દુનિયામાં શસ્ત્રોનું બજાર ખૂબ મોટું છે. આજના સમયમાં, દરેક દેશ પોતાની સુરક્ષા માટે પોતાના સૈનિકોને આધુનિક શસ્ત્રોથી સજ્જ કરી રહ્યો છે. પરંતુ ઘણા દેશો એવા છે જે મોટા પ્રમાણમાં શસ્ત્રો વેચે છે.
કયા દેશો શસ્ત્રો વેચે છે?
અમેરિકા, રશિયા, ફ્રાન્સ, ચીન અને જર્મની શસ્ત્રો વેચવાના સંદર્ભમાં ટોપના નિકાસકાર દેશો છે. એટલું જ નહીં, 2018-2022માં વિશ્વભરમાં આ દેશોમાંથી નિકાસ કરાયેલા 76 ટકા શસ્ત્રો હતા. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે કયો દેશ સૌથી વધુ શસ્ત્રો વેચે છે.
આ દેશો શસ્ત્ર નિકાસમાં ટોપ પર છે
સૌ પ્રથમ, જો આપણે અમેરિકાની વાત કરીએ, તો સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (SIPRI) ના એક રિપોર્ટ મુજબ, 2020 થી 2024 સુધી અમેરિકા વિશ્વના શસ્ત્ર નિકાસમાં ટોપ પર રહ્યું. આ દેશ એકલો જ 43 ટકા શસ્ત્રો વેચે છે. 2020-24 ની વચ્ચે, તેણે છેલ્લા પાંચ વર્ષ કરતાં 21 ટકા વધુ શસ્ત્રો વેચ્યા. અમેરિકામાં લોકહીડ માર્ટિન, બોઇંગ જેવી મોટી કંપનીઓ છે, જે ફાઇટર જેટ, મિસાઇલ અને ડ્રોન બનાવે છે. અમેરિકા ફક્ત ટેકનોલોજીમાં જ આગળ નથી, પરંતુ તે તેના સાથીઓને લશ્કરી સહાય પણ પૂરી પાડે છે. ભારત અમેરિકા પાસેથી રાફેલ જેવા જેટ પણ ખરીદી રહ્યું છે, પરંતુ રશિયા હજુ પણ ભારતનો મોટો સપ્લાયર છે.
આ દેશો બીજા નંબરે છે
ફ્રાન્સ રશિયાને પાછળ છોડીને બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો નિકાસકાર બન્યો. 2020-24માં ફ્રાન્સની શસ્ત્ર નિકાસમાં 11 ટકાનો વધારો થયો. ફ્રાન્સ પાસે દસોલ્ટ જેવી કંપની છે, જે રાફેલ ફાઇટર જેટ બનાવે છે. ભારતે 36 રાફેલ ખરીદ્યા, જે ફ્રાન્સની નિકાસના 28 ટકા છે. ઇજિપ્ત, કતાર જેવા દેશો પણ ફ્રાન્સ પાસેથી શસ્ત્રો ખરીદે છે. ફ્રાન્સની તાકાત તેની અદ્યતન ટેકનોલોજી અને મધ્ય પૂર્વ-એશિયામાં મજબૂત બજાર છે. રશિયા ત્રીજા સ્થાને છે પરંતુ રશિયાની નિકાસમાં 64 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. 2015-19ની સરખામણીમાં, તે 2020-24માં માત્ર 7.8 ટકાનો નિકાસકાર રહ્યો. યુક્રેન યુદ્ધે રશિયાના અર્થતંત્રને પાટા પરથી ઉતારી દીધું. રશિયાને હવે પોતાની જરૂરિયાતો માટે શસ્ત્રો બનાવવા પડે છે, તેથી નિકાસમાં ઘટાડો થયો.
શસ્ત્રોના વેચાણની બાબતમાં ચીન ચોથા ક્રમે છે. તેનો વૈશ્વિક હિસ્સો 5.8% છે, પરંતુ નિકાસમાં 5.4% ઘટાડો થયો છે. પાકિસ્તાન તેનો સૌથી મોટો ખરીદનાર છે, જે 63% શસ્ત્રો લે છે. આફ્રિકા અને એશિયાના નાના દેશો પણ ચીન પાસેથી શસ્ત્રો ખરીદે છે. જોકે તે ટેકનોલોજીમાં અમેરિકા અને ફ્રાન્સથી પાછળ છે, પરંતુ સસ્તા ભાવો તેને લોકપ્રિય બનાવે છે.
અન્ય દેશોનો હિસ્સો
જર્મની 5.6% ના હિસ્સા સાથે પાંચમા સ્થાને છે. તેની નિકાસમાં 14% ઘટાડો થયો છે, પરંતુ ચિત્તા ટેન્ક અને સબમરીનની માગ યથાવત છે. ઓસ્ટ્રેલિયા અને નોર્વે જેવા દેશો જર્મની પાસેથી ખરીદી કરે છે. ઇટાલી 4.8% ના હિસ્સા સાથે છઠ્ઠા સ્થાને છે અને નિકાસમાં 138% વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત સ્પેન, બ્રિટન, દક્ષિણ કોરિયા, ઇઝરાયલ, તુર્કી (106% નો વધારો, ડ્રોન માટે પ્રખ્યાત), નેધરલેન્ડ, સ્વીડન, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા પણ શસ્ત્રો વેચે છે.
ભારત કેટલા દેશોને શસ્ત્રો વેચે છે?
ભારત શસ્ત્ર નિકાસના સંદર્ભમાં પણ ઝડપથી પ્રગતિ કરી રહ્યું છે. ભારત લગભગ 100 દેશોને તેના શસ્ત્રો વેચે છે. ભારતની ખાનગી અને સરકારી કંપનીઓ વિદેશમાં શસ્ત્રો વેચે છે. અમેરિકા, ફ્રાન્સ અને આર્મેનિયા ભારતના સૌથી મોટા ખરીદદારો છે.
