દર વર્ષે 23 સપ્ટેમ્બરએ આયુર્વેદ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આયુર્વેદ ભારતની પ્રાચીન અને કુદરતી સારવાર પદ્ધતિ છે, જેને દુનિયાભરના ઘણા દેશો અપનાવી રહ્યા છે. આયુર્વેદ રોગની મૂળને દૂર કરવાનો વિશ્વાસ રાખે છે. આયુર્વેદ જીવનશૈલીમાં સુધારો લાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આયુર્વેદમાં દરેક બીમારી માટે ઇલાજ છે, પરંતુ કેટલીક એવી બીમારીઓ છે જેનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય આયુર્વેદમાં મળે છે.
મહિલાઓમાં પીસીઓએસ, અનિયમિત પિરિયડ્સ અને હોર્મોનલ અસંતુલન જેવી તકલીફો આયુર્વેદથી સરળતાથી ઓછી કરી શકાય છે. આયુર્વેદમાં સારવાર લાંબી ચાલે છે. તેમાં ઔષધીય વનસ્પતિઓથી લઈને દૈનિક કાર્યક્રમ અને આહાર સુધીનો સમાવેશ થાય છે. આયુર્વેદ હોર્મોનને સંતુલિત કરવા અને મહિલાઓના આરોગ્યને સુધારવામાં મદદરૂપ બને છે. હોર્મોનલ સંતુલન માટે દરેક મહિલાએ આ આયુર્વેદિક ઉપાયો જરૂર અપનાવા જોઈએ.
હોર્મોનલ સંતુલન માટે આયુર્વેદિક ઉપાયો
તણાવ દૂર કરવા માટે અશ્વગંધા
અશ્વગંધા એ એવી ઔષધી છે જે કોર્ટિસોલના સ્તરને ઘટાડી શકે છે અને થાઈરોઇડ તથા એડ્રિનલ ગ્રંથિઓના આરોગ્યમાં સુધારો લાવે છે. અશ્વગંધાથી તણાવ નિયંત્રિત કરી શકાય છે. આ પ્રજનન હોર્મોનને અનપક્ષ રીતે નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ કરે છે.
પ્રજનન આરોગ્ય માટે શતાવરી
મહિલાઓ માટે શ્રેષ્ઠ ઔષધિઓમાં શતાવરીનો સમાવેશ થાય છે. શતાવરી એસ્ટ્રોજન હોર્મોનને સંતુલિત કરે છે અને પિરિયડ્સને નિયમિત બનાવે છે. અનિયમિત માસિક, પીએમએસ (PMS) અને મેનોપોઝના લક્ષણો ઘટાડવા માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે.
યોગ અને પ્રાણાયામ
મહિલાઓના શરીરમાં હોર્મોનને સંતુલિત કરવા માટે ભુજંગાસન (કોબ્રા પોઝ) જેવા યોગાસન અને અનુલોમ વિલોમ જેવી શ્વાસની ટેકનિકથી તનાવ ઘટે છે. આથી બ્લડ સર્ક્યુલેશન સુધરે છે અને હોર્મોન બેલેન્સ થવામાં મદદ મળે છે.
અભ્યંગ
આયુર્વેદમાં અભ્યંગ એ તેલથી મસાજ કરવાની રીત છે. તેમાં ગરમ તેલ અથવા નારિયેળના તેલથી માથાથી પગ સુધી મસાજ કરવામાં આવે છે. આથી તણાવ ઘટે છે અને પ્રજનન તંત્રને પોષણ મળે છે.
આયુર્વેદિક આહાર
આયુર્વેદમાં આહારને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવે છે. ખોરાકમાં આખા ધાન્ય, ઋતુ અનુસારની શાકભાજી, તાજા ફળો, ઘી અને હર્બલ ચા લઈ શકાય છે. આ વસ્તુઓ વાદ, પિત્ત અને કફ તત્વોને સંતુલિત કરવામાં મદદરૂપ બને છે. પ્રક્રિયાવાળા ખોરાક અને વધારે તેલવાળા ભોજનથી દૂર રહેવું જોઈએ. આથી હોર્મોનલ અસંતુલન ઓછું કરી શકાય છે.
તજ અને વરિયાળીની હર્બલ ચા
મહિલાઓએ તજ અને વરિયાળીનો ઉપયોગ આહારમાં કરવો જોઈએ. તજ ઇન્સ્યુલિન સેન્સિટિવિટી સુધારવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે વરિયાળી પાચન માટે સારી છે. આથી પિરિયડ્સના દુઃખાવાને ઘટાડવામાં મદદ મળે છે. આ બંને હોર્મોનલ સંતુલન અને પાચન તંત્રના આરોગ્યમાં સુધારો લાવે છે.
પૂરી ઊંઘ મહત્વપૂર્ણ છે
આયુર્વેદ શરીરની સર્કેડિયન રિધમ પર ભાર આપે છે. સમયસર સુઈ જવું, સૂર્યોદય સાથે ઉઠવું અને નિયમિત સમયે ભોજન લેવું હોર્મોન નિયંત્રણ અને સંપૂર્ણ આરોગ્ય સુધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
