ભારતીય સંસ્કૃતિમાં તહેવારોનું એક આગવું મહત્ત્વ છે અને તેમાંય દિવાળી પર્વનું આપણા સૌના જીવનમાં વિશેષ સ્થાન છે. ત્યાં સુધી કે આપણે આપણા વર્ષની મહત્ત્વની ઘટનાઓને દિવાળી પહેલાં અને દિવાળી પછી એમ બે પ્રકારના ચોગઠામાં ગોઠવી દેતા હોઈએ છીએ. આમ તો આપણે ત્યાં દિવાળી દરમિયાન અગિયારસના દિવસથી ઉંબરે કોડિયાં પ્રકટાવવાની પ્રથા છે, પરંતુ આ પાંચ દિવસીય ઉત્સવની આમ શરૂઆત વાઘબારસથી થાય છે. તો આ ઉત્સવનો ત્રીજો દિવસ એટલે `કાળીચૌદસ', જેને `નરક ચતુર્દશી' કે `રૂપ ચતુર્દશી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ દિવસની સાથે અનેકવિધ ગેરમાન્યતાઓ જોડાયેલી છે.
આ દિવસની સાથે અનેકવિધ ગેરમાન્યતાઓ જોડાયેલી છે. એટલે જ આ દિવસે રાતના સમયે લોકો વિશેષ સચેત રહે છે, પરંતુ પરંપરા બની ગયેલી રૂઢિઓને જો બાદ કરીએ તો કાળીચૌદસ પણ અંધકાર પર પ્રકાશના અને અનિષ્ટ પર શુભના વિજયનું પ્રતીક છે.
કાળી ચૌદસને લગતા કેટલાક પરંપરાગત રિવાજો અને માન્યતાઓ
કાળી ચૌદસને લગતા કેટલાક પરંપરાગત રિવાજો અને માન્યતાઓ ખાસ કરીને ગુજરાત અને રાજસ્થાનના વિસ્તારોમાં ખૂબ પ્રચલિત છે. આ દિવસે વહેલી સવારે સ્નાનનું વિશેષ મહત્ત્વ છે, જેને `અભ્યંગ સ્નાન' કહેવામાં આવે છે. શરીર પર સુગંધિત તેલ અને ઉબટન લગાવીને કરવામાં આવતું આ સ્નાન શારીરિક તેમજ માનસિક શુદ્ધિનું પ્રતીક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આનાથી સૌંદર્યની પ્રાપ્તિ થાય છે, તેથી આ દિવસ `રૂપ ચતુર્દશી' તરીકે પણ ઓળખાય છે.
અડદની દાળનાં વડાં અને ખીર બનાવવાનો રિવાજ
ગુજરાતમાં આ દિવસે તેલમાં તળેલી વસ્તુઓ, જેમ કે અડદની દાળનાં વડાં અને ખીર બનાવવાનો રિવાજ છે. તેની પાછળની લોકમાન્યતા એવી છે કે ઘરમાંથી જેટલું વધારે તેલ બળે, તેટલો જ કકળાટ અને ક્લેશ ઘરની બહાર નીકળી જાય છે. સાંજે ઘરની સ્ત્રીઓ આ વડાં અને પૂરીને ઘરની નજીકના ચાર રસ્તા પર મૂકીને `કકળાટ કાઢે' છે. આ ક્રિયા ઘરનાં તમામ દુઃખ-તકલીફો અને નકારાત્મક ઊર્જાને દૂર કરવાનું પ્રતીક છે.
કાળીચૌદસની રાત્રિનું એક અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ પાસું યમરાજની પૂજા
કાળીચૌદસની રાત્રિનું એક અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ પાસું યમરાજની પૂજા છે, જેને `યમ દીપદાન' કહેવામાં આવે છે. મૃત્યુના દેવતા યમરાજને પ્રસન્ન કરવા અને પરિવારના સભ્યોને અકાળ મૃત્યુના ભયમાંથી મુક્તિ અપાવવા માટે ઘરની બહાર દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને ચાર મુખવાળો દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. માન્યતા એવી છે કે આ દીવો અંધકારમાં પિતૃઓને માર્ગ બતાવે છે, જેનાથી તેઓ પ્રસન્ન થાય છે અને તેમના આશીર્વાદ પરિવારને મળે છે.
હનુમાનજીની પૂજા અને તેમને તેલ ચઢાવવાનો પણ રિવાજ
આ દિવસે હનુમાનજીની પૂજા અને તેમને તેલ ચઢાવવાનો પણ રિવાજ છે. હનુમાનજીને શક્તિ અને વીરતાના દેવતા માનવામાં આવે છે. તેમની ઉપાસના કરવાથી વ્યક્તિમાં નીડરતા આવે છે અને સંકટો દૂર થાય છે. હનુમાનજીને ચૂરમાના લાડુ ધરાવવામાં આવે છે
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)