આસો મહિનાના શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદા તિથિથી શરૂ થતો શારદીય નવરાત્રિનો પવિત્ર તહેવાર આ વખતે 11 ઑક્ટોબરથી શરૂ થયો છે. નવ દિવસ સુધી ચાલતા આ પર્વમાં દુર્ગા અષ્ટમીનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે માતા દુર્ગાની પૂજા-અર્ચના કરવાની સાથે તેમને હલવો, પૂરી અને કાળા ચણાનો ભોગ ધરાવવાની પરંપરા છે. નવ દિવસ સુધી ઉપવાસ અને ફળાહાર કર્યા બાદ ભક્તો આ સાત્ત્વિક ભોજન તૈયાર કરીને સૌપ્રથમ માતા રાણીને અર્પણ કરે છે. ત્યારબાદ તેને પ્રસાદ તરીકે ગ્રહણ કરીને વ્રત પૂર્ણ કરે છે. પરંતુ આ પરંપરા પાછળ માત્ર ધાર્મિક માન્યતાઓ જ નહીં, પરંતુ પોષણ સાથે જોડાયેલાં કેટલાંક કારણો પણ છે. ચાલો જાણીએ તેનું મહત્ત્વ.
માતા દુર્ગાને પ્રિય છે હલવો, પૂરી અને કાળા ચણાનો ભોગ
દુર્ગા અષ્ટમીના દિવસે હલવો, પૂરી અને કાળા ચણાનો ભોગ ધરાવવો એ વર્ષોથી ચાલી આવતી ધાર્મિક પરંપરા છે. આ દિવસે ભક્તો માતા દુર્ગાની વિશેષ પૂજા કરે છે અને શ્રદ્ધાપૂર્વક વિવિધ વાનગીઓ તૈયાર કરીને તેમને અર્પણ કરે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, માતા રાણીને આ સાત્ત્વિક ભોગ ધરાવવાથી તેમના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે અને ઘરમાં સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે છે. નવરાત્રિ દરમિયાન ભક્તો ઉપવાસ, મંત્રજાપ અને પૂજા-અર્ચના દ્વારા માતાની આરાધના કરે છે. અષ્ટમીના દિવસે હલવો, પૂરી અને કાળા ચણાનો ભોગ ધરાવીને વ્રત પૂર્ણ કરવાની પરંપરા પણ અનેક પરિવારોમાં જોવા મળે છે.
આ દિવસે કન્યા પૂજનનું પણ વિશેષ મહત્ત્વ છે. નાની કન્યાઓને માતા દુર્ગાનું સ્વરૂપ માનીને તેમનું પૂજન કરવામાં આવે છે. તેમને હલવો, પૂરી અને કાળા ચણાનો પ્રસાદ પીરસવામાં આવે છે. આ સાથે ભક્તો પોતાની શક્તિ અને પરંપરા અનુસાર દક્ષિણા તથા ભેટ પણ આપે છે. આ વિધિ દ્વારા માતા દુર્ગા પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને કન્યાઓ પ્રત્યેનું સન્માન વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.
હલવો, પૂરી અને ચણાના ભોગ પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ
ધાર્મિક મહત્ત્વ ઉપરાંત આ ભોજનમાં રહેલાં પોષક તત્ત્વો પણ ધ્યાન આપવા જેવા છે. જોકે, નવ દિવસના ઉપવાસ પછી શરીરને ચોક્કસ આ જ ભોજનની જરૂર પડે છે એવું નથી. સંતુલિત આહાર દ્વારા પણ શરીરને જરૂરી પોષણ મળી શકે છે.
કાળા ચણા: કાળા ચણામાં પ્રોટીન, ફાઇબર અને કેટલાંક ખનિજ તત્ત્વો હોય છે. તે શરીરને પોષણ પૂરું પાડવામાં અને લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
સૂજીનો હલવો: સૂજીમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ હોય છે, જે શરીરને ઊર્જા પૂરી પાડે છે. તેમાં ઘી અને ખાંડ ઉમેરવાથી ઊર્જાનું પ્રમાણ વધે છે. જોકે, તેનું સેવન યોગ્ય માત્રામાં કરવું હિતાવહ છે.
પૂરી: ઘઉંના લોટમાંથી બનતી પૂરી કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ પૂરાં પાડે છે. જોકે, તેલમાં તળેલી હોવાથી તેમાં ચરબીનું પ્રમાણ વધુ હોઈ શકે છે. તેથી મર્યાદિત માત્રામાં તેનું સેવન કરવું જોઈએ.
ઉપવાસ પૂર્ણ કરતી વખતે રાખો આ બાબતોનું ધ્યાન
લાંબા સમય સુધી ઉપવાસ કર્યા પછી એકસાથે ખૂબ વધારે ભોજન કરવાને બદલે ધીમે ધીમે ખાવું વધુ યોગ્ય છે. પૂરતું પાણી પીવું અને શરીરની જરૂરિયાત પ્રમાણે પૌષ્ટિક આહાર લેવો પણ જરૂરી છે. ડાયાબિટીસ અથવા અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકોએ મીઠાઈ અને તળેલા ખોરાકનું પ્રમાણ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ.
આમ, દુર્ગા અષ્ટમી પર હલવો, પૂરી અને કાળા ચણાનો ભોગ ધાર્મિક શ્રદ્ધા, પરંપરા અને પ્રસાદ સાથે જોડાયેલો છે. આ ભોજન શરીરને ઊર્જા અને પોષક તત્ત્વો પણ આપી શકે છે, પરંતુ સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ્ય માત્રા અને સંતુલિત આહારનું ધ્યાન રાખવું એટલું જ જરૂરી છે.
આ પણ વાંચો: Navratri 2026: નવરાત્રિમાં અષ્ટમી કે નવમીના દિવસે ક્યારે કરવો હવન? જાણો તારીખ, સમય અને પૂજાનું મહત્ત્વ
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
