છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં ભારતે પેટ્રોલ-ડીઝલ અને ગેસની અછતનો સામનો કર્યો હતો. હવે વર્ષના છેલ્લા ત્રિમાસિક ગાળામાં વીજળીની અછત (Electricity Shortage)ની ચિંતા પણ વધી રહી છે. કોલસાથી વીજળીનું ઉત્પાદન વધ્યું હોવા છતાં માગ પ્રમાણે વીજળીનો પુરવઠો પૂરો પાડવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે.
રોયટર્સના અહેવાલ મુજબ, સપ્ટેમ્બર 2026માં ભારતમાં વીજળીની અછત વધીને 56 કરોડ યુનિટ એટલે કે 560 મિલિયન કિલોવોટ કલાક થઈ હતી. ઓગસ્ટ 2023 પછીની આ સૌથી મોટી વીજળીની અછત હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
રાજસ્થાન, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, ઉત્તર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને દિલ્હીમાં વીજળીની અછત જોવા મળી રહી છે. વીજળીની વધતી માગને પહોંચી વળવા આ રાજ્યોએ કેન્દ્ર સરકાર પાસે વધારાની વીજળી માગી છે.
ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે વીજળીની અછત ન સર્જાય તે માટે રાજ્ય સરકારો વધારાની વ્યવસ્થા કરી રહી છે.
દેશમાં વીજળીની અછત પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. તેમાંનું એક મુખ્ય કારણ ઓછો વરસાદ છે. વરસાદ ઓછો પડવાથી જળવિદ્યુતનું ઉત્પાદન ઘટ્યું છે, જેના કારણે વીજળીના પુરવઠા પર અસર પડી છે.
બીજી તરફ, કોલસાથી વીજળીનું ઉત્પાદન વધ્યું છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં કોલસાથી વીજળીનું ઉત્પાદન 13.3% વધ્યું હતું. તેમ છતાં કોલસાનો મર્યાદિત જથ્થો અને વીજમથકોમાં સમારકામની કામગીરીને કારણે માગ પ્રમાણે વીજળી પૂરી પાડવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે.
ગ્રીડ ઇન્ડિયાના આંકડા મુજબ, ભારતમાં કોલસાથી વીજળી ઉત્પન્ન કરતાં આશરે 47% વીજમથકોમાં કોલસાનો જથ્થો ખૂબ ઓછો હતો. આ વીજમથકો પાસે તેમની નિર્ધારિત જરૂરિયાતના એક ચતુર્થાંશ કરતાં પણ ઓછો કોલસો ઉપલબ્ધ હતો.
આ ઉપરાંત, આ વર્ષે હવામાનમાં પણ ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમીને કારણે કૂલર અને એસીનો ઉપયોગ વધ્યો છે. બીજી તરફ, ખેતરોમાં સિંચાઈ માટે પણ વીજળીની માગ યથાવત્ રહી છે. આ તમામ કારણોને લીધે વીજળીની માગ અને પુરવઠા વચ્ચેનું અંતર વધ્યું છે.
વીજળીની ઉપલબ્ધતા વધારવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વિવિધ પગલાં લઈ રહી છે. કેન્દ્ર સરકાર વીજળીની વધુ જરૂરિયાત ધરાવતાં રાજ્યોને વધારાનો પુરવઠો ઉપલબ્ધ કરાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
આ ઉપરાંત, દેશમાં કોલસાથી વીજળીનું ઉત્પાદન વધારવા પર ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. સૌર ઊર્જાથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીનો સંગ્રહ કરવા માટે બેટરીની ક્ષમતા પણ વધારવામાં આવી રહી છે, જેથી જરૂરિયાતના સમયે વીજળીનો ઉપયોગ કરી શકાય.
જો વીજળીની માગ અને પુરવઠા વચ્ચેનો તફાવત યથાવત્ રહેશે, તો કેટલાક રાજ્યોમાં લોકોને વીજકાપનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
વધારાની વીજળી મોંઘા ભાવે ખરીદવાથી વીજ કંપનીઓનો ખર્ચ પણ વધી શકે છે. તેની અસર વીજળીના પુરવઠા અને કંપનીઓની આર્થિક સ્થિતિ પર પડી શકે છે.
જોકે, વીજળીની અછતને કારણે દરેક રાજ્યમાં વીજળીના દર તરત જ વધશે એવું જરૂરી નથી. તેની અસર રાજ્યની સ્થિતિ, વીજળીની ખરીદીનો ખર્ચ અને સરકારના નિર્ણય પર આધારિત રહેશે.