2025 ના નોબેલ પુરસ્કારોની જાહેરાત આજથી (સોમવાર) શરૂ થઈ. તે સ્વીડનના સ્ટોકહોમમાં કેરોલિન્સ્કા સંસ્થામાં શરૂ થયું, જ્યાં સમિતિએ સૌપ્રથમ આ વર્ષના દવા ક્ષેત્રના વિજેતાઓના નામ જાહેર કર્યા. તબીબી ક્ષેત્રમાં આપવામાં આવતા આ પુરસ્કારને સત્તાવાર રીતે ફિજિયોલોજી અથવા મેડિસીન નોબેલ પુરસ્કાર કહેવામાં આવે છે.
નોબેલ પુરસ્કાર કોણે શરૂ કર્યો?
નોબેલ પુરસ્કારને વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સન્માન માનવામાં આવે છે. તેના પ્રાપ્તકર્તાઓ ફક્ત તેમના ક્ષેત્રમાં જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે પણ પ્રતિષ્ઠા સ્થાપિત કરે છે. આ પુરસ્કાર સ્વીડિશ વૈજ્ઞાનિક આલ્ફ્રેડ નોબેલની ઇચ્છાથી ઉદ્ભવ્યો હતો, જેમણે ડાયનામાઇટની શોધ કરી હતી. તેમણે શરત મૂકી હતી કે તેમની મિલકતનો ઉપયોગ દર વર્ષે માનવતામાં અસાધારણ યોગદાન આપનારા વ્યક્તિઓના સન્માન માટે કરવામાં આવશે.
નોબેલ પુરસ્કાર કયા ક્ષેત્રમાં આપવામાં આવે છે?
આ પુરસ્કારો દર વર્ષે છ ક્ષેત્રોમાં આપવામાં આવે છે, ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર, દવા, સાહિત્ય, શાંતિ અને આર્થિક વિજ્ઞાન. તેમની જાહેરાત ઓક્ટોબરમાં કરવામાં આવે છે, અને પુરસ્કાર સમારોહ 10 ડિસેમ્બરે, આલ્ફ્રેડ નોબેલના મૃત્યુની વર્ષગાંઠના રોજ યોજવામાં આવે છે.
વિજેતાને આખરે શું મળે છે?
- પહેલા, ઈનામની રકમ વિશે વાત કરીએ. નોબેલ ફાઉન્ડેશન અનુસાર, દરેક વિજેતાને 11 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનર (SEK) મળે છે, જે ભારતીય ચલણમાં આશરે 85 મિલિયન રૂપિયા છે. જો આપેલ શ્રેણીમાં એક કરતાં વધુ વિજેતા હોય, તો આ રકમ સમાન રીતે વહેંચવામાં આવે છે.
- વધુમાં, વિજેતાઓને વાસ્તવિક સોનાથી બનેલો નોબેલ મેડલ આપવામાં આવે છે. આ મેડલમાં આલ્ફ્રેડ નોબેલનું કોતરેલું ચિત્ર હોય છે, જેની ડિઝાઇન દરેક શ્રેણી માટે થોડી અલગ હોય છે. તેમને વિજેતાનું નામ અને તેમની સિદ્ધિનું વર્ણન ધરાવતો એક સુંદર ડિપ્લોમા (પ્રમાણપત્ર) પણ મળે છે.
- પૈસા અને ચંદ્રક ઉપરાંત, આ સન્માનનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું વૈશ્વિક માન્યતા છે. નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાની વિશ્વસનીયતા અને પ્રભાવ ઝડપથી વધે છે. વિશ્વભરની યુનિવર્સિટીઓ, સંસ્થાઓ અને સરકારો આવા વ્યક્તિઓને તેમના મંતવ્યો શેર કરવા માટે આમંત્રિત કરે છે.
કઈ સુવિધાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે?
આ પુરસ્કાર કોઈ વધારાના સરકારી લાભો કે સુરક્ષા સાથે આવતો નથી, તેમ છતાં તેની માન્યતા અને સન્માન એટલું મહત્વપૂર્ણ છે કે તે વિજેતાના જીવનમાં આપમેળે અસંખ્ય તકો ખોલે છે. તેમના કાર્યને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા આપવામાં આવે છે, અને તેઓ આવનારી પેઢીઓ માટે પ્રેરણારૂપ બને છે.
ક્યાં આયોજન કરવામાં આવે છે?
નોબેલ પુરસ્કાર સમારોહ દર વર્ષે ડિસેમ્બરમાં સ્ટોકહોમ, સ્વીડનમાં યોજાય છે, જ્યારે શાંતિ પુરસ્કાર ઓસ્લો, નોર્વેમાં આપવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમમાં રાજવી પરિવાર, રાજકારણીઓ, વૈજ્ઞાનિકો અને અગ્રણી વ્યક્તિઓ હાજરી આપે છે.
