- સંસદ વર્ષમાં ત્રણ સત્રો માટે મળે છે
- ભારતમાં સંસદનું સત્ર સરકાર દ્વારા બોલાવવામાં આવે છે
- રાષ્ટ્રપતિની પરવાનગી સાથે વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવે છે
નવી સરકારની રચના બાદ 18મી લોકસભાનું પ્રથમ સંસદ સત્ર શરૂ થઈ ગયું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સૌપ્રથમ સંસદ સભ્ય તરીકે શપથ લીધા છે. લોકસભા અધ્યક્ષની ચૂંટણી 26 જૂને થશે, 27 જૂને રાષ્ટ્રપતિ બંને ગૃહો એટલે કે લોકસભા-રાજ્યસભાની સંયુક્ત બેઠકને સંબોધશે. શું તમે જાણો છો કે સંસદનું સત્ર કેવી રીતે બોલાવવામાં આવે છે અને તેને બોલાવવાનો અધિકાર કોને છે?
જો કે, આ પહેલા તમારા માટે એ જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે સંસદનું સત્ર શું છે અને ક્યારે બોલાવી શકાય? ભારતીય સંસદના સત્રને તે સમય ગણવામાં આવે છે જે દરમિયાન ગૃહ લગભગ દરરોજ કોઈપણ વિક્ષેપ વિના તેના કામનું સંચાલન કરે છે. સામાન્ય રીતે વર્ષમાં ત્રણ સત્રો હોય છે અને એક સત્રમાં અનેક બેઠકો હોય છે. સંસદના તમામ સભ્યોને બેઠક માટે બોલાવવાની પ્રક્રિયાને સંસદનું સમન્સિંગ કહેવામાં આવે છે.
સંસદનું સત્ર કોણ બોલાવે છે?
ભારતમાં સંસદનું સત્ર સરકાર દ્વારા બોલાવવામાં આવે છે. ભારતમાં સંસદનું સત્ર બોલાવવા માટે કોઈ નિશ્ચિત સંસદીય કેલેન્ડર નથી. પરંપરા અનુસાર, સંસદ વર્ષમાં ત્રણ સત્રો માટે મળે છે. રાષ્ટ્રપતિ સમયાંતરે સંસદના દરેક ગૃહને બોલાવે છે. સંસદના બે સત્ર વચ્ચેનું અંતરાલ 6 મહિનાથી વધુ ન હોઈ શકે, એટલે કે દર 6 મહિને સંસદનું સત્ર બોલાવવામાં આવે તો પણ સંસદનું સત્ર વર્ષમાં બે વાર યોજી શકાય છે.
સંસદ સત્રો કેટલા પ્રકારના હોય છે?
ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે ત્રણ પ્રકારના સંસદ સત્ર બોલાવવામાં આવે છે. તેમાં બજેટ સત્રનો સમાવેશ થાય છે, જે સામાન્ય રીતે ફેબ્રુઆરી અને મે વચ્ચે યોજાય છે. બીજાને ચોમાસુ સત્ર (જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે) અને ત્રીજાને શિયાળુ સત્ર (નવેમ્બરથી ડિસેમ્બર વચ્ચે) કહેવાય છે. આ સત્રોમાં, ગૃહનું કામ વિક્ષેપ વિના પૂર્ણ થાય છે. તેમજ દેશના ગંભીર અને સળગતા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
વિશેષ સત્ર ક્યારે બોલાવવામાં આવે છે?
સંસદના આ ત્રણ સામાન્ય સત્રો સિવાય જો જરૂર જણાય તો સંસદનું વિશેષ સત્ર પણ બોલાવી શકાય છે. જો સરકારને લાગે છે કે કોઈપણ મુદ્દા પર સંસદનું સત્ર બોલાવવાની તાત્કાલિક જરૂર છે, તો તે આ માટે રાષ્ટ્રપતિ પાસેથી પરવાનગી માંગે છે. બંધારણની કલમ 85(1) આવી સ્થિતિમાં, રાષ્ટ્રપતિને સંસદના દરેક ગૃહનું સત્ર બોલાવવાનો અધિકાર છે.
ખાસ સત્ર બોલાવવા માટેની પ્રક્રિયા
નોંધનીય છે કે લોકસભાનું વિશેષ સત્ર બોલાવવા માટે, કુલ સભ્યોમાંથી ઓછામાં ઓછા 10મા સભ્યો એટલે કે લોકસભાના 55 સભ્યો, રાષ્ટ્રપતિ અથવા લોકસભાના અધ્યક્ષને લેખિતમાં કારણ અને કોઈ ઈરાદો જણાવે છે. સત્ર સંસદના સભ્યોને મોકલવામાં આવેલી આમંત્રણ નોટિસમાં ઉલ્લેખિત ચોક્કસ વ્યવસાય સાથે વ્યવહાર કરવા માટે સંસદનું વિશેષ સત્ર યોજવામાં આવે છે અને તે દરમિયાન અન્ય કોઈ કામકાજને ધ્યાનમાં લેવામાં આવતું નથી.
