ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ 1 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ તેની 50મી વર્ષગાંઠ ઉજવી રહ્યું છે. 1977માં સ્થાપિત, આ દળ આજે દેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ સુરક્ષા દળ છે. શરૂઆતમાં, કોસ્ટ ગાર્ડ પાસે ફક્ત સાત જહાજો હતા, પરંતુ આજે તેના કાફલામાં 155 જહાજો અને 80 વિમાનોનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડની સ્થાપના 1 ફેબ્રુઆરી, 1977ના રોજ ભારતના દરિયાઈ ક્ષેત્રનું રક્ષણ કરવા માટે કરવામાં આવી હતી. તેનું મિશન દરિયાકાંઠાનું રક્ષણ કરવું, સમુદ્રમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા, દાણચોરી અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ અટકાવવા, ફસાયેલા લોકોને બચાવવા અને દરિયાઈ પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાનું છે.
ICG નો વિસ્તાર કેટલો મોટો છે?
કોસ્ટ ગાર્ડ ભારતના 2.01 મિલિયન ચોરસ કિલોમીટર એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ) અને આશરે ૧૧,૦૯૮ કિલોમીટર દરિયાકાંઠાનું નિરીક્ષણ કરે છે. આધુનિક જહાજો, વિમાનો અને ઇલેક્ટ્રોનિક સર્વેલન્સ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને, ICG સમુદ્રમાં સતત દેખરેખ રાખે છે.
એક દળ જે સમુદ્રમાં જીવ બચાવે છે
ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ કોઈપણ દરિયાઈ આપત્તિનો સામનો કરનાર પ્રથમ છે. આજ સુધીમાં, ICG એ 11,800 થી વધુ લોકોના જીવ બચાવ્યા છે. તોફાન, બોટ અકસ્માત, તબીબી કટોકટી અથવા જહાજ ભંગાણ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં કોસ્ટ ગાર્ડની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહી છે.
કામગીરી અને આપત્તિ રાહત
ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડે ભારતીય નૌકાદળ સાથે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેણે લક્ષદ્વીપ અને કેરળના દરિયાકાંઠે અનેક મોટી દરિયાઈ ઘટનાઓનો તાત્કાલિક અને અસરકારક રીતે જવાબ આપ્યો હતો, જેનાથી જીવન અને સંપત્તિ બચાવી હતી.
2030 સુધીમાં મજબૂતીકરણ
સરકારના લક્ષ્ય મુજબ, ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ પાસે 2030 સુધીમાં તેના કાફલામાં 200 જહાજો અને 100 વિમાન હશે. આ ICG ને વિશ્વના અગ્રણી કોસ્ટ ગાર્ડમાંનું એક બનાવશે.
આત્મનિર્ભર ભારત તરફ પગલાં
આત્મનિર્ભર ભારત અને મેક ઇન ઇન્ડિયા પહેલ હેઠળ કોસ્ટ ગાર્ડ સ્વદેશી જહાજો, વિમાનો, હેલિકોપ્ટર અને સર્વેલન્સ સાધનોનો સમાવેશ કરી રહ્યું છે. કર્મચારીઓ માટે સુવિધાઓ અને માળખાગત સુવિધાઓ સુધારવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
મહિલાઓ માટે સમાન તક
ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ દરિયાઈ, હવાઈ અને દરિયાકાંઠા સહિત તમામ ભૂમિકાઓમાં મહિલાઓને સમાન તકો પૂરી પાડે છે. આ દળને વધુ મજબૂત અને સમાવિષ્ટ બનાવી રહ્યું છે.
વિશ્વમાં ભારતની ઓળખ
ICG માનવતાવાદી સહાય અને આપત્તિ રાહત કામગીરી દ્વારા અન્ય દેશો સાથે સહયોગનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે. 2025 માં, વિશ્વના કોસ્ટ ગાર્ડ સંગઠનોએ ભારતને 50મા ગ્લોબલ કોસ્ટ ગાર્ડ સમિટનું અધ્યક્ષપદ સોંપ્યું, જે ભારતની વધતી જતી દરિયાઈ શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
50મા સ્થાપના દિવસે, રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન અને સંરક્ષણ પ્રધાને ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડના તમામ અધિકારીઓ અને સૈનિકોને અભિનંદન આપ્યા અને દેશની દરિયાઈ સુરક્ષામાં તેમના યોગદાનની પ્રશંસા કરી.
ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ આજે માત્ર એક સુરક્ષા દળ નથી, પરંતુ સમુદ્રમાં દેશનું વિશ્વસનીય રક્ષક બની ગયું છે, જે કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં ભારતની દરિયાઈ સરહદો અને હિતોનું રક્ષણ કરવા તૈયાર છે.
