કેન્દ્રની NDA સરકાર આજે લોકસભામાં વકફ સંશોધન બિલ રજૂ કરી રહી છે. વક્ફ સંશોધન બિલ આજે લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવી રહ્યું છે. લોકસભામાં બિલ પર ચર્ચા માટે 8 કલાકનો સમય નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. શાસક પક્ષ એટલે કે એનડીએને 4 કલાક 40 મિનિટનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. જેમાં ભાજપના વક્તા 4 કલાક બોલશે. આ પછી મતદાન હાથ ધરવામાં આવશે. બપોરે 12 વાગ્યાથી બિલ પર ચર્ચાની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે. ભાજપ સહિત તમામ એનડીએ સાથીઓએ સાંસદો માટે વ્હીપ જારી કર્યા છે. ચર્ચા દરમિયાન લોકસભામાં ભારે હંગામો થવાની સંભાવના છે આ પહેલા સવારે 9.30 કલાકે કોંગ્રેસ સંસદીય દળની બેઠકમાં બિલનો વિરોધ કરવાની રણનીતિ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડે તમામ ધર્મનિરપેક્ષ પક્ષોને આ બિલનો સખત વિરોધ કરવાની અપીલ કરી છે.
1. બિલ ક્યારે રજૂ કરવામાં આવશે?
સંસદીય બાબતો અને લઘુમતી બાબતોના પ્રધાન કિરેન રિજિજુ બપોરે 12 વાગ્યે લોકસભામાં વકફ સંશોધન બિલ રજૂ કરવા જઈ રહ્યા છે. લોકસભામાં બિલ પર ચર્ચા માટે 8 કલાકનો સમય નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. શાસક પક્ષ એટલે કે એનડીએને 4 કલાક 40 મિનિટનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.જેમાં ભાજપના વક્તા 4 કલાક બોલશે. આ પછી મતદાન હાથ ધરવામાં આવશે. મંગળવારે બિઝનેસ એડવાઇઝરી કમિટીની બેઠકમાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. જેને વિપક્ષના નેતાઓએ અધવચ્ચે જ છોડી દીધો હતો. બીજેપી વતી બોલનાર પ્રથમ વક્તા જગદંબિકા પાલ છે, જે વકફ સુધારા બિલ પર જેપીસીના અધ્યક્ષ હતા.
2. NDAના સાથી પક્ષોનું વલણ શું છે?
વકફ એમેન્ડમેન્ટ બિલ અંગે જેડીયુ, ટીડીપી અને એલજેપી (આર)ના સ્ટેન્ડ અંગે ગઈકાલ સુધી અટકળો ચાલી રહી હતી. પરંતુ ત્રણેય પક્ષોએ તેમના સાંસદોને વ્હીપ જારી કરીને બિલને સમર્થન આપવા જણાવ્યું છે. મતલબ કે લોકસભામાં સંખ્યાને લઈને સરકારની મોટી ચિંતા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. આ બિલ પર ચર્ચા બાદ અલ્પસંખ્યક બાબતોના પ્રધાન કિરેન રિજિજુ રાત્રે 8.30 વાગ્યે પોતાનો જવાબ આપશે અને આ જવાબ પછી આ બિલ પર મતદાન કરવામાં આવશે.
3. શું છે વિપક્ષની માંગ?
વિપક્ષી નેતાઓની માંગ છે કે લોકસભામાં આ બિલ પર 12 કલાક ચર્ચા થવી જોઈએ. અને તમામ સભ્યોને પોતાનો અભિપ્રાય આપવા માટે વધુમાં વધુ સમય મળવો જોઈએ પરંતુ સમિતિએ આ માંગણી સ્વીકારી ન હતી અને કુલ 8 કલાક ચર્ચા કરવા સંમતિ આપી હતી. વાસ્તવમાં, સમિતિએ કહ્યું કે કેટલાક સભ્યો ચર્ચા માટે 4 થી 5 કલાકનો સમય આપવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેથી બંને પક્ષોને સાંભળ્યા બાદ ચર્ચા માટે આઠ કલાકનો સમય આપવો યોગ્ય ગણાશે.
