અલ નીનોની વધતી અસર ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. તાપમાનમાં વધારો, વરસાદની અનિશ્ચિતતા અને પાણીની અછત ખેડૂતોની મુશ્કેલી વધારી શકે છે. વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO)ના મૂલ્યાંકન મુજબ, ફેબ્રુઆરી 2027 સુધી અલ નીનો રહેવાની સંભાવના લગભગ 100 ટકા છે.

65 વર્ષમાં દુષ્કાળ અને લૂનું જોખમ સાડા ત્રણ ગણું વધ્યું

ફેબ્રુઆરી 2026માં પ્રકાશિત સંશોધન મુજબ, 1951થી 2016 દરમિયાન ભારતમાં દુષ્કાળ અને લૂની સંયુક્ત અસરથી પ્રભાવિત વિસ્તાર 10 ટકાથી વધીને 35 ટકા થયો છે. આ જોખમ હવે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત ઉપરાંત ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ અને આસામ સુધી પણ પહોંચ્યું છે.

આની સીધી અસર ખેતી પર પડી શકે છે. સંશોધન મુજબ, દુષ્કાળ અને લૂની ગંભીર સંયુક્ત અસરવાળા વર્ષોમાં ચોખાના ઉત્પાદનમાં 12.1 ટકા સુધી ઘટાડો નોંધાયો હતો. જ્યારે ઘઉંમાં દાણા ભરાવા સમયે તાપમાન 1 ડિગ્રી વધે તો ઉપજ 3થી 4 ટકા ઘટી શકે છે.

અલ નીનો કેવી રીતે વધારશે ગરમી અને દુષ્કાળ?

અલ નીનો પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વ ભાગમાં સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન વધવાની મોસમી ઘટના છે. તેની અસર દુનિયાના હવામાન પર પડે છે અને ભારતમાં ચોમાસું નબળું રહેવાની આશંકા વધી શકે છે. જોકે, દરેક અલ નીનો દરમિયાન દુષ્કાળ પડે તે જરૂરી નથી.

જમીનમાં ભેજ ઘટે ત્યારે જમીન વધુ ગરમ થાય છે અને વધતું તાપમાન જમીનને વધુ ઝડપથી સૂકવી શકે છે. આ રીતે ગરમી અને દુષ્કાળ એકબીજાની અસર વધારી શકે છે.

નળ કનેક્શન વધ્યાં, પરંતુ પાણીની ઉપલબ્ધતા હજુ પડકાર

જલ જીવન મિશન હેઠળ ગ્રામીણ નળ કનેક્શનનું પ્રમાણ ઑગસ્ટ 2019ના આશરે 17 ટકાથી વધીને ડિસેમ્બર 2025માં 81 ટકાથી વધુ થયું હતું. જોકે, નળ કનેક્શન હોવું અને નિયમિત રીતે પૂરતું તથા સ્વચ્છ પાણી મળવું અલગ બાબતો છે.

સરકારના 2024ના મૂલ્યાંકન મુજબ, 86.5 ટકા ઘરોમાં નળ કનેક્શન કાર્યરત હતાં, પરંતુ માત્ર 76 ટકા પરિવારોને નિર્ધારિત ગુણવત્તા મુજબ પાણી મળતું હતું.

ગામડાંઓમાં અત્યારથી પાણી બચાવવાની તૈયારી જરૂરી

અલ નીનોની સંભવિત અસરને ધ્યાનમાં રાખીને ગામડાંઓમાં પાણીના સ્ત્રોતો અને ભૂગર્ભજળનું સ્તર તપાસવું જરૂરી છે. પાણીની જરૂરિયાત મુજબ વોટર સિક્યોરિટી પ્લાન તૈયાર કરવા, જૂનાં તળાવો અને પરંપરાગત જળસ્ત્રોતોને ફરી ઉપયોગી બનાવવા તથા મનરેગા હેઠળ જળસંરક્ષણનાં કામો પર ભાર મૂકવો જોઈએ.

એકંદરે, અલ નીનોની અસર માત્ર ચોમાસા પૂરતી સીમિત રહી શકે તેમ નથી. તે પાક ઉત્પાદન, ખેતમજૂરોની આવક, પશુપાલન અને ગ્રામીણ પાણીની સુરક્ષા માટે પણ પડકાર ઊભો કરી શકે છે. તેથી વરસાદની અછત અને લાંબી ગરમીનો સામનો કરવા અત્યારથી આયોજન કરવું જરૂરી છે.

વધુ સમાચાર વાંચવા ડાઉનલોડ કરો સંદેશ ન્યૂઝ એપ : https://sandesh.com/d