ભારતીય સેનાએ ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન એક મોટું પગલું ભર્યું. આર્મી ચીફ જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે આ ઓપરેશનમાં વોટ્સએપ જેવી વિદેશી એપ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો ન હતો. તેના બદલે, સેનાએ સ્વદેશી સંભવ (સિક્યોર આર્મી મોબાઇલ ભારત વર્ઝન) ફોનનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે 5G ટેકનોલોજી અને મજબૂત એન્ક્રિપ્શનથી બનેલ છે. આ ભારતની આત્મનિર્ભરતા અને લશ્કરી સંદેશાવ્યવહારની સુરક્ષા તરફ એક ઐતિહાસિક પગલું છે.
ઓપરેશન સિંદૂર શું હતું ?
ઓપરેશન સિંદૂર મે 2025માં શરૂ કરાયેલ એક લશ્કરી કાર્યવાહી હતી, જે 22 એપ્રિલ 2025 ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાનો જવાબ હતો. આ હુમલામાં પાકિસ્તાન સાથે જોડાયેલા આતંકવાદીઓએ 26 પ્રવાસીઓની હત્યા કરી હતી. તેના જવાબમાં, ભારતીય સેનાએ 7 મે ના રોજ પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (Pak) માં નવ આતંકવાદી ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા કર્યા હતા, જેમાં 100 થી વધુ આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા હતા. આર્મી ચીફ જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદીએ તેને સમગ્ર રાષ્ટ્રનો પ્રયાસ ગણાવ્યો, જેમાં સૈનિકો, કમાન્ડરો, વૈજ્ઞાનિકો અને નીતિ નિર્માતાઓ શામેલ હતા. આ ઓપરેશનને 'ગ્રે ઝોન' ઓપરેશન કહેવામાં આવતું હતું, એટલે કે, તે સંપૂર્ણ યુદ્ધ કરતા થોડું ઓછું હતું પરંતુ વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ અસરકારક હતું. આ દરમિયાન, સેનાએ પ્રથમ વખત એક સંકલિત કમાન્ડ સ્ટ્રક્ચરનો ઉપયોગ કર્યો, જેમાં સેના, વાયુસેના અને નૌકાદળે 'સિંદૂર' કોડનેમ હેઠળ કામ કર્યું.
સંભવ ફોન શું છે?
સંભવ (સિક્યોર આર્મી મોબાઇલ ભારત વર્ઝન) એક સ્વદેશી મોબાઇલ કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ છે, જે ખાસ કરીને ભારતીય સેના માટે બનાવવામાં આવી છે. તે 5G ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે. તે બહુવિધ સ્તરના એન્ક્રિપ્શન (ગુપ્ત કોડિંગ) સાથે આવે છે, જે તેને જાસૂસીથી સુરક્ષિત બનાવે છે. આ સિસ્ટમમાં M-Sigma નામની એક એપ છે, જે WhatsApp જેવી છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. આના દ્વારા સૈનિકો ડેટા લીક થવાના ડર વિના દસ્તાવેજો, ફોટા અને વીડિયો શેર કરી શકે છે. જાન્યુઆરી 2024 માં શરૂ થયેલા આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, અત્યાર સુધીમાં લગભગ 30,000 સંભવ ફોન સૈન્ય અધિકારીઓને આપવામાં આવ્યા છે. આ ફોન એરટેલ અને જિયો નેટવર્ક પર કામ કરે છે. મહત્વપૂર્ણ સંપર્કોના નંબરો તેમાં પહેલાથી જ સેવ કરેલા છે, તેથી નંબરો મેન્યુઅલી દાખલ કરવાની જરૂર નથી.
ઓપરેશન સિંદૂરમાં સંભવની ભૂમિકા
9 સપ્ટેમ્બર 2025 ના રોજ, નવી દિલ્હીમાં AIMA ના 52મા રાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાપન સંમેલનમાં, જનરલ દ્વિવેદીએ કહ્યું કે અમે ઓપરેશન સિંદૂરમાં કમાન્ડ અને કોમ્યુનિકેશન માટે સંભવ ફોનનો ઉપયોગ કર્યો હતો. અમે WhatsApp કે અન્ય વિદેશી એપ્સનો ઉપયોગ કરતા નહોતા. હવે અમે તેને વધુ સુધારવાની તૈયારી કરી રહ્યા છીએ. તેમણે કહ્યું કે સંભવે એક જ પ્લેટફોર્મ પર બધા કમાન્ડરોને ઓપરેશનલ અને ગુપ્ત માહિતી પૂરી પાડી હતી, જેનાથી ઓપરેશનમાં સંકલન અને ગુપ્તતા જળવાઈ રહી હતી. સંભવની ખાસિયત એ છે કે તે નેટવર્કની નબળાઈઓથી પ્રભાવિત થતું નથી. તે યુદ્ધભૂમિ હોય કે શાંતિ મંત્રણા હોય, તે દરેક સમયે સેનાને જોડાયેલ રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઓક્ટોબર 2024 માં ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદ વાટાઘાટો દરમિયાન સંભવ ફોનનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવ્યો હતો.
