River: આ છે ભારતની એકમાત્ર નદી જેનું નામ તો બધાએ સાંભળ્યું છે પરંતુ વહેતી કોઈએ નથી જોઈ!

ભારતમાં નદીઓની વાત કરીએ તો, આ દેશમાં નાની-મોટી કુલ 200 નદીઓ વહે છે. તેમાંની મુખ્ય નદીઓ ગંગા, યમુના, કૃષ્ણા, કાવેરી, નર્મદા, ગોદાવરી છે. તમે લગભગ બધી નદીઓના નામ સાંભળ્યા હશે અને જેમને મુસાફરી કરવાનું પસંદ છે તેમણે આ નદીઓ જોઈ હશે. તમને એક એવી નદી વિશે જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ જેનું નામ તમે સાંભળ્યું હશે પણ કોઈએ તેને વહેતી જોઈ નથી. તમે આ નદીનું નામ પુસ્તકો, વેદ અને શાસ્ત્રોમાં બધે વાંચ્યું હશે પરંતુ આજ સુધી તમે તેને વહેતી જોઈ નહીં હોય.

એક સમયે પૃથ્વી પર વહેતી નદી

સરસ્વતી નદી વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ. તમે આ નદીનું નામ સાંભળ્યું હશે પણ તેને ક્યારેય વહેતી જોઈ નહીં હોય. જો તમે હિન્દુઓના શાસ્ત્રો અને પુરાણો પર નજર નાખો, તો તમે તેમાં સરસ્વતી નદીનો ઉલ્લેખ સાંભળ્યો હશે. તમને ઋગ્વેદમાં સરસ્વતી નદીનો ઉલ્લેખ વાંચવા મળશે. એવું કહેવાય છે કે આ નદી હિમાચલના સિરમૌર રાજ્યના પર્વતીય પ્રદેશમાંથી ઉદ્ભવી હતી અને અંબાલા અને કુરુક્ષેત્ર, કૈથલ, પટિયાલામાંથી વહેતી થઈને સિરસાની દૃષદ્વતી (કાંગર) નદીમાં ભળી ગઈ હતી. આ નદી પૌરાણિક કથાઓમાં પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે પરંતુ હવે આ નદી પૃથ્વી પરથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ છે. એવું કહેવાય છે કે હજારો વર્ષ પહેલાં આ નદી વહેતી હતી પરંતુ એક શાપને કારણે તે સુકાઈ ગઈ અને અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

આ નદીનો ઉલ્લેખ પુરાણોમાં જોવા મળશે

સરસ્વતી નદી વિશે તમે ઘણું વાંચ્યું હશે. રામાયણ અને મહાભારતમાં પણ સરસ્વતી નદીનું વર્ણન તમને મળશે. એવું પણ કહેવાય છે કે ગંગા, યમુના અને સરસ્વતીનો સંગમ પ્રયાગમાં છે અને તે ભૂગર્ભમાં વહે છે અને પ્રયાગના સંગમમાં જોવા મળે છે. જ્યારે વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો, સરસ્વતી નદી ક્યારેય પ્રયાગના સંગમમાં વહેતી નહોતી. વૈજ્ઞાનિક અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય શોધોએ દર્શાવ્યું છે કે એક સમયે એક મોટો ભૂકંપ આવ્યો હતો. જેના કારણે જમીન નીચે પર્વતો ઉપર આવી ગયા અને સરસ્વતી નદીનું પાણી પાછળ તરફ ગયું. ત્યારબાદ સરસ્વતી નદી યમુનામાં ભળી ગઈ અને યમુના સાથે વહેવા લાગી. યમુનામાંથી પસાર થતી વખતે સરસ્વતી નદીનું પાણી સંગમમાં ત્રિવેણી બનાવે છે.