ચિપ્સ, કોલ્ડ ડ્રિંક્સ, સમોસા, બર્ગર અને ચોકલેટ બાળકોના પ્રિય ખાદ્યપદાર્થોમાં સામેલ છે; પરિણામે શાળા છૂટતાની સાથે જ બાળકો ઘણીવાર કેન્ટીન અથવા શાળાની નજીકની દુકાનો તરફ દોડે છે. જોકે, શાળાઓની નજીક આ વસ્તુઓની સરળ ઉપલબ્ધતા પર ટૂંક સમયમાં પ્રતિબંધ આવી શકે છે. કેન્દ્ર સરકાર શાળાઓની આસપાસના વિસ્તારમાં જંક ફૂડ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની તૈયારી કરી રહી છે.
ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) શાળાઓની 50 મીટરની ત્રિજ્યામાં વધુ ચરબી, ખાંડ અને મીઠું ધરાવતા ખાદ્યપદાર્થોના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાના પ્રસ્તાવ પર વિચારણા કરી રહી છે. આ પ્રસ્તાવનો ઉદ્દેશ્ય બાળકોના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક વસ્તુઓની સરળ ઉપલબ્ધતાને મર્યાદિત કરવાનો અને સ્વસ્થ ખાવાની આદતોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. તેનો મુખ્ય હેતુ બાળકોને નાની ઉંમરથી જ વધુ મીઠું, ખાંડ અને ચરબીયુક્ત ખોરાકથી દૂર રાખવાનો છે.
50-મીટરના પ્રતિબંધિત વિસ્તાર માટેની યોજના
અહેવાલો અનુસાર, પ્રસ્તાવિત નીતિ હેઠળ શાળાઓની 50 મીટરની અંદર વધુ ચરબી, ખાંડ અને મીઠું ધરાવતા ખોરાકના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની જોગવાઈ છે. આ વસ્તુઓમાં ચિપ્સ, નમકીન નાસ્તા, કોલ્ડ ડ્રિંક્સ, બર્ગર, પિઝા, નૂડલ્સ અને અન્ય પેકેજ્ડ ફૂડનો સમાવેશ થઈ શકે છે. FSSAIના 2026ના ડ્રાફ્ટમાં ઘન ખાદ્યપદાર્થોમાં ચરબી, ઉમેરેલી ખાંડ અને મીઠાના પ્રમાણ માટેની મર્યાદાઓ પણ નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે આવા નિયમોનો ઉદ્દેશ્ય બાળકોને નાની ઉંમરથી જ વધુ મીઠું, ખાંડ અને ચરબીયુક્ત આહારથી દૂર રાખવાનો અને સંતુલિત આહારની આદતને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
આ પ્રસ્તાવ હેઠળ શાળાઓની ૫૦ મીટરની ત્રિજ્યામાં HFSS (વધુ ચરબી, વધુ ખાંડ અને વધુ મીઠું ધરાવતા) ખોરાકનું વેચાણ કરતી દુકાનો, લારીઓ અને અન્ય વિક્રેતાઓ પર નિયંત્રણ મૂકવાની યોજના છે. તેમાં ચિપ્સ, ગળ્યા પીણાં, ચોકલેટ અને વધુ ચરબી કે ખાંડ ધરાવતા અન્ય ખોરાકનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જોકે, દુકાનદારો એવા ખાદ્યપદાર્થોનું વેચાણ ચાલુ રાખી શકે છે જે HFSS (વધુ ચરબી, મીઠું અને ખાંડ ધરાવતા) શ્રેણીમાં આવતા નથી. તેનો ઉદ્દેશ્ય બાળકોને બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાકથી દૂર રાખવાનો અને સાથે સાથે વધુ સારા, પૌષ્ટિક વિકલ્પોની ઉપલબ્ધતા વધારવાનો છે.
