એક સમય હતો જ્યારે સાંધાનો દુખાવો કે ઘૂંટણની તકલીફ માત્ર 60 વર્ષની ઉંમર વટાવ્યા પછી જ જોવા મળતી હતી. પરંતુ આજની વાસ્તવિકતા અલગ છે. હવે 20 અને 30 વર્ષના યુવાનો પણ સવારે ઉઠતી વખતે શરીરમાં જડતા, સીડી ચઢતી વખતે ઘૂંટણમાં કડાકા કે લાંબો સમય બેઠા પછી ઉભા થવામાં તકલીફ અનુભવી રહ્યા છે. આ ફેરફાર રાતોરાત નથી આવ્યો, પણ આપણી આધુનિક જીવનશૈલીનું પરિણામ છે.
યુવાનોમાં આ સમસ્યા વધવાના મુખ્ય કારણો:
બેઠાડુ જીવનશૈલી: આજના ડિજિટલ યુગમાં કલાકો સુધી લેપટોપ કે મોબાઈલ સામે બેસી રહેવું સામાન્ય બની ગયું છે. શારીરિક હલનચલનના અભાવે સ્નાયુઓ નબળા પડે છે, જેના કારણે શરીરનું બધું વજન સીધું સાંધા પર આવે છે.
ખોટી શારીરિક મુદ્રા (Posture): સતત ગરદન નમાવીને મોબાઈલ જોવો કે ખુરશી પર વળીને બેસવાથી કરોડરજ્જુ અને ઘૂંટણ પર અકુદરતી દબાણ આવે છે. આનાથી લાંબા ગાળે ગરદન, ખભા અને પીઠના કાયમી દુખાવા જન્મે છે.
અયોગ્ય કસરત અને જીમની ઇજાઓ: ફિટ રહેવાના ઉત્સાહમાં ઘણા યુવાનો ટ્રેનર વિના જ ભારે વજન ઉઠાવે છે. વોર્મ-અપ કર્યા વિના સીધી ભારે કસરત કરવાથી સાંધાના લિગામેન્ટ્સ અને કાર્ટિલેજને ગંભીર નુકસાન થઈ શકે છે.
નબળા 'કોર' સ્નાયુઓ: આપણા પેટ અને પીઠના સ્નાયુઓ શરીરનું સંતુલન જાળવે છે. જો આ સ્નાયુઓ નબળા હોય, તો ચાલતી કે ઉભા રહેતી વખતે ઘૂંટણ પર બમણું દબાણ આવે છે.
કયા લક્ષણોને અવગણવા નહીં?
જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય થાક સમજીને અવગણશો નહીં:
સવારે જાગતાની સાથે જ હાથ-પગના સાંધા જકડાઈ જવા.
ઘૂંટણ કે ખભાને હલાવતી વખતે અવાજ આવવો
સામાન્ય શારીરિક શ્રમ પછી પણ સાંધામાં સોજો કે લાલાશ આવવી.
સીડી ચઢવા-ઉતરવામાં તીવ્ર દુખાવો થવો.
નિવારણ અને સાવચેતીના ઉપાયો:
એક્ટિવ રહો: દરરોજ ઓછામાં ઓછી 30 મિનિટ ઝડપથી ચાલવાની આદત પાડો. ઓફિસમાં કામ દરમિયાન દર ૪૦ મિનિટે એક નાનો બ્રેક લો અને સ્ટ્રેચિંગ કરો.
ખોરાકમાં સુધારો: કેલ્શિયમ, વિટામિન-D અને ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ યુક્ત આહાર લો. પૂરતું પાણી પીવો જેથી સાંધામાં લુબ્રિકેશન જળવાઈ રહે.
વજન નિયંત્રણ: શરીરનું વધારાનું વજન સીધું ઘૂંટણ પર અસર કરે છે. ૧ કિલો વજન ઘટવાથી ઘૂંટણ પરથી અંદાજે ૪ કિલો જેટલું દબાણ ઓછું થાય છે.
યોગ્ય પગરખાં: લાંબો સમય ઉભા રહેવાનું કે ચાલવાનું હોય ત્યારે હંમેશા આરામદાયક બૂટ પહેરો.