4. તમામ પક્ષકારોએ વ્હીપ જારી કર્યો.
આ નિર્ણય બાદ ભાજપ, જેડીયુ, ટીડીપી અને કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી સહિત તમામ રાજકીય પક્ષોએ તેમના સાંસદોને વ્હીપ જારી કર્યો છે. મતલબ કે આ પાર્ટીઓએ તેમના તમામ સાંસદોને મતદાન દરમિયાન લોકસભામાં હાજર રહેવાનો આદેશ આપ્યો છે. અને જે સાંસદ આમ નહીં કરે, તેમની પાર્ટી તેમની સામે કાર્યવાહી કરી શકે છે.
5. બિલ પર શું વિવાદ છે?
કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે વકફ એમેન્ડમેન્ટ બિલનો ઉદ્દેશ્ય દેશમાં વકફ પ્રોપર્ટીના સંચાલન અને વહીવટમાં સુધારો કરવાનો છે. વક્ફ એક્ટ 1995 મુસ્લિમો દ્વારા દાનમાં આપવામાં આવેલી મિલકતોના સંચાલનનું નિયમન કરે છે.વકફ બિલ પર વિપક્ષ તરફથી અવાજ ઉઠાવી રહેલા AIMIM સાંસદ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ દાવો કર્યો છે કે પ્રસ્તાવિત બિલનો હેતુ મુસ્લિમોની ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનું અંકુશ લાવવાનો છે. મુસ્લિમ સંગઠનોનો દાવો છે કે નવો સુધારો પસાર થયા બાદ કલેક્ટર રાજ અસ્તિત્વમાં આવશે. અને કઈ મિલકત વકફ છે અને કઈ નથી તે અંગે વકફ ટ્રિબ્યુનલનો નિર્ણય આખરી રહેશે નહીં. માલિકી અંગે કલેક્ટરનો નિર્ણય આખરી રહેશે. મુસ્લિમ સંગઠનોનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી આ સત્તા વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ પાસે છે.વકફ એક્ટમાં પ્રસ્તાવિત સુધારો બંધારણ દ્વારા આપવામાં આવેલી ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની પણ વિરુદ્ધ છે. અને તે બંધારણની કલમ 14, 15 અને 25નું ઉલ્લંઘન છે. જો કે સરકારનું કહેવું છે કે વિપક્ષ દ્વારા ભ્રમ ફેલાવવામાં આવી રહ્યો છે. જો બિલનો વિરોધ કરવો હોય તો દલીલો થવી જોઈએ. અત્યારે તેઓ માત્ર ગેરમાર્ગે દોરાઈ રહ્યા છે. તેમાં શું ગેરબંધારણીય છે તે પણ જણાવવું જોઈએ. જૂઠાણું ફેલાવવાથી કામ નહીં થાય.
6. સુધારો બિલ ક્યારે આવ્યું?
વકફ બિલમાં સુધારો કરવા માટેનું બિલ ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, વિપક્ષ અને વિવિધ મુસ્લિમ સંગઠનોના વિરોધ વચ્ચે બિલને સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC)ને મોકલવામાં આવ્યું હતું. આ ચર્ચા કેટલાંક અઠવાડિયાં સુધી ચાલતી રહી અને જોરદાર ચર્ચા થઈ. જેપીસીએ બિલમાં 14 સુધારાને મંજૂરી આપી હતી. જગદંબિકા પાલની આગેવાની હેઠળની સમિતિ દ્વારા વિપક્ષી સાંસદો દ્વારા પ્રસ્તાવિત 44 સુધારાને નકારી કાઢવામાં આવ્યા હતા. આખરે ફેબ્રુઆરીમાં કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા બિલને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
7. બિલ પર વિપક્ષનું શું વલણ છે?