બાળકોમાં વધતું જતું મેદસ્વીપણું
ભારતમાં બાળકોમાં મેદસ્વીપણું અને વધુ વજનની સમસ્યાઓ અંગે વધી રહેલી ચિંતાઓ વચ્ચે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. 'વર્લ્ડ ઓબેસિટી ફેડરેશન'ના આંકડા મુજબ, ભારતમાં 5 થી 19 વર્ષની વયના વધુ વજન ધરાવતા અથવા મેદસ્વી બાળકોની સંખ્યા 2015માં અંદાજે 2.8 કરોડ (28 મિલિયન) હતી, જે વધીને 2025માં 4.1 કરોડ થઈ છે. એવો અંદાજ છે કે 2040 સુધીમાં આ આંકડો વધીને લગભગ 5.6 કરોડ (56 મિલિયન) સુધી પહોંચી જશે. સસ્તું પેકેજ્ડ ફૂડ અને ફાસ્ટ ફૂડની વધતી જતી ઉપલબ્ધતાએ બાળકોની ખાણીપીણીની આદતો અંગે પણ ચિંતા ઊભી કરી છે. આકર્ષક જાહેરાતો, ઓછી કિંમતો અને સરળ ઉપલબ્ધતાને કારણે પેકેજ્ડ સ્નેક્સ, ચોકલેટ્સ અને ખાંડયુક્ત પીણાં જેવા ઉત્પાદનો યુવા ગ્રાહકોમાં લોકપ્રિય બન્યા છે.
સ્વસ્થ ખાણીપીણીની આદતોને પ્રોત્સાહન
FSSAIના સીઈઓ રજીત પુનહાનીના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રસ્તાવિત પગલાનો ઉદ્દેશ્ય બાળકોમાં સ્વસ્થ ખાણીપીણીની આદતોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ ઉપરાંત આવા નિયમો ખાદ્ય પદાર્થો બનાવતી કંપનીઓને તેમના ઉત્પાદનોમાં વપરાતી ખાંડ, મીઠું અને ચરબી (ફેટ)ના પ્રમાણ પર પુનર્વિચાર કરવા માટે પ્રેરી શકે છે.
વિક્રેતાઓ પર અસર
જોકે, આ પ્રસ્તાવ નાના વેપારીઓ તેમજ મોટી ખાદ્ય અને પીણાં બનાવતી કંપનીઓ પર અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને એવી કંપનીઓ કે જેમના ઉત્પાદનો સામાન્ય રીતે શાળાઓની નજીક વેચાય છે. શાળાઓની આસપાસ આવેલી નાની કરિયાણાની દુકાનો, રેસ્ટોરાં અને સ્ટ્રીટ ફૂડના સ્ટોલ આ પ્રસ્તાવથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થવાની શક્યતા છે. આ દુકાનોમાં સામાન્ય રીતે કોલ્ડ ડ્રિંક્સ, ચિપ્સ, ચોકલેટ્સ, બર્ગર, પિઝા અને સમોસા જેવી વસ્તુઓ વેચાય છે. જે બાળકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. જો આ નિયમો લાગુ કરવામાં આવે, તો આ ઉત્પાદનોના વેચાણ પર નિયંત્રણ આવી શકે છે, જેનાથી નાના વેપારીઓની આવક પર વિપરીત અસર થવાની ચિંતા ઊભી થઈ શકે છે. જો પ્રતિબંધ અમલમાં આવે તો સ્થાનિક વિક્રેતાઓએ તેમની પ્રોડક્ટ્સ (વેચાણની વસ્તુઓ)માં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે. આ પ્રસ્તાવ બાળકો માટે સ્વસ્થ ખાદ્ય વાતાવરણ ઊભું કરવાના વ્યાપક અભિયાનનો એક ભાગ છે.
અન્ય દેશોમાં લેવાયેલા સમાન પગલાં
અન્ય દેશોમાં પણ આવા જ પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, ચિલીએ શાળાઓની આસપાસ બિનઆરોગ્યપ્રદ ખાદ્ય ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા અને તેના પ્રચારને નિયંત્રિત કરવા માટે નિયમો લાગુ કર્યા છે. જો 50-મીટરના ઘેરાવા (ત્રિજ્યા)માં સૂચિત પ્રતિબંધ લાગુ કરવામાં આવે, તો શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની અંદર અને તેની આસપાસ બાળકોની 'વધુ ચરબી, મીઠું અને ખાંડ' (HFSS) ધરાવતા ખોરાક સુધીની પહોંચને ભારત જે રીતે નિયંત્રિત કરે છે, તેમાં તે એક નોંધપાત્ર બદલાવ સાબિત થશે.
આ પણ વાંચો: Petrol Diesel Price Today: શનિવારે બદલાયો પેટ્રોલ ડીઝલનો ભાવ, જાણો 1 લિટરનો લેટેસ્ટ રેટ