રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતે પોતાની પરમાણુ ક્ષમતામાં ક્રમિક વધારો કર્યો છે. 2026ની શરૂઆત સુધીમાં ભારત પાસે અંદાજિત 190 પરમાણુ હથિયાર ( વોરહેડ્સ) છે, જે પાકિસ્તાનના કુલ પરમાણુ જથ્થા કરતાં પણ વધુ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
ભારત હાલમાં પોતાના પરમાણુ હથિયારો અને તેને વહન કરતી પ્રણાલીઓ (ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ) નું આધુનિકીકરણ કરી રહ્યું છે. નવી દિલ્હીનું મુખ્ય ધ્યાન ચીન જેવા દૂરના દેશોના વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો સુધી પહોંચવા માટે લાંબી રેન્જની મિસાઈલ ક્ષમતા વિકસાવવા પર છે, જ્યારે પાકિસ્તાન સાથે પ્રાદેશિક સંતુલન જાળવી રાખવાની નીતિ પર પણ કામ થઈ રહ્યું છે.
'ઓપરેશન સિંદૂર' અને પ્રથમ વખત સાયબર યુદ્ધનો ઉપયોગ
SIPRI ના અહેવાલમાં મે 2025માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સર્જાયેલા 'ઓપરેશન સિંદૂર' (Operation Sindhu) નો ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. સંસ્થાએ તેને તાજેતરના વર્ષોની સૌથી ગંભીર લશ્કરી કટોકટી ગણાવી છે. આ ગજગ્રાહ દરમિયાન ભારતે પાકિસ્તાનના એવા એરબેઝ અને મિસાઈલ લોન્ચિંગ સેન્ટરોને નિશાન બનાવ્યા હતા, જે પરમાણુ હથિયારો સાથે સંબંધિત હોવાની આશંકા હતી. જોકે, બંને પક્ષોએ ભારે સંયમ રાખીને સ્થિતિને પરમાણુ યુદ્ધમાં બદલાતા અટકાવી હતી.
આ સંઘર્ષની સૌથી મોટી અને ચિંતાજનક બાબત એ રહી કે બંને દેશો વચ્ચે પરંપરાગત લડાઈની સાથે પ્રથમ વખત સત્તાવાર રીતે સાયબર ઓપરેશન્સ (Cyber Warfare) નો પણ યુદ્ધના હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં સાયબર હુમલા મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
સંરક્ષણ પાછળ ખર્ચ કરવામાં ભારત વિશ્વમાં પાંચમા સ્થાને
વૈશ્વિક સ્તરે હથિયારોની ખરીદી અને લશ્કરી ખર્ચ મામલે ભારત અગ્રેસર રહ્યું છે
સંરક્ષણ બજેટ: વર્ષ 2025માં ભારતનું લશ્કરી બજેટ 8.9% ના વધારા સાથે 92.1 અબજ ડોલર થયું છે, જે ભારતને વિશ્વનો 5મો સૌથી મોટો ડિફેન્સ બજેટ ધરાવતો દેશ બનાવે છે.
હથિયારોની આયાત: વર્ષ 2021-25ના સમયગાળા દરમિયાન ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો શસ્ત્ર આયાતકાર દેશ રહ્યો છે, જે વૈશ્વિક હથિયારોની કુલ આયાતમાં 8.2% નો હિસ્સો ધરાવે છે.
નૌકાદળ આધારિત પરમાણુ ક્ષમતા (Sea-based Deterrence) પર ભાર
ભારત પોતાની ત્રિપાંખીયો પરમાણુ તાકાત (Nuclear Triad) ને વધુ સખત બનાવી રહ્યું છે, જેમાં અત્યારે સમુદ્ર આધારિત પરમાણુ પ્રતિરોધક ક્ષમતા પર સૌથી વધુ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. સબમરીનમાંથી છોડી શકાય તેવી બેલિસ્ટિક મિસાઈલો (SLBM) ભારત માટે અત્યંત મહત્વની છે, કારણ કે તે દુશ્મન દેશના પ્રથમ પરમાણુ હુમલા બાદ પણ વળતો પ્રહાર (Second-strike capability) કરવાની અતૂટ ગેરંટી આપે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે પરમાણુ હથિયારોની સ્થિતિ: એક નજર
SIPRI ના આંકડા અનુસાર, 2026ની શરૂઆતમાં વિશ્વના 9 પરમાણુ સંપન્ન દેશો (અમેરિકા, રશિયા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, ચીન, ભારત, પાકિસ્તા, ઉત્તર કોરિયા અને ઈઝરાયેલ) પાસે કુલ મળીને આશરે 12,187 પરમાણુ હથિયારો છે.
સૈન્ય ભંડારમાં: 9,745 પરમાણુ હથિયારો સક્રિય સૈન્ય સ્ટોકમાં છે.
ઓપરેશનલ સ્થિતિમાં: આશરે 4,012 હથિયારો તૈનાત છે.
હાઈ એલર્ટ: તેમાંથી 2,100 થી 2,200 જેટલા પરમાણુ વોરહેડ્સ અત્યંત હાઈ-એલર્ટ મોડ પર સીધા બેલિસ્ટિક મિસાઈલો પર ગોઠવીને રાખવામાં આવ્યા છે.
એશિયા-પ્રશાંત (Asia-Pacific) ક્ષેત્રમાં ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે વધી રહેલી આર્થિક અને લશ્કરી સ્પર્ધા વચ્ચે, ભારત પોતાની સાર્વભૌમત્વની રક્ષા માટે લશ્કરી ક્ષમતાઓનું સતત વિસ્તરણ કરી રહ્યું છે. આગામી સમયમાં વૈશ્વિક સુરક્ષા માહોલ બદલાતા આ શસ્ત્ર સ્પર્ધા વધુ તીવ્ર બને તેવી સંભાવના છે.
આ પણ વાંચો- આ એક જિલ્લો, ગણાય છે Litchi Capital of India, જાણો કયો ?