વકફ સુધારા બિલ પર વિરોધ પક્ષો સતત સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે.અને તેઓ તેને ગેરબંધારણીય અને મુસ્લિમો પ્રત્યે ભેદભાવપૂર્ણ ગણાવી રહ્યા છે. ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડે ભાજપના સહયોગી પક્ષોને આ બિલ વિરુદ્ધ વોટ કરવાની અપીલ કરી છે. કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ કહ્યું કે તમામ વિપક્ષી દળો વકફ સુધારા બિલ સામે એકજૂટ છે. બિલ પાછળ સરકારનો એજન્ડા વિભાજનકારી છે અને તેને હરાવવા માટે તેઓ સંસદમાં સાથે મળીને કામ કરશે.
8. લોકસભા અને રાજ્યસભામાં નંબર ગેમ શું છે?
એનડીએના લોકસભામાં 293 સાંસદો છે. ઈન્ડિયા એલાયન્સ પાસે 235 સાંસદો છે. જો અન્યોને પણ ઉમેરવામાં આવે તો આ સંખ્યા વધીને 249 થાય છે. જ્યારે બહુમતી સંખ્યા 272 છે. વિપક્ષને લાગ્યું કે જો 16 સાંસદોવાળી TDP અને 12 સાંસદો સાથે JDU વકફ બિલનો વિરોધ કરે તો રમત બદલાઈ શકે છે.કારણ કે પછી એનડીએની સંખ્યા ઘટીને 265 થઈ જશે અને બિલનો વિરોધ કરનારાની સંખ્યા 277 થઈ જશે. પરંતુ ટીડીપી હોય કે જેડીયુ, બંને મક્કમતાથી સરકારની સાથે છે. પરંતુ ટીડીપી હોય કે જેડીયુ, બંને મક્કમતાથી સરકારની સાથે છે. આનો અર્થ એ થયો કે વકફ સુધારા બિલને લોકસભામાં પસાર કરવાનો રસ્તો સાફ છે.
- રાજ્યસભામાં પણ NDA પાસે બહુમતી છે
રાજ્યસભામાં કુલ 245 સભ્યો છે. એનડીએ પાસે 125 સાંસદો છે. જેમાંથી 98 સાંસદો ભાજપના છે. 9 બેઠકો ખાલી છે. આવી સ્થિતિમાં બિલ પાસ કરવા માટે NDAને 118 સાંસદોના સમર્થનની જરૂર છે. એટલે કે રાજ્યસભામાં એનડીએની સંખ્યાત્મક તાકાત વધુ છે. રાજ્યસભામાં વિરોધ પક્ષોના 85 સાંસદો છે. કોંગ્રેસ પાસે માત્ર 27 સાંસદો છે અને 30 સાંસદો આવા છે. જેઓ બેમાંથી એક પણ ગઠબંધનમાંથી નથી.
9. હવે આગળ શું થશે?
લોકસભામાં પસાર થયા બાદ વકફ સંશોધન બિલ રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવશે. આ બિલ 3 એપ્રિલે રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવશે અને ત્યાં પણ 8 કલાકની ચર્ચા બાદ તેના પર મતદાન થશે. જો આ બિલ રાજ્યસભામાં પણ પસાર થઈ જશે તો તેને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવશે અને આગામી એકથી ચાર અઠવાડિયામાં આ બિલ દેશમાં વકફ પ્રોપર્ટી માટે લાગુ થઈ જશે.
10. જો બિલ પસાર થશે તો શું ફેરફારો થશે?
