DRDO ભારતની લાંબા અંતરની, જહાજ-વિરોધી હાઇપરસોનિક મિસાઇલની મારક ક્ષમતા (રેન્જ) વધારવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. તેની રેન્જને હાલની સાબિત થયેલી 1500 કિમીથી વધારીને 3500 કિમી કરવા માટે બેથી ત્રણ પરીક્ષણો હાથ ધરવામાં આવશે. 2028-29 સુધીમાં તેના ઉત્પાદન માટે મંજૂરી મળવાની અપેક્ષા છે.
હાઇપરસોનિક મિસાઇલની મારક ક્ષમતા વધારવાની તૈયારી
સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) ભારતની સ્વદેશી લાંબા અંતરની એન્ટિ-શીપ હાઇપરસોનિક મિસાઇલ (LR-ASHM) ની ક્ષમતાઓને વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લઈ રહ્યું છે. આ મિસાઇલે પહેલાથી જ આશરે 1,500 કિમીની રેન્જ દર્શાવી છે. DRDO હવે આ રેન્જને 3,500 કિમી સુધી લંબાવવા માટે કામ કરી રહ્યું છે.
ઉત્પાદન મંજૂરી મળે તે પહેલાં બે થી ત્રણ પરીક્ષણ ફ્લાઇટ્સનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. જો સફળ થાય, તો મિસાઇલ 2028-29 સુધીમાં ઉત્પાદન તબક્કામાં પ્રવેશી શકે છે. LR-ASHM એક બૂસ્ટ-ગ્લાઇડ હાઇપરસોનિક મિસાઇલ છે. તે શરૂઆતમાં વાતાવરણમાં ગ્લાઇડ તબક્કામાં સંક્રમણ કરતા પહેલા ઘન-બળતણ રોકેટ બૂસ્ટરનો ઉપયોગ કરીને વેગ આપે છે. તે 12,348 કિમી/કલાકની ઝડપે પહોંચવાનું અહેવાલ છે, જેની સરેરાશ ગતિ લગભગ 6,174 કિમી/કલાક છે.
આ મિસાઇલ સ્થિર અને ગતિશીલ દરિયાઈ સંપત્તિ બંનેને લક્ષ્ય બનાવવામાં સક્ષમ છે. તેના ઉડાન માર્ગમાં વિવિધ દાવપેચ અને સ્કિપ્સ" શામેલ છે, જે દુશ્મન રડાર અને મિસાઇલ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ માટે તેને અટકાવવાનું અત્યંત મુશ્કેલ બનાવે છે. સ્વદેશી સેન્સર ફ્લાઇટના ટર્મિનલ તબક્કા દરમિયાન ગતિશીલ જહાજોને ચોક્કસ રીતે ટ્રેક કરવામાં મદદ કરે છે.
રેન્જ વધારવા માટે મોટા હાર્ડવેર ફેરફારોની જરૂર રહેશે નહીં. તે મુખ્યત્વે સોફ્ટવેર અપગ્રેડ અને નવા ટ્રેજેક્ટરી પ્રોફાઇલ્સ દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. મિસાઇલનો બૂસ્ટર સ્ટેજ K-4 સબમરીન-લોન્ચ કરાયેલ બેલિસ્ટિક મિસાઇલમાંથી લેવામાં આવ્યો છે જે પોતે 3,500 કિમી સુધીની રેન્જ ધરાવે છે જેનો અર્થ એ છે કે હાલની ડિઝાઇનમાં પહેલેથી જ ગુપ્ત, અપ્રચલિત ક્ષમતા છે.
3500 કિમી રેન્જ મળશે તો શું થશે ?
3,500 કિમીની રેન્જ પ્રાપ્ત કરવાથી હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની દરિયાઈ ઇનકાર ક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. તે દરિયાકાંઠાથી દૂર દુશ્મન યુદ્ધ જહાજો, વિમાનવાહક જહાજ જૂથો અને અન્ય દરિયાઈ સંપત્તિઓને નિશાન બનાવવામાં સક્ષમ હશે. બ્રહ્મોસ જેવી સુપરસોનિક મિસાઇલો સાથે જોડાણમાં, તે બહુ-સ્તરીય પ્રહાર ક્ષમતા પ્રદાન કરશે.
તેની હાઇપરસોનિક ગતિ અને ચાલાકી આધુનિક હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ માટે પડકાર ઉભો કરશે. DRDO એ આ સિસ્ટમનો પ્રસ્તાવ સેના અને વાયુસેનાને પણ આપ્યો છે. એકવાર ગ્રાઉન્ડ-એટેક વેરિઅન્ટ વિકસિત થઈ જાય, પછી તે લાંબા અંતરથી જમીન-આધારિત લક્ષ્યોને પ્રહાર કરી શકશે. આનાથી સશસ્ત્ર દળોની ત્રણેય પાંખોને એક સક્ષમ, પરંપરાગત અને લાંબા અંતર સુધી પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત થશે.
હાઇપરસોનિક ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં ભારતની પ્રગતિ
આ મિસાઇલના પ્રારંભિક પરીક્ષણો 2023 અને 2024માં કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 1500 કિલોમીટરના અંતરે સમુદ્રી લક્ષ્યો પર પ્રહાર કરવાની તેની ક્ષમતા સાબિત થઈ હતી. મે 2026માં વધુ એક સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. હાલમાં તેની મારક ક્ષમતા વધારવા માટે આગળના પરીક્ષણોની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. સફળ ચકાસણી બાદ તેના ઉત્પાદનને મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ ઘટનાક્રમ સ્વદેશી હાઇપરસોનિક ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં ભારતની પ્રગતિને દર્શાવે છે.
આ વિકાસ ભારતની આત્મનિર્ભરતા અને હિંદ મહાસાગરમાં વ્યૂહાત્મક સંતુલન જાળવી રાખવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. જો આ પ્રયાસ સફળ રહે, તો 'LR-ASHM' ભારતની પરંપરાગત પ્રહાર ક્ષમતાનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની શકે છે અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા સમીકરણો પર પ્રભાવ પાડી શકે છે.
