15 ઓગસ્ટ 1947એ ભારતના ઇતિહાસમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ દિવસોમાંનો એક છે. આ દિવસે દેશને બ્રિટિશ શાસનથી સ્વતંત્રતા મળી હતી. તેથી, દર વર્ષે 15 ઓગસ્ટને સ્વતંત્રતા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે 2025માં, ભારતીયો તેમનો 79મો સ્વતંત્રતા દિવસ ઉજવશે.
સ્વતંત્રતા એટલે સ્વતંત્રતા. પણ ખરા અર્થમાં વાસ્તવિક સ્વતંત્રતા શું છે? ભગવદ ગીતા (ગીતા જ્ઞાન)માં, શ્રી કૃષ્ણએ વાસ્તવિક સ્વતંત્રતાનો અર્થ સમજાવ્યો છે. કૃષ્ણ કહે છે - આપણે ફક્ત સ્વતંત્રતાને કોઈપણ બંધનમાંથી મુક્તિ કહી શકીએ નહીં, પરંતુ સ્વતંત્રતાનો વાસ્તવિક અર્થ આનાથી ઘણો વધારે છે. ભગવદ ગીતા આપણને કહે છે કે વાસ્તવિક સ્વતંત્રતા બાહ્ય સંજોગોમાંથી આવતી નથી, પરંતુ મન અને આત્માની મુક્તિમાંથી આવે છે.
કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન. મા કર્મફલહેતુર્ભુર્મ તે સંગોસ્તવકર્મણી (ગીતા 2.47)
ગીતામાં, કૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે - તમને ફક્ત તમારા કર્તવ્ય કરવાનો અધિકાર છે, તેના ફળ મેળવવાનો નહીં. જ્યારે આપણે પરિણામોની ચિંતા કરવાનું બંધ કરી દઈએ છીએ અને કર્તવ્યના માર્ગ પર ચાલીએ છીએ, ત્યારે આપણે માનસિક બંધનોમાંથી મુક્ત થઈએ છીએ. માનસિક બંધનોમાંથી મુક્ત થવું એ જ સાચી સ્વતંત્રતા છે.
રાગદ્વેષવિયુક્તાસ્તુ વિષયનિન્દ્રિયશ્ચારણ (ગીતા 2.64)
કૃષ્ણ કહે છે- જે લોકો પ્રેમ અને દ્વેષથી મુક્ત થાય છે અને પોતાની ઇન્દ્રિયોને નિયંત્રિત કરવાનું શીખે છે, તેઓ આંતરિક શાંતિ અને સાચી સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્રદ્ધાવન લભતે જ્ઞાનમ તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ. જ્ઞાનમ લબ્ધ્વા પરા શાંતિમચિરેનાધિગચ્છતિ (ગીતા 4.39)
કૃષ્ણના મતે - ફક્ત શ્રદ્ધા અને સંયમ ધરાવનાર વ્યક્તિ જ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી શકે છે અને જે વ્યક્તિ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે તેને પરમ શાંતિ અને સ્વતંત્રતા મળે છે.
મામુપેત્ય પુનર્જન્મ દુઃખાલયમશાશ્વતમ્ (ગીતા 8.15)
ભગવાનની પ્રાપ્તિ કરીને જન્મ અને મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્ત થવું એ જ પરમ મુક્તિ (મોક્ષ) છે.
ગીતા અનુસાર સાચી સ્વતંત્રતા
- બીજા પર નિર્ભર રહેવાથી સ્વતંત્ર બનવું
- અહંકાર, ક્રોધ, લોભ જેવા દુષ્ટતાઓથી મુક્ત રહેવું
- કોઈ પણ સ્વાર્થ વગર સમાજના કલ્યાણ માટે વિચારવું
- ભયથી મુક્ત થવું