશાળી બનશે. વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) અને NOAA ના ડેટા દર્શાવે છે કે જ્યારે પણ મજબૂત અલ-નીનો સક્રિય થયો છે, ત્યારે ભારતમાં સરેરાશ 10 થી 20 ટકા વરસાદની ઘટ રહી છે. વર્ષ 2026 માં આ અસર અગાઉની ધારણા કરતાં વધુ તીવ્ર દેખાઈ રહી છે.
ખેતી અને અર્થતંત્ર પર શું અસર થશે?
ખેતીને મોટો ફટકો: ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદ ન થવાથી ડાંગર, સોયાબીન, કપાસ અને મકાઈ જેવા ખરીફ પાકોને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે. ગુજરાત અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યોમાં શિયાળુ (રબી) પાક માટે પણ પાણીની તંગી સર્જાશે.
જળાશયો ખાલી થશે: ડેમો અને તળાવોમાં પાણીનું સ્તર ઘટવાથી પીવાના પાણી અને સિંચાઈ માટે કટોકટી સર્જાઈ શકે છે.
જીડીપી પર અસર: ભારતનું અર્થતંત્ર કૃષિ પર નિર્ભર હોવાથી, આ નબળા ચોમાસાને કારણે દેશના GDP ગ્રોથ રેટમાં 0.5% થી 1% સુધીનો ઘટાડો આવી શકે છે.
જોકે, હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લાંબા ગાળાની આગાહીઓમાં ફેરફાર શક્ય છે. જો આગામી દિવસોમાં આઈઓડી (IOD) અચાનક મજબૂત બને તો સ્થિતિમાં થોડો સુધારો આવી શકે છે. તેમ છતાં, અત્યારની પરિસ્થિતિ જોતાં સરકારે અને ખેડૂતોએ અત્યારથી જ પાણીના સંગ્રહ અને વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ માટે સજ્જ થવું અનિવાર્ય બન્યું છે.
આ પણ વાંચો:Iran US: હોર્મુઝમાં નવી જંગ શરૂ, અમેરિકાના 'કોર્સેર USV' એ બદલી નાખ્યું યુદ્ધનું ગણિત
