ભારતીય સંસદીય લોકશાહીમાં લોકસભા અધ્યક્ષનું પદ અત્યંત ગરિમામય અને નિષ્પક્ષ માનવામાં આવે છે. જોકે, વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિમાં વિપક્ષી ગઠબંધન 'ઇન્ડિયા બ્લોક' દ્વારા સ્પીકર ઓમ બિરલા સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવાની હિલચાલ જોવા મળી રહી છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે ગૃહની કાર્યવાહી દરમિયાન વિપક્ષી નેતાઓને બોલવાની પૂરતી તક આપવામાં આવતી નથી અને સાંસદોને બિનજરૂરી રીતે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવે છે.
અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પાછળના કારણો
તાજેતરના બજેટ સત્ર દરમિયાન સ્પીકર દ્વારા કોંગ્રેસના સાત સહિત આઠ વિપક્ષી સાંસદોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધીને રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણ પર બોલતા અટકાવવા અને ભારત-ચીન સરહદ વિવાદ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા ન કરવા દેવાના આરોપો સાથે વિપક્ષી છાવણીમાં ભારે રોષ છે. આ કારણોસર બંધારણની કલમ 94-C હેઠળ તેમને હટાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
સ્પીકરને હટાવવાની બંધારણીય પ્રક્રિયા
ભારતીય બંધારણની કલમ 94 માં લોકસભા અધ્યક્ષને પદ પરથી દૂર કરવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈ આપવામાં આવી છે:
14 દિવસની નોટિસ: સ્પીકરને હટાવવા માટેનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરતા પહેલા ઓછામાં ઓછા 14 દિવસ અગાઉ લેખિત સૂચના (નોટિસ) આપવી ફરજિયાત છે.
50 સભ્યોનું સમર્થન: આ પ્રસ્તાવ ત્યારે જ ગૃહમાં સ્વીકારવામાં આવે છે જો લોકસભાના ઓછામાં ઓછા 50 સભ્યો તેને ટેકો આપે.
ગૃહની કાર્યવાહી: જ્યારે આ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા ચાલતી હોય, ત્યારે સ્પીકર પોતે ગૃહનું અધ્યક્ષપદ સંભાળી શકતા નથી. તેમની ગેરહાજરીમાં ઉપાધ્યક્ષ એટલે કે ડેપ્યુટી સ્પીકર કાર્યવાહીનું સંચાલન કરે છે. જોકે, સ્પીકરને ગૃહમાં હાજર રહેવાનો અને પોતાનો પક્ષ રાખવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
મતોનું ગણિત: કેટલી બહુમતી જોઈએ?
સ્પીકરને પદ પરથી હટાવવા માટે કોઈ વિશેષ બહુમતી (જેમ કે 2/3) ની જરૂર હોતી નથી. જો લોકસભામાં હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્યોની સાદી બહુમતી (50% થી વધુ) આ પ્રસ્તાવની તરફેણમાં મતદાન કરે, તો સ્પીકરે તાત્કાલિક પદ છોડવું પડે છે. પદ છોડ્યા પછી પણ તેઓ સંસદ સભ્ય તરીકે ચાલુ રહી શકે છે.
હજુ સુધી કોઇ સ્પીકરને પદ પરથી દૂર નથી કરાયા
ભારતીય સંસદના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધી કોઈ પણ લોકસભા સ્પીકરને આ પ્રક્રિયા દ્વારા પદ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા નથી. જો વિપક્ષ આ પ્રસ્તાવ લાવે છે, તો તે ભારતીય લોકશાહીની એક વિરલ ઘટના બની રહેશે. જોકે, વર્તમાન સરકાર પાસે પૂરતું સંખ્યાબળ હોવાથી આ પ્રસ્તાવ પસાર થવો વિપક્ષ માટે એક મોટો પડકાર છે.
આ પણ વાંચોઃ Kedarnath Yatra 2026: કેદારનાથ જનારાં માટે મહત્વના સમાચાર ,ખરાબ હવામાનમાં હેલિકોપ્ટર ઉડાન પર પ્રતિબંધ, જાણો નવા નિયમો
