વર્તમાન સમયમાં મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ છે. 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' જેવો મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ સંકટમાં હોવા છતાં, ભારત સરકાર અને ગેસ કંપનીઓના અથાI પ્રયત્નોથી આપણા રસોડા સુધી LPG ગેસ પહોંચી રહ્યો છે. તાજેતરમાં 'શિવાલિક' અને 'નંદા દેવી' નામના બે વિશાળ જહાજો 92,700 ટન ગેસ લઈને ભારત પહોંચ્યા છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ ગેસ જહાજમાંથી ઉતરીને તમારા લાલ સિલેન્ડરમાં કેવી રીતે ભરાય છે?
1. કાચા તેલમાંથી ગેસનું સર્જન
LPG (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) મુખ્યત્વે કાચા તેલ (Crude Oil) અને કુદરતી ગેસના રિફાઇનિંગ દરમિયાન એક આડપેદાશ (By-product) તરીકે મળે છે. આ પ્રોપેન અને બ્યુટેન ગેસનું મિશ્રણ છે. તેને પરિવહન માટે અત્યંત ઊંચા દબાણ હેઠળ પ્રવાહી સ્વરૂપમાં ફેરવવામાં આવે છે.
2. દરિયાઈ માર્ગ અને ટર્મિનલ
વિદેશથી ગેસ લાવવા માટે ખાસ પ્રકારના 'લાર્જ ગેસ કેરિયર્સ' (LGC) જહાજોનો ઉપયોગ થાય છે. આ જહાજોમાં ગેસને માઈનસ 42 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રાખવામાં આવે છે. ભારત લાવ્યા બાદ તેને દાહેજ (ગુજરાત), મંગલુરુ (કર્નાટક) અથવા વિશાખાપટ્ટનમ જેવા બંદરો પર આવેલા ટર્મિનલ્સ પર ખાલી કરવામાં આવે છે.
3. સ્ટોરેજ અને પાઈપલાઈન
બંદર પર ઉતાર્યા પછી આ પ્રવાહી ગેસને વિશાળકાય 'કોલ્ડ સ્ટોરેજ ટેન્ક્સ'માં સાચવવામાં આવે છે. અહીંથી દેશના ખૂણેખૂણે ફેલાયેલા 'બોટલિંગ પ્લાન્ટ્સ' સુધી ગેસને પાઈપલાઈન દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. આ પાઈપલાઈન નેટવર્ક ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાની કરોડરજ્જુ છે.
4. બોટલિંગ પ્લાન્ટમાં પ્રક્રિયા
બોટલિંગ પ્લાન્ટમાં પહોંચ્યા પછી, ખાલી સિલેન્ડરની કડક સુરક્ષા તપાસ થાય છે. દરેક સિલેન્ડરમાં ચોક્કસ 14.2 કિલો ગેસ ભરવામાં આવે છે. એક ખાસ વાત એ છે કે LPG કુદરતી રીતે ગંધહીન હોય છે. તેથી, જો ક્યારેય ગેસ લીક થાય તો તુરંત ખબર પડે તે માટે તેમાં 'Mercaptan' નામનું રસાયણ ઉમેરવામાં આવે છે, જે તેને વિશિષ્ટ ગંધ આપે છે.
5. અંતિમ તબક્કો: તમારા ઘર સુધી
સિલેન્ડર ભરાયા બાદ તેને ટ્રકો દ્વારા સ્થાનિક ગેસ એજન્સીઓના ગોડાઉન સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. જ્યારે ગ્રાહક ઓનલાઈન કે ફોન દ્વારા બુકિંગ કરે છે, ત્યારે ડિલિવરી મેન આ જોખમી છતાં જરૂરી સામગ્રી સુરક્ષિત રીતે તમારા ઘર સુધી પહોંચાડે છે.
આમ, હજારો કિલોમીટરની મુસાફરી, માઈનસ ડિગ્રી તાપમાન અને જટિલ ટેકનોલોજીના સમન્વયથી આપણા રસોડામાં ચૂલો સળગે છે.
