સામાન્ય રીતે જુલાઇમાં સંપૂર્ણ પણે ચોમાસું બેસી ગયું હોય છે. સમગ્ર દેશને વરસાદે આવરી લીધુ હોય છે.પરંતુ આ વર્ષે ચોમાસું મોડું બેસ્યુ છે.આ વખતે જુલાઇમાં અનેક વિસ્તારો અને રાજ્યો કોરા ધાકર જોવા મળી રહ્યા છે. પરંતુ હવામાન વિભાગની હાલની ઘટનાએ વરસાદ આવવાની નવી આશાઓ જગાડી છે.
ભારતીય ચોમાસાને ફરીથી વેગવંતુ બનાવશે
ભારતીય ઉપખંડમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચોમાસાનો વરસાદ નબળો પડતા ખેડૂતો અને સામાન્ય લોકોમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું હતું. જોકે, હવે હવામાનની એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વિશાળ ઘટનાએ વરસાદ પાછા આવવાની નવી આશાઓ જગાડી છે. બંગાળની ખાડીથી લઈને મધ્ય પેસિફિક મહાસાગર સુધી ફેલાયેલું લગભગ 7,000 થી 10,000 કિલોમીટર લાંબું 'વાદળોનું કારવાં' એટલે કે 'ઇન્ટરટ્રોપિકલ કન્વર્જન્સ ઝોન' (ITCZ) રચાયું છે. આ વિશાળ હવામાન પ્રણાલી ભારતીય ચોમાસાને ફરીથી વેગવંતુ બનાવી શકે છે.
ITCZ એટલે શું અને તે શા માટે મહત્વનું છે?
ITCZ એ પૃથ્વીના વિષુવવૃત્તની આસપાસનો એક એવો પટ્ટો છે જ્યાં ઉત્તર અને દક્ષિણ ગોળાર્ધમાંથી આવતા વેપાર પવનો એકબીજા સાથે અથડાય છે. આ મિલન બિંદુ પર હવા ગરમ થઈને ઉપર તરફ જાય છે, જે વાદળોનું નિર્માણ કરે છે અને ભારે વરસાદ લાવે છે. સામાન્ય રીતે ચોમાસાના સમયગાળા દરમિયાન ITCZ ભારતીય ભૂમિભાગ પર સક્રિય હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે આબોહવા પરિવર્તન અને પેસિફિક મહાસાગરના તાપમાનમાં ફેરફારને કારણે તે પૂર્વ તરફ સ્થળાંતરિત થઈ ગયું છે. હવે આ ઝોન પશ્ચિમ તરફ સરકી રહ્યો છે, જે ભારતીય ચોમાસા માટે અત્યંત સકારાત્મક સંકેત છે.
વરસાદની આગાહી: 20 થી 30 જુલાઈનો ગાળો
હવામાન વિભાગ અને વૈશ્વિક આબોહવા મોડેલોના સંકેતો મુજબ, 20 થી 30 જુલાઈ વચ્ચે આ વિશાળ પ્રણાલી ભારતીય કિનારે અસર કરવાનું શરૂ કરશે. ITCZ માં અનેક નાના-મોટા દબાણના વિસ્તારો અને ઉષ્ણકટિબંધીય તરંગો સક્રિય છે. જો આ સિસ્ટમ બંગાળની ખાડીમાં પ્રવેશ કરે છે, તો તે પૂર્વ, મધ્ય અને ઉત્તર ભારતના રાજ્યોમાં સારો વરસાદ લાવી શકે છે. ખાસ કરીને બિહાર, ઝારખંડ, પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાન જેવા વિસ્તારોમાં, જ્યાં વરસાદની ખેંચ વર્તાઈ રહી છે, ત્યાં વાવણી માટે આ વરસાદ વરદાન સાબિત થઈ શકે છે.
સાવધાની અને પડકારો
જોકે, આ સિક્કાની બે બાજુ છે. જ્યાં એક તરફ આ વરસાદ કૃષિ માટે રાહતરૂપ છે, ત્યાં બીજી તરફ સિસ્ટમની તીવ્રતા વધવાની પણ શક્યતા છે. જો આ ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રણાલીઓ મજબૂત બને તો તે ચક્રવાતનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે, જેનાથી અતિવૃષ્ટિ, પૂર અને તોફાની પવનનું જોખમ રહેલું છે. હવામાન વિભાગે નીચાણવાળા વિસ્તારો અને નદી કિનારાના ગામડાઓમાં સતર્ક રહેવાની સલાહ આપી છે. વહીવટીતંત્રને રાહત સામગ્રી તૈયાર રાખવા અને ખેડૂતોને તેમના પાકની સુરક્ષા અંગે અગાઉથી આયોજન કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. માછીમારોને પણ દરિયામાં ઊંચા મોજા અને તોફાની ગતિવિધિઓ જોઈને સાવધ રહેવા જણાવાયું છે.
આબોહવા પરિવર્તન અને અનિયમિત ચોમાસું
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ITCZ ની વર્તણૂક અનિયમિત બની છે, જે વૈશ્વિક ગ્લોબલ વોર્મિંગની ગંભીર અસર દર્શાવે છે. ક્યારેક તે વધુ પડતું ઉત્તર તરફ તો ક્યારેક દક્ષિણ તરફ ફંટાઈ જાય છે, પરિણામે ક્યાંક દુષ્કાળ તો ક્યાંક વિનાશક પૂરની સ્થિતિ સર્જાય છે. આ ઘટના ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે બદલાતા આબોહવાકીય સંજોગોમાં ભારતે તેની હવામાન દેખરેખ પ્રણાલીને વધુ સજ્જ કરવાની જરૂર છે.
નિષ્કર્ષમાં, 20 થી 30 જુલાઈ દરમિયાનનો આ સમયગાળો ભારત માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે. જો આ વિશાળ વાદળોનું કારવાં યોગ્ય રીતે ભારત સુધી પહોંચે છે, તો દેશની કૃષિ અર્થવ્યવસ્થા અને જળ સ્તરમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળશે. આશા રાખીએ કે કુદરતની આ પ્રણાલી ખેડૂતો માટે ખુશી લઈને આવે અને દેશમાં ચોમાસાની ખાધને ભરપાઈ કરી દે.
આ પણ વાંચોઃ India-Nepal ઊર્જા સંબંધો થશે મજબૂત,કાઠમંડુમાં 14-15 જુલાઇએ ઉચ્ચતરીય બેઠકનું આયોજન
