ઉત્તરાખંડ સરકારે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) ની ઘણી જોગવાઈઓમાં સુધારા માટે એક સુધારો વટહુકમ બહાર પાડ્યો. આ વટહુકમમાં લગ્ન અને લિવ-ઇન સંબંધોમાં બળજબરી અને છેતરપિંડીના કેસ સામે કડક દંડાત્મક કાર્યવાહી સહિત લગભગ એક ડઝન ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. ઉત્તરાખંડ યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (સુધારા) વટહુકમ, 2026, રાજ્યપાલ લેફ્ટનન્ટ જનરલ ગુરમીત સિંહ (નિવૃત્ત) ની સંમતિ મળ્યા પછી તરત જ અમલમાં આવ્યો. રાજ્ય સરકારે UCC 2024 માં જરૂરી સુધારા કરવા માટે આ વટહુકમ બહાર પાડ્યો.
લગ્ન અને લિવઇનમાં છેતરપિંડી સામે કડક નિયમો
અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ આ સુધારાઓનો હેતુ UCC જોગવાઈઓને વધુ સ્પષ્ટ, અસરકારક અને વ્યવહારુ બનાવવાનો છે, જ્યારે નાગરિકોના અધિકારોનું વધુ સારું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વહીવટી કાર્યક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાનો છે. તેમણે સમજાવ્યું કે આ વટહુકમ લગ્ન સમયે ઓળખ છુપાવવાને રદબાતલ કરવાનો આધાર બનાવે છે, જ્યારે લગ્ન અને લિવ-ઇન સંબંધોમાં બળજબરી, દબાણ, છેતરપિંડી અથવા ગેરકાયદેસર કૃત્યો માટે કડક દંડની જોગવાઈઓ સુનિશ્ચિત કરે છે.
"વિધવા" શબ્દને "જીવનસાથી" માં બદલવાની જોગવાઈ
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે લિવ-ઇન રિલેશનશિપના અંત પછી રજિસ્ટ્રારને સમાપ્તિ પ્રમાણપત્ર જાહેર કરવા અને "વિધવા" શબ્દને "જીવનસાથી" થી બદલવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. તેમણે સમજાવ્યું કે વટહુકમ રજિસ્ટ્રાર જનરલને લગ્ન, છૂટાછેડા, લિવ-ઇન રિલેશનશિપ અને વારસા સંબંધિત નોંધણી રદ કરવાની સત્તા આપે છે. વધુમાં ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા, 1973 ને ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, 2023 દ્વારા બદલવામાં આવી છે, અને ભારતીય દંડ સંહિતા, 2023, દંડનીય જોગવાઈઓ માટે.
તે એવી પણ જોગવાઈ કરે છે કે જો સબ-રજિસ્ટ્રાર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં કાર્યવાહી કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો કેસ આપમેળે રજિસ્ટ્રાર અને રજિસ્ટ્રાર જનરલને મોકલવામાં આવશે. વટહુકમ સબ-રજિસ્ટ્રાર પર લાદવામાં આવેલા દંડ સામે અપીલ કરવાનો અધિકાર પ્રદાન કરે છે અને જમીન મહેસૂલ તરીકે દંડ વસૂલવાની જોગવાઈ ઉમેરે છે. ઉત્તરાખંડ સ્વતંત્ર ભારતમાં યુસીસી લાગુ કરનાર પ્રથમ રાજ્ય છે. તે 27 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ અમલમાં આવ્યો.
એક વર્ષ થયું યુસીસી લાગુ થયે
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ઉત્તરાખંડમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) ના અમલીકરણની પ્રથમ વર્ષગાંઠ મંગળવારે 'UCC દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવશે. 27 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ રાજ્યમાં UCC લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામી આજે દહેરાદૂનમાં રાજ્ય સ્તરીય UCC દિવસ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપશે.
રાજ્યના ગૃહ સચિવ શૈલેષ બાગોલી, પોલીસ મહાનિરીક્ષક નિવેદિતા કુકરેતી અને દેહરાદૂન જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ સવિન બંસલે સ્થળનું નિરીક્ષણ કર્યું અને તૈયારીઓની સમીક્ષા કરી. નિરીક્ષણ પછી, ગૃહ સચિવે જણાવ્યું હતું કે ઉત્તરાખંડ UCC લાગુ કરનાર સ્વતંત્ર ભારતમાં પ્રથમ રાજ્ય છે. તેમણે કહ્યું કે UCC ના અમલીકરણથી તમામ નાગરિકો માટે સમાન કાયદા સુનિશ્ચિત થયા છે અને રાજ્યમાં એકરૂપતા અને પારદર્શિતાને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે.
વટહુકમમાં શું સમાવવામાં આવ્યું છે?
આ ફેરફારમાં, સરકારે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતા લોકો માટે સજા વધારીને સાત વર્ષ કરી છે. વધુમાં, બળજબરી, દબાણ અથવા છેતરપિંડી દ્વારા સંબંધો બાંધનારાઓ માટે સમાન સજાઓ કડક રીતે લાગુ કરવામાં આવે છે. આ વટહુકમમાં એક નવી કલમ 390-A પણ ઉમેરવામાં આવી છે. કલમ 12 હેઠળ, રજિસ્ટ્રાર જનરલને લગ્ન, છૂટાછેડા, લિવ-ઇન સંબંધો અથવા વારસા સંબંધિત નોંધણી રદ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
રાજ્યમાં 2018 માં ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદો પહેલાથી જ અમલમાં હતો, પરંતુ સરકારે 2022 માં અને ફરીથી 2025 માં તેમાં સુધારો કર્યો. આ વખતે, બળજબરીથી ધર્માંતરણના દોષિતોને ત્રણ વર્ષથી લઈને આજીવન કેદ સુધીની જેલની સજા ભોગવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. અગાઉ, બળજબરીથી ધર્માંતરણ માટે મહત્તમ જેલની સજા 10 વર્ષ હતી.
