સંસદમાં વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા રજૂ કરાયેલા ડેટા અનુસાર, 2023 થી 2025 ની વચ્ચે હજારો ભારતીય નાગરિકોના વિદેશમાં મોત થયા હતા.
ભારતીય નાગરિકોના મૃત્યુની સમીક્ષા
મોટાભાગના મૃત્યુ કુદરતી કારણોસર થયા હતા, પરંતુ નોંધપાત્ર સંખ્યામાં ભારતીયોએ કાર્યસ્થળ અકસ્માતો, આત્મહત્યા, ગુના અને અન્ય કારણોસર પણ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો. આ આંકડા ફક્ત ભારતીય પ્રવાસીઓની દુર્દશાને જ ઉજાગર કરતા નથી, પરંતુ વિદેશમાં કામ કરતા ભારતીયોની સલામતી અને સુખાકારીને લગતા પડકારોને પણ ઉજાગર કરે છે. લોકસભામાં પ્રશ્નના જવાબમાં, વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, સરકારે 2023 અને 2025 વચ્ચે વિદેશમાં ભારતીય નાગરિકોના મૃત્યુની સમીક્ષા કરી છે.
સાઉદી અરેબિયામાં ભારતીયોના મૃત્યુની સૌથી વધુ
આ અહેવાલ દેશવાર અને કારણ-વિશિષ્ટ ડેટા શેર કરે છે. આમાં, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, યુનાઇટેડ કિંગડમ, ઇટાલી અને જર્મની જેવા દેશોના આંકડા ખાસ કરીને નોંધપાત્ર છે. કારણ કે ત્યાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો રહે છે અને કામ કરે છે. સાઉદી અરેબિયામાં ભારતીયોના મૃત્યુની સૌથી વધુ સંખ્યા નોંધાઈ છે. ત્યારબાદ સંયુક્ત આરબ અમીરાત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઓમાન, મલેશિયા, કુવૈત અને ઇટાલીનો ક્રમ આવે છે.
કયા ક્રમે કયો દેશ ?
1. UAE બીજા ક્રમે: સંયુક્ત આરબ અમીરાતમાં કુલ 7,458 ભારતીયોના મોત થયા.
2. કુદરતી કારણોસર સૌથી વધુ મૃત્યુ: લગભગ દરેક મોટા દેશમાં, કુદરતી કારણોસર સૌથી વધુ મૃત્યુ થયા હતા.
3. કામના સ્થળે અકસ્માતો અને આત્મહત્યા પણ ચિંતાનો વિષય છે: ખાડી દેશોમાં કાર્યસ્થળ પર અકસ્માતો અને આત્મહત્યાના ઘણા કિસ્સા નોંધાયા છે.
4. સરકારે સપોર્ટ સિસ્ટમને મજબૂત બનાવવાનો દાવો કર્યો છે: વીમા યોજનાઓ, કાનૂની સહાય અને મૃતદેહોને ભારતમાં લાવવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
વિદેશ મંત્રાલયના ડેટા
વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા ડેટા અનુસાર, સાઉદી અરેબિયામાં 6,376 લોકોના કુદરતી કારણોસર મૃત્યુ થયા. વધુમાં, કાર્યસ્થળ અકસ્માતોમાં 182 લોકોના મોત, 354 લોકોએ આત્મહત્યા કરી, 29 લોકોના ગુના સંબંધિત ઘટનાઓમાં અને 1,040 લોકોના અન્ય કારણોસર મૃત્યુ થયા, જેના કારણે કુલ મૃત્યુઆંક 7,981 થયો. સંયુક્ત આરબ અમીરાતમાં પણ પરિસ્થિતિ ગંભીર હતી, જેમાં 5,702 કુદરતી મૃત્યુ, 128 કાર્યસ્થળ અકસ્માતો, 511 આત્મહત્યા, 25 ગુના સંબંધિત મૃત્યુ અને 1,092 લોકોના અન્ય કારણોસર મૃત્યુ થયા હતા. કુલ 7,458 ભારતીય નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ભારતીય નાગરિકોના 2,850 મૃત્યુ નોંધાયા છે. આમાં 2,340 કુદરતી મૃત્યુ, 46 કાર્યસ્થળ અકસ્માતો, 62 આત્મહત્યા, 37 ગુનાઓ અને 365 અન્ય કારણોનો સમાવેશ થાય છે. ઇટાલીમાં કુલ 1057 ભારતીયોના મૃત્યુ થયા હતા, જ્યારે કુવૈતમાં 2191, ઓમાનમાં 1498 અને મલેશિયામાં 1437 લોકોના મોત થયા હતા.