WhatsApp કેમ છોડી દીધું?
અગાઉ ભારતીય સૈન્ય અધિકારીઓ વોટ્સએપ અને અન્ય વિદેશી એપ્સનો ઉપયોગ કરતા હતા, પરંતુ આ એપ્સ જાસૂસી અને ડેટા લીક માટે સંવેદનશીલ હતી. સંરક્ષણ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સામાન્ય મોબાઇલ નેટવર્ક સરળતાથી હેક થઈ શકે છે, જેનાથી સંવેદનશીલ માહિતી જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. સંભવ ફોન આ સમસ્યાનો ઉકેલ છે, કારણ કે તે સંપૂર્ણપણે એન્ક્રિપ્ટેડ છે અને વિદેશી એપ્સ પર નિર્ભરતાને દૂર કરે છે. જનરલ દ્વિવેદીએ કહ્યું કે સંભવે અમને ઓપરેશન સિંદૂરમાં એક સુરક્ષિત અને ઝડપી સંચાર પ્રણાલી આપી. આ સાથે અમે દુશ્મનને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા અને અમારા અભિયાનને સફળ બનાવ્યું. સંભવમાં, એમ-સિગ્મા એપે વોટ્સએપનું સ્થાન લીધું, જેના દ્વારા દસ્તાવેજો અને ફોટા સુરક્ષિત રીતે શેર કરવામાં આવતા હતા.
સંભવની વિશેષતાઓ
સમભાવ ફોન આધુનિક 5G નેટવર્ક પર કાર્ય કરે છે, જે ઝડપી અને વિશ્વસનીય કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરે છે. તે ગુપ્ત કોડિંગના અનેક સ્તરો સાથે આવે છે, જે જાસૂસીને અશક્ય બનાવે છે. આ વોટ્સએપ જેવી સ્વદેશી એપ છે, જે સુરક્ષિત મેસેજિંગ, ફોટો અને વિડીયો શેરિંગ પ્રદાન કરે છે. તે એરટેલ અને જિયો જેવા નેટવર્ક પર કોઈપણ વિક્ષેપ વિના કાર્ય કરે છે. સમભાવ ભારતની ટોપની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ટેકનોલોજી કંપનીઓના સહયોગથી બનાવવામાં આવ્યું છે.
ઓપરેશન સિંદૂરને સફળ બનાવવામાં ત્રણ બાબતો મહત્વપૂર્ણ હતી...
• રાજકીય સ્પષ્ટતા: સરકારે સેનાને સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપી અને સ્પષ્ટ સૂચનાઓ આપી.
• સંકલિત આયોજન: ત્રણેય સેવાઓ અને અન્ય એજન્સીઓએ સાથે મળીને કામ કર્યું.
• ટેકનોલોજી અને બુદ્ધિ: મોબાઇલ ફોન અને ડ્રોન જેવી ટેકનોલોજીએ ઝડપી અને સુરક્ષિત સંદેશાવ્યવહાર સુનિશ્ચિત કર્યો.
આત્મનિર્ભર ભારતનો વિજય
સંભવ ફોન આત્મનિર્ભર ભારત પહેલનો એક ભાગ છે. જનરલ દ્વિવેદીએ કહ્યું કે આપણે દુશ્મનની ટેકનોલોજીથી આગળ રહેવું પડશે. જો હું ઈચ્છું છું કે ટેકનોલોજી 100 કિલોમીટર સુધી પ્રહાર કરે, તો કાલે મને 300 કિલોમીટરની જરૂર પડશે. સંભવ આ દિશામાં એક મોટું પગલું છે. તે માત્ર લશ્કરી સંદેશાવ્યવહારને સુરક્ષિત કરતું નથી, પરંતુ ભારતની સ્વદેશી ટેકનોલોજીને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે શક્યે અમને ઓપરેશન સિંદૂરમાં ગુપ્તતા અને ગતિ આપી હતી. હવે તેમાં વધુ સુધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે જેથી ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં આપણે વધુ મજબૂત બની શકીએ.