- જો આ બિલ પસાર થશે તો વકફ કાયદામાં મોટા ફેરફારો થશે. વકફ બોર્ડના માળખામાં પણ ફેરફાર જોવા મળશે. બિન-મુસ્લિમોને બોર્ડના સભ્યો તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે નહીં. આ કાયદો તેના અમલીકરણના છ મહિનાની અંદર દરેક વક્ફ મિલકતને કેન્દ્રીય ડેટાબેઝ પર રજીસ્ટર કરવાનું ફરજિયાત બનાવે છે. જો કે, તે વક્ફ ટ્રિબ્યુનલને અમુક સંજોગોમાં સમય મર્યાદા વધારવાની સત્તા આપે છે.વિવાદના કિસ્સામાં, રાજ્ય સરકારના અધિકારીને તે નક્કી કરવાનો અધિકાર હશે કે મિલકત વકફની છે કે સરકારની. અગાઉ બિલમાં જિલ્લા કલેક્ટરને આકારણી સત્તા બનાવવાની દરખાસ્તને લઈને ઘણો વિવાદ થયો હતો. મુસ્લિમ સંગઠનોની દલીલ છે કે અધિકારી સરકારની તરફેણમાં નિર્ણય આપે તેવી શક્યતા છે.
- સુધારા વિધેયક અનુસાર હવે માત્ર દાનમાં આપેલી સંપત્તિ જ વકફની રહેશે. બે મહિલાઓની સાથે અન્ય ધર્મના બે લોકો વકફ બોર્ડમાં જોડાઈ શકશે. જમીનનો દાવો કરનાર વ્યક્તિ અપીલ કરી શકશે. ટ્રિબ્યુનલ રેવન્યુ કોર્ટમાં અપીલ કરી શકશે. સિવિલ કોર્ટ અથવા હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી શકાય છે. ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયને પડકારી શકાય છે.
- આ સિવાય કોઈપણ વ્યક્તિ ફક્ત તે જ જમીન દાનમાં આપી શકશે જે તેના નામે નોંધાયેલ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈ બીજાના નામે નોંધાયેલ જમીન દાનમાં આપે તો. પછી તે ગેરકાયદેસર ગણવામાં આવશે. વક્ફ પણ આવી મિલકતોનો દાવો કરી શકશે નહીં. 'વક્ફ-અલ-ઉલાદ' હેઠળ, મહિલાઓને પણ વક્ફ જમીનમાં વારસદાર ગણવામાં આવે છે. મતલબ કે જે પરિવારે 'વકફ-અલ-ઉલાદ' માટે વકફ જમીન દાનમાં આપી છે, તે જમીનની આવક ફક્ત તે પરિવારના પુરુષોને જ નહીં જાય, પરંતુ આમાં મહિલાઓનો પણ ભાગ હશે. વકફમાં આપવામાં આવેલી જમીનની સંપૂર્ણ 'વિગતો' 6 મહિનામાં ઓનલાઈન પોર્ટલ પર અપલોડ કરવાની રહેશે. અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ સમયગાળો લંબાવી પણ શકાય છે.
- જો કે, મોટો ફેરફાર એ છે કે હવે વકફમાં આપવામાં આવેલી દરેક જમીનનો ઓનલાઈન પોર્ટલ પર ડેટાબેઝ હશે અને વકફ બોર્ડ આ મિલકતો વિશે કંઈપણ છુપાવશે નહીં. કઈ વ્યક્તિએ કઈ જમીન દાનમાં આપી. તેને આ જમીન ક્યાંથી મળી? વક્ફ બોર્ડને તેમાંથી કેટલા પૈસા મળે છે? અને તે મિલકતની દેખરેખ રાખનાર 'મુતવાલી'ને કેટલો પગાર મળે છે, આ માહિતી ઓનલાઈન પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ હશે અને તેનાથી વકફ પ્રોપર્ટીમાં પારદર્શિતા આવશે અને વકફને થતું નુકસાન ઘટશે. બીજો મોટો ફેરફાર એ છે કે સરકારી મિલકતો કે જેના પર વકફ પોતાનો હક્ક દાવો કરે છે તેને પહેલા દિવસથી જ વકફ મિલકત તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં. જો એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે કોઈપણ સરકારી મિલકત વકફની છે, તો આવી સ્થિતિમાં રાજ્ય સરકાર નામાંકિત અધિકારી દ્વારા તપાસ કરાવશે અને તે કલેક્ટર પદથી ઉપરની વ્યક્તિ હશે. જો આ અહેવાલમાં વકફનો દાવો ખોટો નીકળશે તો સરકારી મિલકતની સંપૂર્ણ વિગતો રેવન્યુ રેકોર્ડમાં નોંધવામાં આવશે અને આ સરકારી મિલકત વકફની રહેશે નહીં. આ નિયમ તે સરકારી મિલકતો પર પણ લાગુ થશે કે જેના પર પહેલેથી જ વકફ દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો છે અને તેનો કબજો છે. અન્ય કોઈ મિલકત કે જમીન વકફની છે કે નહીં? તેની તપાસ કરવા માટે રાજ્ય સરકારને જરૂરી સત્તા આપવામાં આવી છે. સૌથી મોટો બદલાવ એ આવશે કે વકફ કોઈપણ જમીનનો કબજો કોઈપણ દસ્તાવેજ અને સર્વે વિના પોતાની હોવાનો દાવો કરીને લઈ શકશે નહીં.
