શું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ચંદ્ર પર નિયંત્રણનો દાવો કરી શકે છે? અને જો ચંદ્ર કોઈનો નથી, તો પાણી, બરફ અને ખનિજો કોના માલિકીના છે?
વિવાદનો વંટોળ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના દાવાએ રસપ્રદ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું કોઈ દેશ ખરેખર ચંદ્ર પર પોતાનો દાવો કરી શકે છે? શું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ચંદ્ર પર નિયંત્રણનો દાવો કરી શકે છે? અને જો ચંદ્ર કોઈનો નથી, તો ત્યાં પાણી, બરફ અને ખનિજો કોના માલિક છે? આ પ્રશ્નોના જવાબ આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ કાયદામાં રહેલા છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે ચંદ્ર ભૂમિ અંગેનો કાયદો એકદમ સ્પષ્ટ છે. પરંતુ ચંદ્ર સંસાધનો અંગેનું ચિત્ર અસ્પષ્ટ રહે છે.
બે સંપૂર્ણપણે અલગ બાબતો
આ પ્રશ્નનો જવાબ લગભગ 60 વર્ષ જૂના આંતરરાષ્ટ્રીય કરારમાં રહેલ છે. 1967માં, વિશ્વભરના ઘણા દેશો બાહ્ય અવકાશ સંધિ માટે સંમત થયા હતા. આ સંધિ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે ચંદ્ર અને અન્ય અવકાશી પદાર્થો કોઈપણ એક દેશની મિલકત ન હોઈ શકે. ફક્ત એટલા માટે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ચંદ્ર પર પોતાનો ધ્વજ લગાવે છે. ત્યાં ઇમારત બનાવે છે અથવા કેન્દ્ર સ્થાપિત કરે છે, તે ચંદ્ર ભૂમિને અમેરિકન બનાવશે નહીં. તેવી જ રીતે, ચીન, રશિયા, ભારત અથવા અન્ય કોઈ દેશ ચંદ્રના કોઈપણ ભાગને પોતાનો પ્રદેશ તરીકે દાવો કરી શકતા નથી. આનો અર્થ એ છે કે ચંદ્ર પર પહોંચવું અને તેનો માલિક બનવું એ બે સંપૂર્ણપણે અલગ બાબતો છે.
ટ્રમ્પે શા માટે કહ્યું, "ચંદ્ર આપણો છે"?
ટ્રમ્પનું નિવેદન સોશિયલ મીડિયા પર આપવામાં આવેલ રાજકીય નિવેદન છે. આને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ચંદ્રની માલિકીની ઔપચારિક ઘોષણા ગણી શકાય નહીં. કાનૂની સ્થિતિ સ્પષ્ટ છે. કોઈ પણ દેશ ફક્ત ચંદ્ર પર ઉતરીને કે પોતાનો ધ્વજ લગાવીને તેના માલિકીનો દાવો કરી શકતો નથી. પરંતુ વાર્તા ત્યાં પૂરી થતી નથી. પ્રશ્ન શરૂ થાય છે. જો ચંદ્રની ભૂમિ કોઈની નથી, તો તેમાંથી કાઢવામાં આવેલા પાણી, બરફ અથવા ખનિજોનો માલિક કોણ હશે? આ એક એવો પ્રશ્ન છે જે લાંબા સમયથી વિશ્વભરના નિષ્ણાતોમાં ચર્ચાઈ રહ્યો છે.
ચંદ્રની ભૂમિ નહીં, પણ તેનું પાણી!
ભવિષ્યમાં, ચંદ્ર પરની સૌથી મૂલ્યવાન વસ્તુ સોનું કે ચાંદી નહીં, પણ પાણીનો બરફ હોઈ શકે છે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે ચંદ્રના એવા ભાગો છે જે લગભગ સૂર્યપ્રકાશ મેળવતા નથી. આ વિસ્તારોમાં બરફના રૂપમાં પાણી અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે છે. જો ભવિષ્યમાં બરફ કાઢી શકાય છે, તો તેમાંથી પાણી ઉત્પન્ન કરી શકાય છે. પાણીમાંથી ઓક્સિજન પણ કાઢી શકાય છે, અને રોકેટ ઇંધણ બનાવવા માટે હાઇડ્રોજનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આનો અર્થ એ છે કે ચંદ્ર પરનું પાણી ભવિષ્યમાં માનવ વસવાટ અને અવકાશ યાત્રા માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે. વધુમાં, ચંદ્રની માટીમાં હાજર વિવિધ ખનિજો અને ધાતુઓ ભવિષ્યમાં ચંદ્ર પર ઘરો, પ્રયોગશાળાઓ અને અન્ય સુવિધાઓ બનાવવા માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચોઃ પાકિસ્તાનની જેલમાં બંધ ઇમરાન ખાન પાસે પહોંચ્યા ડોક્ટર્સ, આંખ અને હૃદયની તપાસ