કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં 2027ની વસ્તી ગણતરીના કાર્યક્રમની જાહેરાત કરી છે. શુક્રવારે સરકારે જણાવ્યું હતું કે આ કામગીરી 25 જાન્યુઆરીથી 28 ફેબ્રુઆરી 2027 દરમિયાન કરવામાં આવશે. જોકે, હિમવર્ષા થતી હોય તેવા વિસ્તારો અને ચૂંટણી યોજાનારાં રાજ્યોમાં આ સમયગાળા દરમિયાન વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવશે નહીં. આ વિસ્તારો માટે અલગ-અલગ તારીખોની જાહેરાત કરવામાં આવશે.
વસ્તી ગણતરીની માહિતીની ચકાસણી માટેનો એક વધારાનો તબક્કો 1 માર્ચથી 5 માર્ચ 2027 સુધી નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. વસ્તી ગણતરી માટેની સંદર્ભ તારીખ 1 માર્ચ 2027ની મધરાત નક્કી કરવામાં આવી છે. આ કામગીરીથી દેશની વસ્તી અને લોકોની રહેણીકરણી વિશે જરૂરી માહિતી મળે છે. તો ચાલો જાણીએ કે વસ્તી ગણતરી શા માટે જરૂરી છે.
વસ્તી ગણતરી શા માટે જરૂરી છે?
દેશના વિકાસ અને સરકારી નીતિઓ ઘડવા માટે વસ્તી ગણતરી પાયાની કામગીરી છે. તેનાથી સરકારને દેશની વસ્તી વિશે સ્પષ્ટ ચિત્ર મળે છે. આ માહિતીના આધારે વિકાસનાં કામો, સંસાધનોની ફાળવણી અને જાહેર સેવાઓનું આયોજન કરવામાં આવે છે.
વસ્તી ગણતરીનો મુખ્ય હેતુ દેશની ચોક્કસ વસ્તીના આંકડા મેળવવાનો છે. તેમાં લોકોની કુલ સંખ્યા, પુરુષો અને મહિલાઓનું પ્રમાણ, બાળકો અને વૃદ્ધોની સંખ્યા જેવી માહિતી નોંધવામાં આવે છે. આ માહિતીથી દેશના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં વસ્તીનું પ્રમાણ અને કયા વયજૂથને વધુ સુવિધાઓની જરૂર છે તે જાણી શકાય છે.
વસ્તી ગણતરીથી સમાજના દરેક વર્ગને યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ આપવામાં પણ મદદ મળે છે. અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ સહિતના સામાજિક વર્ગોની વસ્તીની માહિતી મળે છે. તેનાથી કયા વિસ્તારોમાં વધુ સરકારી સુવિધાઓની જરૂર છે તે જાણી શકાય છે.
સરકારી કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં વસ્તી ગણતરીના આંકડાનો ઉપયોગ
ગરીબી, નિરક્ષરતા અને પાયાની સુવિધાઓના અભાવથી પ્રભાવિત વિસ્તારો ઓળખવા માટે સરકાર વસ્તી ગણતરીના આંકડાનો ઉપયોગ કરે છે. આ માહિતીના આધારે જરૂરિયાતમંદ લોકો અને વિસ્તારો માટે અનાજ, મફત સારવાર અને શિક્ષણ સહાય જેવી યોજનાઓનું આયોજન કરી શકાય છે.
આયુષ્માન ભારત અને ઉજ્જવલા યોજના લોકોના કલ્યાણ માટે સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી મોટી યોજનાઓનાં ઉદાહરણો છે.
સરકારી નાણાં અને જાહેર સુવિધાઓની ફાળવણી
વસ્તી ગણતરીના આંકડા સરકારી નાણાં અને બજેટની ફાળવણીમાં પણ મદદરૂપ થાય છે. વસ્તી અને સ્થાનિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્યો અને જિલ્લાઓ વચ્ચે કરવેરાની આવક અને વિકાસ માટેનાં નાણાંની ફાળવણી કરવામાં આવે છે. વસ્તીની માહિતીથી અધિકારીઓને જાહેર સુવિધાઓ પાછળ કેટલો ખર્ચ કરવો પડશે તેનો અંદાજ મળે છે.
આ માહિતીના આધારે શાળાઓ, હોસ્પિટલો અને અન્ય પાયાની સુવિધાઓનું આયોજન પણ થાય છે. જે વિસ્તારોમાં બાળકોની સંખ્યા વધુ હોય ત્યાં વધુ શાળાઓની જરૂર પડી શકે છે. તેવી જ રીતે, વૃદ્ધો અને બીમાર લોકોની સંખ્યા વધુ હોય તેવા વિસ્તારોમાં વધુ આરોગ્ય કેન્દ્રોની જરૂર પડે છે.
વસ્તીનું પ્રમાણ અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રસ્તા, વીજળી અને પાણી પુરવઠાનાં કામોનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે.
ચૂંટણી ક્ષેત્રોની સીમા અને ખાનગી કંપનીઓનું આયોજન
લોકસભા અને વિધાનસભા મતવિસ્તારોની સીમા નક્કી કરવા માટે પણ વસ્તી ગણતરીના આંકડાનો ઉપયોગ થાય છે. આ આંકડાના આધારે બેઠકોનું અનામત પણ નક્કી કરવામાં આવે છે. તેનાથી ચૂંટણીમાં અલગ-અલગ વિસ્તારોને યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ આપવામાં મદદ મળે છે.
ખાનગી કંપનીઓ પણ વસ્તી ગણતરીના આંકડાનો ઉપયોગ કરી શકે છે. કયા વિસ્તારમાં કારખાનું શરૂ કરવું અથવા કયા સ્થળે કઈ વસ્તુની વધુ માંગ હોઈ શકે છે તે નક્કી કરવા માટે કંપનીઓ વસ્તી અને સ્થાનિક જરૂરિયાતોનો અભ્યાસ કરે છે.
લાંબા ગાળાના આયોજન માટે જરૂરી માહિતી
વસ્તી ગણતરી માત્ર લોકોની સંખ્યા જાણવા પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેમાં વસ્તી, સામાજિક અને આર્થિક સ્થિતિને લગતી માહિતી પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. આના આધારે આયોજનકારોને લોકો ક્યાં રહે છે, તેમને કઈ સુવિધાઓ મળે છે અને કયા વિસ્તારોને વધુ મદદની જરૂર છે તે સમજવામાં મદદ મળે છે.
વસ્તી ગણતરીમાં લોકોની સંખ્યા અને તેમની રહેણીકરણીની સ્થિતિની માહિતી નોંધવામાં આવે છે. આથી તેના આંકડાનો એકસાથે અનેક કામો માટે ઉપયોગ થાય છે. અલગ-અલગ વિસ્તારોની જરૂરિયાતોની સરખામણી કરવા, સરકારી સુવિધાઓમાં રહેલી ખામીઓ ઓળખવા અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ, જાહેર ખર્ચ, પ્રતિનિધિત્વ તેમજ વ્યવસાયને લગતા નિર્ણયો લેવા માટે આ માહિતી ઉપયોગી બને છે.