- વકફ બોર્ડમાં નિયુક્ત કરાયેલા સાંસદો અને ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશો માટે મુસ્લિમ હોવું જરૂરી રહેશે નહીં.સરકારનું કહેવું છે કે આ સાથે પછાત અને ગરીબ મુસ્લિમોને પણ વકફમાં સ્થાન મળશે અને મુસ્લિમ મહિલાઓને પણ વકફમાં હિસ્સો મળશે.રાજ્યોના વક્ફ બોર્ડમાં બે મુસ્લિમ મહિલા અને બે બિન-મુસ્લિમ સભ્યો હોવા જોઈએ અને શિયા, સુન્ની અને પછાત મુસ્લિમોમાંથી એક-એક સભ્યને પણ સ્થાન આપવું જોઈએ. બોહરા અને અગાખાની સમુદાયમાંથી પણ એક-એક સભ્ય હોવો જોઈએ અને આ તે સમુદાયો છે, જેમની સંખ્યા ઘણી ઓછી છે અને જેઓ અન્ય મુસ્લિમો કરતા અલગ છે કારણ કે તેઓ ન તો દિવસમાં પાંચ વખત નમાઝ અદા કરતા નથી અને ન તો હજ યાત્રાએ જતા હોય છે.
- સરકારે આ કાયદામાં આ બે મુસ્લિમ સંપ્રદાયો માટે અલગ વક્ફ બોર્ડ બનાવવાની જોગવાઈ પણ ઉમેરી છે. વર્તમાન કાયદા મુજબ લોકોને વકફ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણય સામે રેવન્યુ કોર્ટ, સિવિલ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટમાં 90 દિવસની અંદર અપીલ દાખલ કરવાનો અધિકાર હશે.જે વર્તમાન કાયદામાં નથી. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને વકફના હિસાબોનું ઓડિટ કરવાનો અધિકાર હશે. આનાથી કોઈપણ પ્રકારની અપ્રમાણિકતા અને ભ્રષ્ટાચાર અટકશે. વક્ફ બોર્ડ સરકારને કોઈપણ માહિતી આપવાનો ઈન્કાર કરી શકે નહીં. અને વક્ફ બોર્ડ એવું પણ કહી શકતું નથી કે જો 200-300 કે 500 વર્ષ પહેલાં કોઈ ઈસ્લામિક હેતુ માટે કોઈ જમીનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો હતો, તો તે જમીન તેની છે.આ મનસ્વીતા હવે આ નવા બિલથી સમાપ્ત થશે.
- વર્ષ 1950માં વકફ બોર્ડ પાસે સમગ્ર દેશમાં માત્ર 52 હજાર એકર જમીન હતી, જે વર્ષ 2009માં વધીને 4 લાખ એકર થઈ ગઈ.2014માં તે વધીને 6 લાખ એકર થઈ અને હવે વર્ષ 2025માં વકફ બોર્ડ પાસે દેશમાં કુલ 9 લાખ 40 હજાર એકર જમીન છે.આર્મી અને રેલવે બાદ દેશમાં સૌથી વધુ જમીન વક્ફ બોર્ડ પાસે છે.
