ભારતમાં સરકાર અને વીમા કંપનીઓ એક નવી યોજના પર સાથે મળીને કામ કરી રહી છે જેનો હેતુ દેશભરમાં પૂર, ગરમી અને અન્ય કુદરતી આફતોનો સામનો કરવા માટે ઝડપી નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાનો છે. આ યોજના પેરામેટ્રિક વીમા નામના એક અનોખા વીમા મોડેલનો ઉપયોગ કરશે. આનો અર્થ એ છે કે ભારે વરસાદ, તાપમાન અથવા પવનની ગતિ જેવી ચોક્કસ હવામાન સ્થિતિ ચોક્કસ મર્યાદા કરતાં વધી જાય કે તરત જ પોલિસીધારકોને તાત્કાલિક ચુકવણી પ્રાપ્ત થશે. આનાથી નુકસાનનું પૂર્વ મૂલ્યાંકન કર્યા વિના ચુકવણી કરી શકાય છે અને સહાય ઝડપથી પહોંચશે.
ભારત માટે પેરામેટ્રિક વીમો કેમ મહત્વપૂર્ણ છે
રોઇટર્સના એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે પેરામેટ્રિક વીમાનું આ મોડેલ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે, કારણ કે દેશ આબોહવા પરિવર્તન અને ભારે હવામાન ઘટનાઓથી ઉચ્ચ જોખમમાં છે. દર વર્ષે, પૂર, દુષ્કાળ અને તોફાન લાખો લોકોને નુકસાન પહોંચાડે છે. હાલમાં, સરકાર આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટે વ્યક્તિગત રાજ્યોમાં ભંડોળ ટ્રાન્સફર કરે છે, પરંતુ આ નવું મોડેલ વીમા કંપનીઓને જોખમ લેવા અને વધુ કાર્યક્ષમ અને ઝડપી રાહત પૂરી પાડવાની મંજૂરી આપશે. આનાથી સરકારી ખર્ચ પણ નિયંત્રણમાં રહેશે.
આ વીમો કેવી રીતે કામ કરશે?
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ પેરામેટ્રિક વીમાનો ફાયદો એ છે કે નુકસાનનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરવા માટે મહિનાઓ સુધી રાહ જોવાની જરૂર નથી. હવામાન પરિમાણો (જેમ કે વરસાદ અથવા તાપમાન) નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધી જાય કે તરત જ, વીમા કંપની તરત જ નિશ્ચિત રકમ ચૂકવે છે. આનાથી અસરગ્રસ્ત લોકો અથવા ખેડૂતો ઝડપથી રાહત મેળવી શકે છે અને તેમના નુકસાનની ભરપાઈ કરી શકે છે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, આ વીમો એવા વિસ્તારોમાં પણ આપી શકાય છે જ્યાં પરંપરાગત વીમો ઉપલબ્ધ નથી. સરકારી અધિકારીઓ અને વીમા કંપનીઓ આ યોજના પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે, જેમાં નાણા મંત્રાલય, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન એજન્સી અને ભારતના વીમા નિયમનકાર, IRDAIનો સમાવેશ થાય છે. હજુ સુધી કોઈ અંતિમ દરખાસ્તને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. સરકાર વીમા પ્રીમિયમ માટે વધારાના ભંડોળ ક્યાંથી જનરેટ કરવામાં આવશે તે પણ વિચારી રહી છે. આમાં ઉપયોગિતા બિલ પર નાના શુલ્ક અથવા હાલના આપત્તિ રાહત ભંડોળનો ઉપયોગ શામેલ હોઈ શકે છે.
દેશભરમાં પાયલોટ ટ્રાયલ ચાલી રહ્યા
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ કેટલાક રાજ્યોએ આવી યોજનાઓનું પરીક્ષણ શરૂ કરી દીધું છે. ઉદાહરણ તરીકે, રાજસ્થાન, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં, ગયા વર્ષના ઉનાળા દરમિયાન તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ કરતાં વધી ગયું ત્યારે કેટલાક લોકોને સીધી ચુકવણી મળી હતી. દરમિયાન, મે મહિનામાં ભારે વરસાદ પછી નાગાલેન્ડને વીમા કંપની તરફથી $100,000 થી વધુ રકમ મળી. કેરળના દૂધ સંઘે ખેડૂતો માટે ગરમી સંબંધિત નુકસાનને આવરી લેવા માટે એક યોજના પણ શરૂ કરી છે.
આ યોજના શા માટે જરૂરી છે?
ગ્લોબલ ક્લાઈમેટ રિસ્ક ઈન્ડેક્સ 2025 અનુસાર, ભારત ક્લાઈમેટ રિસ્કના સંદર્ભમાં વિશ્વના ટોચના દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે. છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં, ભારતે 400 થી વધુ ગંભીર કુદરતી આફતોનો સામનો કર્યો છે, જેના પરિણામે 80,000 થી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે અને નોંધપાત્ર આર્થિક નુકસાન થયું છે. આવી સ્થિતિમાં, એક ઝડપી, પારદર્શક અને અસરકારક વીમા યોજના દેશ માટે મોટી રાહત સાબિત થઈ શકે છે. આ યોજના નાના ખેડૂતો, સ્થાનિક વ્યવસાયો અને અસરગ્રસ્ત પરિવારોને સહાય પૂરી પાડવાના એક શક્તિશાળી માધ્યમ તરીકે સેવા આપી શકે છે.
