બ્રહ્મોસ મિસાઈલ એ ભારત અને રશિયાના સંયુક્ત સાહસ, બ્રહ્મોસ એરોસ્પેસ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઈલ છે. તેનું નામ ભારતની બ્રહ્મપુત્ર નદી અને રશિયાની મોસ્કવા નદી પરથી લેવામાં આવ્યું છે. બ્રહ્મોસને જમીન, જહાજો, સબમરીન અને વિમાનમાંથી લોન્ચ કરી શકાય છે. તે ફાયર-એન્ડ-ફોર્ગેટ સિસ્ટમ પર કાર્ય કરે છે, એટલે કે લોન્ચ થયા પછી તેને કોઈ આદેશની જરૂર નથી.
બ્રહ્મોસની મુખ્ય વિશેષતાઓ
ગતિ: તે લગભગ 3000 થી 4000 કિમી/કલાકની ઝડપે ઉડે છે. આટલી ઊંચી ઝડપે, દુશ્મન પાસે પ્રતિક્રિયા આપવા માટે ખૂબ જ ઓછો સમય હોય છે.
રેન્જ: પહેલા વર્ઝનની રેન્જ 290 કિમી હતી. હવે, એક્સટેન્ડેડ રેન્જ (ER) વર્ઝન 450-650 કિમી સુધી પહોંચી ગયું છે. નવા વિકાસ 800 કિમી અને ભવિષ્યમાં 1000-1500 કિમી સુધીની રેન્જ પ્રદાન કરશે.
વોરહેડ: 200-300 કિલો વિસ્ફોટકો વહન કરી શકે છે, જે મોટા લક્ષ્યોને નષ્ટ કરવામાં સક્ષમ છે.
ચોકસાઈ: તે ખૂબ જ સચોટ છે. તે ઓછી ઊંચાઈએ ઉડી શકે છે અને રડારથી બચી શકે છે.
બ્રહ્મોસના મુખ્ય પ્રકારો
જહાજ-લોન્ચ: દરિયાઈ લક્ષ્યો માટે જહાજોમાંથી લોન્ચ કરવામાં આવે છે.
જમીન-લોન્ચ: લશ્કરી ઉપયોગ માટે જમીન પર મોબાઇલ લોન્ચર્સથી તૈનાત કરવામાં આવે છે.
હવાઈ-લોન્ચ (બ્રહ્મોસ-એ): સુખોઈ-30 MKI જેવા ફાઇટર જેટથી લોન્ચ કરવામાં આવે છે, હવાઈ હુમલા માટે.
સબમરીન-લોન્ચ: સ્ટીલ્થ હુમલાઓ માટે સબમરીનમાંથી લોન્ચ કરવામાં આવે છે.
બ્રહ્મોસ-એનજી (નેક્સ્ટ જનરેશન): હળવા અને નાના. 2026 માં પરીક્ષણ માટે સુનિશ્ચિત થયેલ. તેજસ જેવા નાના વિમાનમાં ફિટ થશે.
બ્રહ્મોસ-II: હાઇપરસોનિક (મૅક 7-8), 1500 કિમી રેન્જ, ચાલુ વિકાસ, 2026-2027 માં પરીક્ષણ થવાની સંભાવના છે.
ઓપરેશન સિંદૂરમાં બ્રહ્મોસનો ઉપયોગ
મે 2025 માં ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષનો એક ભાગ હતો. પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં, ભારતે 7-10 મે, 2025 દરમિયાન પાકિસ્તાનમાં આતંકવાદી ઠેકાણાઓ અને એરબેઝ પર હુમલો કર્યો. બ્રહ્મોસ મિસાઇલે આમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.
સુખોઈ-30 MKI થી લોન્ચ કરાયેલ, બ્રહ્મોસે ઘણા પાકિસ્તાની એરબેઝ, રનવે, હેંગર અને બંકરને સચોટ રીતે નિશાન બનાવ્યા. બ્રહ્મોસથી 6-11 એરબેઝ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો, જેનાથી પાકિસ્તાનને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું. બ્રહ્મોસનો આ પહેલો વાસ્તવિક યુદ્ધ ઉપયોગ હતો, જેણે વિશ્વભરમાં તેની ક્ષમતા સાબિત કરી.
આ પણ વાંચો: Republic Day 2026 : ચીન, બાંગ્લાદેશ અને ભૂટાને આપી પ્રજાસત્તાક દિવસની શુભેચ્છાઓ, શી જિનપિંગે કહ્યું, ભારત સારો પડોશી, મિત્ર અને ભાગીદાર