કાર્યસ્થળ અકસ્માતો અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય ચિંતાનો વિષય
આંકડા દર્શાવે છે કે કાર્યસ્થળ અકસ્માતો અને આત્મહત્યા પણ એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે. બાંધકામ, તેલ અને ગેસ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં કામ કરતા કામદારો ખાસ કરીને ઉચ્ચ જોખમનો સામનો કરે છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે પરિવારથી અલગ થવું, નાણાકીય દબાણ, નોકરીનો તણાવ અને સામાજિક એકલતા પણ ઘણા સ્થળાંતરિત કામદારો માટે નોંધપાત્ર પડકારો ઉભા કરે છે.
સ્થળાંતરિત કામદારોની સલામતી
વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય નાગરિકો અને વિદેશમાં રહેતા સ્થળાંતરિત કામદારોની સલામતી, રક્ષણ અને કલ્યાણ સરકાર માટે પ્રાથમિકતા છે. આ માટે, જરૂરિયાતમંદ ભારતીય નાગરિકોને તાત્કાલિક સહાય સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઘણી પદ્ધતિઓ મૂકવામાં આવી છે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે પ્રવાસી ભારતીય સહાયતા કેન્દ્રો દિલ્હી, દુબઈ, રિયાધ અને જેદ્દાહ જેવા સ્થળોએ કાર્યરત છે, જે ભારતીય દૂતાવાસોના સહયોગથી, ભારતીય પ્રવાસીઓને માર્ગદર્શન, સલાહ અને અન્ય જરૂરી સહાય પૂરી પાડે છે.
હેલ્પલાઇન દ્વારા પણ સહાય મેળવી શકાય
આ ઉપરાંત, ભારતીય મિશન, ઇમેઇલ, વોટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયા પર 24-કલાક હેલ્પલાઇન દ્વારા પણ સહાય મેળવી શકાય છે. ફરિયાદ નિવારણ માટે MADAD, CPGRAMS અને e-Migrate જેવા ઓનલાઈન પોર્ટલ પણ ઉપલબ્ધ છે. ભારતીય કામદારોની સંખ્યા વધુ હોય તેવા દેશોમાં, ખાસ શ્રમ પાંખો સ્થાપિત કરવામાં આવી છે જે કામદારોના મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે સ્થાનિક અધિકારીઓ અને નોકરીદાતાઓ સાથે સંકલન કરે છે. વધુમાં, ભારતીય દૂતાવાસો સમયાંતરે ખુલ્લા ઘરો અને કોન્સ્યુલર કેમ્પનું આયોજન કરે છે જેથી વિદેશી ભારતીયોની ફરિયાદો સાંભળી શકાય અને તેનું નિરાકરણ લાવી શકાય.
સરકારે શું આપી હતી પ્રતિક્રિયા ?
સરકારે જણાવ્યું હતું કે પ્રવાસી ભારતીય વીમા યોજના (PBBY) હેઠળ ECR કામદારો માટે વીમો ફરજિયાત છે. આકસ્મિક મૃત્યુ અથવા કાયમી અપંગતાના કિસ્સામાં ₹10 લાખ સુધીનો વીમો કવરેજ ઉપલબ્ધ છે. વધુમાં, આરોગ્ય મંત્રાલયનું eCARe પોર્ટલ વિદેશથી મૃતદેહોને સ્વદેશ પરત લાવવાની પ્રક્રિયાને ડિજિટાઇઝ કરે છે અને 48 કલાકની અંદર મંજૂરી આપવાનો હેતુ ધરાવે છે. ભારતીય સમુદાય કલ્યાણ ભંડોળ (ICWF) જરૂરિયાતમંદ ભારતીયોને કાનૂની સહાય, તબીબી સહાય, ટિકિટ અને મૃતદેહોને ભારત પરત લાવવા સહિત સહાય પણ પૂરી પાડે છે.
આ પણ વાંચોઃ પાકિસ્તાનમાં IMP આતંકી સંગઠનનો પગપેસારો, જાણો TTP કરતાં કેટલું અલગ અને ખતરનાક?