Food Safety: આવનારા દિવસોમાં પેકેજ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ પર ગ્રાહકને લાલ રંગનું ષટ્કોણીય (Red Hexagon) ચેતવણી લેબલ પણ જોવા મળશે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI)એ વધુ ખાંડ, સેચ્યુરેટેડ ફેટ અને મીઠું ધરાવતા પેકેજ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ પર લાલ રંગના છ-કોણીય (Hexagonal) ચેતવણી લેબલ લગાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
પેકેટેડ ફૂડને લઈને FSSAIનો મોટો પ્રસ્તાવ
આ પ્રસ્તાવ શુક્રવારે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ સોગંદનામા મારફતે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સોગંદનામું એક જનહિત અરજી હેઠળ દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં વધુ ફેટ, ખાંડ અને મીઠું ધરાવતા પેકેજ્ડ ફૂડ પર પેકેટની આગળની બાજુએ ફરજિયાત ચેતવણી લેબલ લગાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. FSSAIએ જણાવ્યું કે પ્રસ્તાવિત લેબલ તસવીરોના સ્વરૂપમાં હશે અને તેને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવશે કે તે ગ્રાહકોને ચિંતાજનક પોષક તત્વોની વધુ માત્રા ધરાવતા પ્રોડક્ટ્સ અંગે સરળ, સ્પષ્ટ અને સરળતાથી સમજી શકાય તેવી ચેતવણી આપી શકે.
લાલ રંગનું ચેતવણી લેબલ લગાવવામાં આવશે
છ પાનાના સોગંદનામામાં જણાવાયું છે કે પ્રસ્તાવ હેઠળ એવા પ્રોડક્ટ્સ પર લાલ રંગનું છ-કોણીય ચેતવણી લેબલ લગાવવામાં આવશે, જેમાં જણાવાયેલા પોષક તત્વો (એડેડ સેચ્યુરેટેડ ફેટ, એડેડ ખાંડ અને મીઠું)માંથી કોઈપણ બે અથવા તેનાથી વધુની માત્રા વધુ હશે. આ મર્યાદાઓ ICMR-નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ન્યુટ્રિશન દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી ‘ભારતીયો માટે આહાર સંબંધિત માર્ગદર્શિકા, 2024’ પર આધારિત હશે.
ગ્રાહકોને મળશે માહિતી
ચેતવણીમાં પ્રોડક્ટની રચનાના આધારે વધુ ફેટ, વધુ ખાંડ, વધુ મીઠું અને ખૂબ જ વધુ મીઠું ધરાવતું પીણું જેવી બાબતો લખવામાં આવશે. ખાદ્ય સુરક્ષા પ્રાધિકરણે (FSSAI) પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે ચેતવણીનું ફૉન્ટ સાઇઝ પેકેટની પાછળ ન્યુટ્રિશન માહિતી ટેબલમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા ફૉન્ટ કરતાં એક પોઇન્ટ મોટું હોવું જોઈએ, જેથી તે ગ્રાહકોને વધુ સ્પષ્ટ રીતે દેખાય.
બે તબક્કામાં લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ
- ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમનકાર (FSSAI)એ ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક (FoP) વૉર્નિંગ સિસ્ટમને બે તબક્કામાં લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. FSSAIનું કહેવું છે કે આ રીતે ફૂડ ઇન્ડસ્ટ્રીને ફોર્મ્યુલા બદલવા માટે પૂરતો સમય મળશે અને સાથે એ પણ સુનિશ્ચિત થશે કે ગ્રાહકોના માહિતી મેળવવાના અધિકાર સાથે કોઈ સમાધાન ન થાય.
- પ્રથમ તબક્કામાં, વૉર્નિંગ સિસ્ટમના દાયરામાં એવા પ્રોડક્ટ્સ આવશે, જેમાં બે અથવા તેનાથી વધુ નિર્ધારિત પોષક તત્વોની માત્રા વધુ હશે. આ ઉપરાંત કેટલાક ખાસ મીઠાં પીણાંનો પણ તેમાં સમાવેશ કરવામાં આવશે.
- બીજા તબક્કામાં આ નિયમ એવા પ્રોડક્ટ્સ પર પણ લાગુ થશે, જેમાં નિર્ધારિત પોષક તત્વોમાંથી કોઈપણ એકની માત્રા વધુ હશે. FSSAIએ જણાવ્યું કે આ પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમનો હેતુ ખાસ કરીને બાળકો અને વસ્તીના નબળા વર્ગોને સમજી-વિચારીને ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ પસંદ કરવામાં મદદ કરવાનો છે.
મીઠું, ખાંડ, ગોળ જેવા પ્રોડક્ટ્સનો ઉલ્લેખ
પ્રસ્તાવિત ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક (FoP) નિયમ એવા ખાદ્ય પ્રોડક્ટ્સ પર લાગુ નહીં થાય, જેમાં માત્ર એક જ સામગ્રી હોય અથવા જે કુદરતી રીતે ફેટ, ખાંડ અથવા મીઠાથી ભરપૂર હોય. સોગંદનામામાં ખાસ કરીને ઘી, ખાદ્ય તેલ, મીઠું, ખાંડ, ગોળ અને મધ જેવા પ્રોડક્ટ્સનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ પ્રોડક્ટ્સ પર લાગુ ખાદ્ય સુરક્ષા અને લેબલિંગ નિયમો હેઠળ અન્ય શરતો લાગુ રહેશે.
FSSAI સોગંદનામું દાખલ કર્યું
ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI)એ તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટની ફટકાર બાદ આ સોગંદનામું દાખલ કર્યું છે. કોર્ટે પેકેજ્ડ ફૂડમાં ખાંડ, મીઠું અને ફેટની માત્રાની સ્પષ્ટ માહિતી (ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક ચેતવણી લેબલ) ન હોવાને લઈને FSSAI અને કેન્દ્ર સરકારને કડક ફટકાર લગાવી હતી. જસ્ટિસ જેબી પારડીવાલાની બેન્ચે FSSAIને પૂછ્યું હતું કે શું તેઓ બાળકો અને નાગરિકોને અસ્વસ્થ ખાદ્ય પદાર્થોના જોખમોથી બચાવવા માંગતા નથી? સાથે જ બેન્ચે બે અઠવાડિયાની અંદર કડક પગલાં લેવા અથવા પોતે ન્યાયિક આદેશ જારી કરવાની ચેતવણી પણ આપી હતી.