વૈજ્ઞાનિકોને એવા પુરાવા મળ્યા છે જે સૂચવે છે કે ચંદ્રની સપાટીના કેટલાક ભાગો પર કાટ જેવી પ્રક્રિયા થઈ રહી છે.
અનોખી રાસાયણિક પ્રક્રિયા
ભારતના પ્રથમ ચંદ્ર મિશન, ચંદ્રયાન 1ના ડેટા પર આધારિત આ શોધે વૈજ્ઞાનિકોને આશ્ચર્યચકિત કર્યા છે. આનું કારણ એ છે કે ચંદ્ર પર વાતાવરણ અને કાટ લાગવા માટે જરૂરી પ્રવાહી પાણીનો અભાવ છે. આ શોધે એક રસપ્રદ પ્રશ્ન પણ ઉઠાવ્યો છે. જ્યારે ચંદ્ર પર નોંધપાત્ર વાતાવરણ કે પ્રવાહી પાણી ન હોય ત્યારે લોખંડ કેવી રીતે કાટ લાગી શકે છે? વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે પૃથ્વી આ અનોખી રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
કાટ એટલે શું ?
કાટ લાગવો એ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે. જેમાં લોખંડ ઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને આયર્ન ઓક્સાઇડ બનાવે છે. પૃથ્વી પર, આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે ઓક્સિજન અને પાણીની હાજરીમાં થાય છે. જોકે, ચંદ્ર પર નોંધપાત્ર વાતાવરણ નથી અને તેની સપાટી પર પ્રવાહી પાણી વહેતું નથી. આનાથી ત્યાં કાટની શોધ વધુ અસામાન્ય બને છે. તેથી, વૈજ્ઞાનિકોએ પૃથ્વી, ચંદ્ર અને સૌર પવન વચ્ચેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓના આધારે સમજૂતી શોધી છે.
ચંદ્રયાન-1 એ ચંદ્ર પર પાણી શોધવામાં મદદ કરી
આ રહસ્યનો મોટો ભાગ પાણી સાથે સંબંધિત છે. ચંદ્રયાન-1 એ ચંદ્રના ધ્રુવીય પ્રદેશોમાં પાણીના બરફ અને પાણીના અણુઓના પુરાવા પૂરા પાડ્યા. જોકે ચંદ્રનું વાતાવરણ પૃથ્વી કરતા ઘણું સૂકું છે, પાણીના કણોની હાજરી એ એક પરિબળ છે જે ચંદ્રના લોખંડને લગતી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓમાં ભાગ લઈ શકે છે. આ શોધે ચંદ્ર વિશે વૈજ્ઞાનિકોની સમજ બદલી નાખી અને બતાવ્યું કે પૃથ્વીનો કુદરતી ઉપગ્રહ સંપૂર્ણપણે પાણીથી મુક્ત નથી.
ચંદ્ર સુધી ઓક્સિજન કેવી રીતે પહોંચ્યુ ?
ચંદ્રમાં પૃથ્વી જેવું વાતાવરણ નથી, પરંતુ ઓક્સિજન હજુ પણ પૃથ્વીના ઉપરના વાતાવરણમાંથી ચંદ્રના વાતાવરણ સુધી પહોંચી શકે છે. જ્યારે ચંદ્ર પૃથ્વીની ચુંબકીય પૂંછડીમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે પૃથ્વીના ઉપરના વાતાવરણમાંથી પદાર્થો ચંદ્ર તરફ ખેંચી શકાય છે. આ ચંદ્રની પૃથ્વીની આસપાસ માસિક ભ્રમણકક્ષાના ચોક્કસ ભાગ દરમિયાન થાય છે. આ જ કારણ છે કે પૃથ્વી પરથી નીકળતો ઓક્સિજન ચંદ્રની સપાટીના સંપર્કમાં આવી શકે છે.
ચંદ્ર પર આયર્ન કેવી રીતે કાટ લાગે છે?
વૈજ્ઞાનિકોએ ચંદ્રની સપાટીના કેટલાક ભાગોમાં હેમેટાઇટ ઓળખી કાઢ્યું છે. પાણીના કણો અને ઓક્સિજનની હાજરી, સૌર પવનથી કામચલાઉ રક્ષણ સાથે, તેની રચનાનું સંભવિત કારણ સૂચવે છે. આ પ્રક્રિયા પૃથ્વી પરના લાક્ષણિક કાટથી તદ્દન અલગ છે. આનું કારણ એ છે કે ચંદ્રમાં સમાન વાતાવરણીય અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓનો અભાવ છે. તેના બદલે, પૃથ્વીના ઓક્સિજન, ચંદ્રના પાણી અને લોખંડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા અવકાશની અનન્ય પરિસ્થિતિઓમાં થાય છે.
આ પણ વાંચોઃ 100 અબજ ડોલરના રોકાણ અને નોકરીઓની ભરમાર લાવશે આ નવી ડીલ!