Pakistan: પૂર્વ ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (સીડીએસ) અનિલ ચૌહાણે શનિવારે પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી વચ્ચે લગભગ એક મહિના પહેલા થયેલા કરારો પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે આવા કરારો પાકિસ્તાનમાં વધુ પડતા આત્મવિશ્વાસની ભાવના પેદા કરી શકે છે, જે સંભવિત રીતે વધુ ખોટી ગણતરીઓ તરફ દોરી શકે છે.
તીન મૂર્તિ ભવન સંકુલમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં ભારતની સુરક્ષા માટેના જોખમો અને પડકારો પર વ્યાખ્યાન આપતા તેમણે કહ્યું, "મારું માનવું છે કે પાકિસ્તાન આગામી સમયમાં પણ એક મોટી સુરક્ષા ચિંતા અને ખતરો રહેશે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે 'ઓપરેશન સિંદૂર', સિંધુ જળ સંધિનું સસ્પેન્શન અને અન્ય વ્યવહારુ પગલાં જેવા પગલાં "આપણા પાડોશીના વર્તનમાં પરિવર્તન લાવવાની અપેક્ષા રાખે છે."
એક અહેવાલ મુજબ, ભૂતપૂર્વ સીડીએસે કહ્યું, "જોકે, અમે તાજેતરમાં તેમને ચોક્કસ કરારો અને સંધિઓ પર હસ્તાક્ષર કરતા પણ જોયા છે. મને લાગે છે કે આ ક્યારેક પાકિસ્તાનમાં વધુ પડતા આત્મવિશ્વાસની ભાવના પેદા કરી શકે છે, જે ખોટી ગણતરીઓ તરફ દોરી જાય છે. આપણે આ અંગે સતર્ક રહેવાની જરૂર છે."
મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર
પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીએ 7 ઓગસ્ટના રોજ 'મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર' પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આ કરાર હેઠળ, આમાંથી કોઈપણ રાષ્ટ્ર પર હુમલો ત્રણેય પર હુમલો માનવામાં આવશે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે સુરક્ષા ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ પગલું લેવામાં આવ્યું હતું. ચૌહાણ 22મું 'ભારત રત્ન પંડિત ગોવિંદ વલ્લભ પંત સ્મારક વ્યાખ્યાન' આપી રહ્યા હતા. તેઓ આ વ્યાખ્યાન આપનારા સશસ્ત્ર દળોના પૃષ્ઠભૂમિના પ્રથમ વક્તા હતા.
ભારતની બાહ્ય સુરક્ષા પર અસર
તેમણે કહ્યું, "ભારતનું બાહ્ય સુરક્ષા વાતાવરણ અનેક મુખ્ય પરિબળોથી પ્રભાવિત છે, જેમાં વણઉકેલાયેલી સરહદો, સરહદ પાર આતંકવાદ, બિન-રાજ્ય કલાકારો, 'ગ્લોબલ કોમન્સ' તરીકે ઓળખાતા વિવાદિત વિસ્તારો, તેમજ અવકાશ, સાયબર અને દરિયાઈ ક્ષેત્રોમાં વધતો સહયોગ અને સ્પર્ધાનો સમાવેશ થાય છે. આ બધા પરિબળો એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે; તેમને એકલા જોઈ શકાતા નથી પરંતુ એક સંકલિત દ્રષ્ટિકોણથી તેનો સંપર્ક કરવો જોઈએ." પાકિસ્તાન ભવિષ્યમાં એક મુખ્ય ખતરો
ભૂતપૂર્વ સીડીએસે ચેતવણી આપી, "હું આપણા પશ્ચિમી પાડોશી વિશે વાત કરવા માંગુ છું. મારું માનવું છે કે પાકિસ્તાન ભવિષ્યમાં એક મુખ્ય સુરક્ષા ચિંતા અને ખતરો બની રહેશે." ગયા વર્ષે મે મહિનામાં ભારતે 'ઓપરેશન સિંદૂર' શરૂ કર્યું ત્યારે તેઓ સીડીએસ હતા. મે 2026 માં નિવૃત્ત થયા પછી પણ, જનરલ ચૌહાણ કહે છે કે 'ઓપરેશન સિંદૂર' સમાપ્ત થયું નથી પરંતુ તેને ફક્ત થોડા સમય માટે થોભાવવામાં આવ્યું છે. તેમણે સશસ્ત્ર દળોને દરેક સમયે કાર્યરત રીતે તૈયાર રહેવા વિનંતી કરી.
પોતાના સંબોધનમાં પાકિસ્તાનનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું, "પરમાણુ શસ્ત્રોના અસ્તિત્વથી વ્યૂહાત્મક સ્તરે એક પ્રકારની સ્થિરતા સર્જાઈ છે, જે નીચલા સ્તરે અસ્થિરતાને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ પરંપરાગત રીતે 'સ્થિરતા-અસ્થિરતા વિરોધાભાસ' તરીકે ઓળખાય છે."
પાકિસ્તાનની વ્યૂહાત્મક વિચારસરણી
ભૂતપૂર્વ સીડીએસે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, "તેથી, પરમાણુ શસ્ત્રોની હાજરીને કારણે, પાકિસ્તાનની વ્યૂહાત્મક વિચારસરણી પરંપરાગત લશ્કરી કામગીરીના અવકાશને મર્યાદિત કરવાની રહી છે જ્યારે પેટા-પરંપરાગત કામગીરી એટલે કે આતંકવાદ અને સરહદ પારની પ્રવૃત્તિઓ માટે જગ્યાનો વિસ્તાર કરવાની રહી છે." તેમની વ્યૂહરચના પરંપરાગત કામગીરીની શક્યતાને ઘટાડવાની રહી છે. તેમણે નોંધ્યું કે આતંકવાદ અને પ્રોક્સી યુદ્ધે આ ચોક્કસ અભિગમ અને વ્યૂહરચનામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. ભૂતપૂર્વ સીડીએસે ચેતવણી આપી હતી કે ભારતે એ સમજ સાથે આગળ વધવું જોઈએ કે આતંકવાદ અને પ્રોક્સી યુદ્ધ રાષ્ટ્ર માટે મહત્વપૂર્ણ પડકારો ઉભા કરશે.