દેશની આઝાદી દરમિયાન, અંગ્રેજોને દેશમાંથી હાંકી કાઢવા માટે ઘણા પ્રયાસો અને આંદોલનો થયા. પરંતુ એક આંદોલન એવું હતું જેણે બ્રિટિશ શાસનના પાયા હચમચાવી નાખ્યા. 8 ઓગસ્ટ 1942 ના રોજ, મહાત્મા ગાંધીએ ભારત છોડો ચળવળ શરૂ કરી. બધા ભારતીયોએ તેમાં મોટા પાયે ભાગ લીધો. આ સમય દરમિયાન ઘણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ પણ ભૂગર્ભમાં લડ્યા. ગામડાથી શહેરમાં મોટી રેલીઓ કાઢવામાં આવી.
જનતાએ પથ્થરો ઉપાડ્યા
9 ઓગસ્ટ 1942 ના રોજ, મહાત્મા ગાંધીએ મુંબઈના ગોવાલિયા ટેન્ક મેદાનમાં અંગ્રેજોને ભારત છોડવાનું કહ્યું અને ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના સૌથી શક્તિશાળી આંદોલન, ભારત છોડો આંદોલનની શરૂઆત કરી. આ સમય દરમિયાન ગાંધીજીએ 'કરો યા મરો'નો નારો આપ્યો અને બ્રિટિશ સરકારે ભારે દમનનો જવાબ આપ્યો. આ આંદોલન દરમિયાન જનતા પણ તૈયાર થઈ ગઈ. 'કરો યા મરો' ના નારાનો લોકો પર જાદુઈ પ્રભાવ પડ્યો. પહેલા બે દિવસ સુધી, આ આંદોલન શાંતિપૂર્ણ રીતે ચલાવવામાં આવ્યું, પરંતુ જ્યારે બ્રિટિશ સરકારે તેમના પર લાઠી અને ગોળીઓ ચલાવી, ત્યારે જનતાએ પણ પથ્થરો ઉપાડ્યા.
લાખો ઘાયલ થયા
ભારત છોડો આંદોલનને દબાવવા માટે, બ્રિટીશ સરકારે માર્શ સ્મિથ અને નેધરસોલના નેતૃત્વમાં સૈન્ય મોકલ્યું. તે સમય દરમિયાન, અનિયંત્રિત લૂંટફાટ, આગચંપી અને મહિલાઓ સાથેના દુર્વ્યવહારને કારણે દમનમાં ઘણા લોકો માર્યા ગયા અને ઘણા ઘાયલ થયા. લાખોની કિંમતની સંપત્તિ લૂંટી લેવામાં આવી અને હરાજી કરવામાં આવી. આ ચળવળ દરમિયાન મહારાષ્ટ્ર, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને બંગાળમાં ઘણી હિંસા થઈ અને મોટી સંખ્યામાં લોકો મૃત્યુ પામ્યા.
કઈ ઘટનાએ ગાંધીજીનો વિચાર બદલી નાખ્યો?
ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન બ્રિટિશ સરકારે મોટા પાયે હિંસાનો ઉપયોગ કરીને આંદોલનને દબાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ સમય દરમિયાન લોકો પર ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો, લાઠીચાર્જ કરવામાં આવ્યો અને ગામડાઓને બાળી નાખવામાં આવ્યા અને ભારે દંડ પણ ફટકારવામાં આવ્યો. આ સમય દરમિયાન એક લાખથી વધુ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી અને કોંગ્રેસને ગેરકાયદેસર જાહેર કરવામાં આવી. જ્યારે આ આંદોલન દરમિયાન હિંસા અને તોડફોડ થઈ, ત્યારે ગાંધીજીએ તેની સખત નિંદા કરી, કારણ કે તેઓ હંમેશા અહિંસા અને સત્યાગ્રહના માર્ગને ટેકો આપતા હતા. આ આંદોલનમાં હિંસા તેમના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ હતી.
હંમેશા હિંસાનો વિરોધ કર્યો
ગાંધીજી હંમેશા હિંસાનો વિરોધ કરતા હતા, 1942માં જ, આંદોલન દરમિયાન થયેલી હિંસા દરમિયાન તેમણે કહ્યું હતું કે હું હિંસાને પ્રોત્સાહન આપતી કોઈપણ વસ્તુનું સમર્થન કરતો નથી. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે ભારત છોડો આંદોલનનો ઉદ્દેશ્ય અંગ્રેજોને કોઈપણ હિંસા વિના ભારત છોડવા માટે મજબૂર કરવાનો હતો.
