Knowledge: તમે જાણો છો..? અવકાશમાં ભૂખ કેમ નથી લાગતી? આ કારણ જવાબદાર

• અવકાશમાં અવકાશયાત્રીઓના ખાણી-પીણીને લઇ અનેક સમસ્યા
  
• અવકાશયાત્રીઓ અવકાશમાં વધારે ખાતા નથી
• પૃથ્વી પર જે ખોરાક ખાય છે તે તેમને અવકાશમાં સૌમ્ય લાગે

અવકાશમાં અવકાશયાત્રીઓના ખાણી-પીણીને લઈને લોકોના મનમાં ઘણા પ્રશ્નો ઉદ્ભવતા હોય છે.  સુનિતા વિલિયમ્સ સ્પેસ મિશનમાં પોતાની સાથે સમોસા લઈ ગઈ હતી. પરંતુ તમને એ જાણીને નવાઈ લાગશે કે અવકાશયાત્રીઓ અવકાશમાં વધારે ખાતા નથી. તેઓ પૃથ્વી પર જે ખોરાક ખાય છે તે તેમને અવકાશમાં સૌમ્ય લાગે છે. 

અવકાશયાત્રીઓને અવકાશમાં ભૂખ કેમ નથી લાગતી?

અવકાશયાત્રીઓને અવકાશમાં ભૂખ કેમ નથી લાગતી તે જાણવા ઓસ્ટ્રેલિયાની RMIT યુનિવર્સિટીમાં સંશોધન કરવામાં આવ્યું છે. આમાં, સંશોધકોએ VR અને અવકાશયાનના સિમ્યુલેટેડ વાતાવરણનો ઉપયોગ કરીને એ જાણવા માટે કે અવકાશ યાત્રા વ્યક્તિના ગંધ અને ખોરાકના અનુભવને કેવી રીતે અસર કરે છે. સંશોધનના પરિણામો ઈન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ ફૂડ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીમાં પ્રકાશિત થયા છે.

અવકાશમાં ઇન્દ્રિયો નીરસ થઈ જાય છે

ખોરાકનો સંપૂર્ણ સ્વાદ માણવા માટે આપણને બધી ઇન્દ્રિયોની જરૂર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સફરજન ખાતી વખતે તેનો સ્વાદ (મીઠો, ખાટો), ગંધ (સફરજનની સુગંધનું જટિલ સંયોજન), ટેક્સચર (ક્રંચ), રંગ (લાલ, લીલો વગેરે) અને સ્પર્શ (મક્કમતા) આનંદમાં વધારો કે ઘટાડો કરે છે. તે ખાવાથી થાય છે. જો આમાંની કોઈપણ ઇન્દ્રિયો નીરસ થઈ જાય, તો આપણા ભોજનનો આનંદ સરખો રહે નહીં.

ગુરુત્વાકર્ષણ વીના ખોરાક પચાવવો મુશ્કેલ

અવકાશયાત્રીઓ ખોરાકમાં એટલો સ્વાદ લેતા નથી, તેનું એક સંભવિત કારણ અવકાશમાં ગુરુત્વાકર્ષણનો અભાવ છે. ગુરુત્વાકર્ષણ વિના, શારીરિક પ્રવાહી પગ તરફ ખેંચાતા નથી પરંતુ તેના બદલે માથા તરફ સ્થિર થાય છે, જેના કારણે નાક બંધ થવા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. તમે પણ અનુભવ્યું હશે કે શિયાળામાં જ્યારે નાક બંધ થઈ જાય છે, ત્યારે ખાવાની સુગંધ નથી આવતી, જેના કારણે ખાવાનો સ્વાદ સારો આવતો નથી.

• પૃથ્વી પર રહેતા, અવકાશમાં વિવિધ લોકો ખોરાક સહિતની કોઈપણ વસ્તુની ગંધ કેવી રીતે લે છે તે સમજવું પડકારજનક બની જાય છે. આનો સામનો કરવા માટે, સંશોધકોએ VR સેટઅપનો ઉપયોગ કર્યો.
• સંશોધકોએ સહભાગીઓને ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન જેવા વાતાવરણમાં મોકલ્યા. આ સેટઅપ સહભાગીઓમાં અવકાશયાત્રી જેવી જ લાગણી પેદા કરે છે. આ સ્પેસશીપમાં રહેવાનું શું છે તે સમજવામાં મદદ કરે છે. ઓસ્ટ્રેલિયાની RMIT યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ આ ટેસ્ટ માટે 54 લોકોને સામેલ કર્યા હતા. આ પ્રકારનો આ પ્રથમ આટલો મોટો અભ્યાસ છે.

કયા પ્રકારની સુગંધ વધુ સરળતાથી શોધી શકાય છે?

સુગંધ એ વિવિધ રાસાયણિક બંધારણો સાથેના પરમાણુઓનું મિશ્રણ છે. તે જોઈ શકાતું નથી, પરંતુ જ્યારે તે નાકના રીસેપ્ટર્સના સંપર્કમાં આવે છે ત્યારે અનુભવી શકાય છે. અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે અવકાશ જેવા વાતાવરણમાં કેટલીક ગંધ વધુ મજબૂત લાગે છે. મીઠી ગંધના પરમાણુઓ વધુ સારી રીતે અનુભવાય છે. વેનીલા અને બદામ, જેમાં મીઠી, બદામ અથવા ચેરી હોય છે, તેમાં તીવ્ર ગંધ હોય છે. તેનાથી વિપરીત, લીંબુની સુગંધની ધારણામાં કોઈ તફાવત નહોતો.